Al-Zahrawi – ojciec współczesnej chirurgii

Obraz przedstawuający Al-Zahrawiego w szpitalu w Kordobie podczas zabiegu operacyjnego, autor nieznany, źródło: wikimedia commons

Obraz przedstawiający Al-Zahrawiego w szpitalu w Kordobie podczas zabiegu operacyjnego, autor nieznany, źródło: wikimedia commons

Abu Al-Kasim Al-Zahrawi znany też w Europie pod łacińskim imieniem Abulcasis, był jednym z najwybitniejszych arabskich lekarzy. Żył na przełomie X i XI wieku i wniósł znaczny wkład w rozwój średniowiecznej medycyny. Jego naukowym dziełem była 30-tomowa encyklopedia Al-Tasrif, którą przetłumaczono na łacinę i wiele innych europejskich języków. Przez wiele stuleci była podstawowym podręcznikiem medycyny i chirurgii w Europie. Opisał w niej szereg zabiegów operacyjnych, leczenie wielu chorób. Stworzył również nowatorskie narzędzia chirurgiczne, a niektóre z nich są stosowane obecnie. Uważany jest za ojca współczesnej chirurgii.

Al-Zahrawi

Al-Zahrawi (936-1013 r..), autor rysunku nieznany, źródło: wikimedia commons

Abu Al-Kasim Al-Zahrawi urodził się ok. 936 roku, pochodził z Madinat Al-Zahry koło Kordoby. Był to okres rozkwitu Kalifatu Kordoby w muzułmańskiej Hiszpanii. Niewiele wiadomo o jego początkowych latach życia. Uznawany był za utalentowanego lekarza. Przez ponad 50 lat pełnił rolę nadwornego lekarza kalifów Al.-Hakana II i Al-Mansura. Podczas swojej pracy przyjmował pacjentów niezależnie od ich stopnia zamożności. Pozwoliło mu to na badanie różnych skomplikowanych przypadków chorób i schorzeń. Przyjmował skomplikowane porody, nastawiał wybite barki. Al.-Zarhawi swoje nowoczesne metody leczenie, zaczął opisywać w sposób szczegółowy. Korzystał również z prac bizantyjskiego lekarza Pawła z Eginy, przetłumaczonych przez Hunajna ibn Ishaka.

Ok. 1000 r. stworzył bogato zdobioną medyczną encyklopedie Al-Tasrif li man ajaz an-il-talif (Kitab al-Tasrif)(arab. كتاب التصريف لمن عجز عن التأليف). Encyklopedia składała się z 30-tomów. Każdy tom zawierał szczegółowe opisy wielu chorób m.in. hemofilii, położnictwa, ginekologii, medycyny wojskowej, i urologii. Ostatnie 3 tomy dotyczyły chirurgi operacji oka, ucha, gardła, nosa i leczenia pooperacyjnego.

sredniowieczne_operacje_arabscy_lekarze

Rycina z XV wieku przedstawiająca zabiegi chirurgiczne, wykonywane przez arabskich lekarzy, źródło: wikimedia commons

Znajdował się w niej opis usunięcia kamieni nerkowych narzędziem wprowadzonym przez moczowód, usunięcie tarczycy i operację zaćmy. Stosował wiele technik terapeutycznych, m.in. kauteryzację (przyżeganie) i litotomię (kruszenie kamieni moczowych). Wprowadził opatrunki bawełniane oraz unieruchamianie kości za pomocą opatrunków gipsowych. Al-Zahrawi był pierwszym chirurgiem, który używał jelit zwierzęcy jako szwów, tzw. ketguta. Zauważył, że przy szwach wewnętrznych rozpuszcza się w sposób naturalny.

arabskie_narzedzia-chirurgiczne

Arabskie narzędzia chirurgiczne wymyślone przez Al-Zahrawiego, żródło: wikimedia commons

Księga zawierała też ryciny ponad 200 różnych narzędzi chirurgicznych, wymyślonych przez niego. Wśród nich był m.in. skalpele, piły do kości, precyzyjne nożyce stosowane w chirurgii oka. Niektóre z narzędzi Az-Zahrawiego używa się w niemal niezmienionym kształcie po dziś dzień. Miał swój udział w rozwoju stomatologii. Opisał jak wykonywać zabiegi replantacji wybitych zębów, robić protezy dentystyczne, korygować zgryz i usuwać kamień nazębny.

Abulcasis w szpitalu Kordobie

Al-Zahrawi przy pacjencie w szpitalu w Kordobie, obraz z 1876 roku, autorstwa Luisa Figuiera, źródło: pinterest

Al -Zahrawi również jeden ze swoich tomów poświęcił diagnozowaniu chorób. Uważał, że dobry lekarz powinien polegać na własnej obserwacji pacjenta i jego objawów, a nie tylko wyłącznie na tym, co pacjent powiedział. Ponadto w Al-Tastrif omówił związek pomiędzy zdrowiem, a odżywianiem się. Opisał jakich pokarmów należy unikać, jak utrzymać zdrową dietą oraz jakie należy stosować podczas leczenia. Al -Zahrawi zmarł ok. 1013 roku.

Al-Tasrif-Liber_theoricae_po_lacinie

Pierwsza strony łacińskiego księgi Liber theoricae nec non practicae Alsaharavii z 1599 roku, która była tłumaczenie dzieła Al-Zahrawiego, źródło: wikimedia commons

Jego medyczna encyklopedia miała znaczny wpływ na średniowieczną medycynę w Europie i była przez wiele stuleci podstawowym podręcznikiem medycyny i chirurgii, popularniejszym nawet od prac Galena. Została przetłumaczone na kilkadziesiąt języków, najpierw na łacinę w XII w. przez Gerarda z Kremony, a także na niemiecki, angielski i francuski. Ostatnie łacińskie wydanie wyszło w Oxfordzie w 1778 r., gdzie encyklopedia zawierała zarówno oryginalny arabski tekst jak i łacińskie tłumaczenie.

narzedzia_chirugiczne_po_arabsku_i_lacinie

Strona z księgi Peter Argellata z 1531 r., która zawiera oryginalny opis arabski narzędzi chirugicznych oraz ich łacińskie tłumaczenie, źródło: wikimedia commons

Al-Zahrawi dokonał  znacznego wkładu w rozwój, zwłaszcza z dziedzinie chirurgii. Uważa się, go za ojca współczesnej chirurgii. Wiele z jego nowotarskich metod i narzędzi, jedne w niezmienionej formie, a inne po modyfikacji, są stosowane przez współczesnych lekarzy. Z dziedzictwa tego niezwykłego medyka, mało kto dzisiaj zdaje sobie sprawę.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Peter E. Pormann, Emilie Savage-Smith, Medieval Islamic Medicine. Edinburgh University Press, 2007

Z. Ahmad., „Al-Zahrawi, The Father of Surgery”, ANZ Journal of Surgery, vol. 77, (Suppl. 1), 2007

P. Horden,  The Earliest Hospitals in Byzantium, Western Europe and Islam, Journal of Interdisciplinary History, vol. 35,  2005, s. 361-389.

F. A. Hussain, The History and Impact of the Muslim Hospital. London, Council for Scientific and Medical History, 2009.

źródła:

muslimheritage.com – Abu al-Qasim Al-Zahrawi the Great Surgeon

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s