Dodaj komentarz

100 lat temu powołano rząd Ignacego Daszyńskiego

W nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku w Lublinie w pałacu Lubomirskich przy placu Litewskim, powołano Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej. W jego skład weszli główni przedstawicieli lewicy niepodległościowej Polskiej Partii Socjalistycznej oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego. Premierem pierwszego polskiego rządu w historii niepodległej Polski został Ignacy Daszyński. Rząd lubelski w swoim programie postulował szereg reform m.in. wprowadzenie 8-godzinnego dnia pracy, reformy rolnej, nacjonalizacji przemysłu, ubezpieczeń społecznych i świeckiego nauczania w szkole. Pomimo tego, że Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej miał zaledwie swój epizod to odegrał ważną rolę w historii polskiej państwowości. Dzisiaj mija 100. rocznica tego wydarzenia.

W wyniku rozpadu Austro-Węgier i przewidywanej klęski Cesarstwa Niemieckiego w 1918 roku, różne polityczne przygotowały działanie do objęcia władzy na obszarze przyszłego państwa polskiego. We wrześniu 1918 roku, w trakcie obrad konspiracyjnego XIV Zjazdu Polskiej Partii Socjalistycznej. uchwalono, iż należy dążyć do usunięcia okupacji i „stworzenia zjednoczonej i niepodległej republiki ludowej. Tymczasem 7 października 1918 roku powołana przez okupantów Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski. W między czasie tworzyły się pierwsze zalążki polskiej państwowości. 19 października powołano Radę Narodową Księstwa Cieszyńskiego. Dziewięć dni później w Krakowie powstała w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna, na której czele stanęli Wincenty Witos i Ignacy Daszyńskiego, którzy planowali pokrzyżować plany Rady Regencyjnej w przejęciu władzy w Galicji. Związku z czym podjęto decyzję o powołaniu ogólnokrajowego rządu, który byłby w opozycji do Rady Regencyjnej. Miało to się odbyć w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada.

Ignacy Daszyński. Fot. PAP/CAF

7 listopada przed przyjazdem Witosa i Daszyńskiego pojawił się „Komunikat” nr 91, zawierający niepełny skład rządu. Formalnie pełny skład ogłoszono w „Komunikacie” nr 92 tuż po zebraniu w nocy z 7 na 8 listopada. W trakcie posiedzenie nie było Jędrzeje Moraczewskiego, a Wincenty Witos odmówił udziału w rządzie lubelskim.

1918 r., po utworzenie rządu, utworzono w Lublinie polską milicję, źródło: lublin.gosc.pl

Nowo powstały Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej składa się głównie z przedstawicieli lewicy – PPS, PPSD oraz PSL „Wyzwolenie”, a jego program polityczny był mocno lewicowy. W swoim manifeście rząd ten pretendował do miana ogólnopolskiego, nie dzielnicowego, ogłaszając:

„Państwo polskie, obejmujące sobą wszystkie ziemie, zamieszkałe przez lud polski, z własnym wybrzeżem morskim, stanowić ma po wszystkie czasy Polską Republikę Ludową”.

7_listopada_rzad_lubelski_1918.jpg

W swoim programie politycznym Rząd Daszyńskiego wymieniał:

– natychmiastowe rozwiązanie Rady Regencyjnej,

-zapowiadał zwołanie jeszcze w tym roku Sejmu Ustawodawczego wybranego w demokratycznych wyborach, który obierze Prezydenta

– całkowite polityczne i obywatelskie równouprawnienie wszystkich obywateli bez różnicy pochodzenia, wiary i narodowości, wolność sumienia, druku, słowa, zgromadzeń, pochodów, zrzeszeń, związków zawodowych i strajków

– uznanie wszystkich donacji i majoratów jak również lasów zarówno prywatnych i dawnych rządowych własnością państwową

– ustalał w przemyśle, rzemiosłach i handlu 8-godzinny dzień pracy. Zapowiadał utworzenie armii oraz szeroki program reform, w tym nacjonalizację przemysłu, a także reformy rolne oraz stworzenie ram ochrony socjalnej pracowników.

– zapowiadał po ukonstytuowaniu władz rządowych powołanie demokratycznych rad gminnych, sejmików powiatowych i samorządów miejskich, jak również do zorganizowanie milicji ludowej

– wskazywał na konieczność zapewnienia taniej żywności w oparciu o organizacje samorządowe i społeczne.

200811041541330.lublin1918_020a.jpg

Ponadto rząd lubelski zapowiadał wprowadzenie do sejmu szeregu reform gospodarczych i społecznych:

– przymusowego wywłaszczenia i zniesienia wielkiej i średniej własności ziemskiej i oddanie jej w ręce ludu pracującego pod kontrolą państwową

– upaństwowienia kopalń, salin, przemysłu naftowego, dróg komunikacyjnych oraz innych działów przemysłu, gdzie się to da od razu uczynić

– udziału robotników w administracji tych zakładów przemysłowych, które nie zostaną od razu upaństwowione

– prawo o ochronie pracy, ubezpieczeniu od bezrobocia, chorób i na starość

– konfiskaty kapitałów, powstałych w czasie wojny ze zbrodniczej spekulacji artykułami pierwszej potrzeby i dostaw do wojska

– wprowadzenie powszechnego, obowiązkowego i bezpłatnego świeckiego nauczania szkolnego.

Ostatecznie 12 listopada 1918 roku, po powrocie Józefa Piłsudskiego z Magdeburga do Warszawy, Ignacy Daszyńskizłożył dymisję. A nowy Naczelnik Pastwa, powierzył Daszyńskiemu stworzenie gabinetu. Jednak rządy Daszyńskiego był ciągle atakowane ze strony zarówno prawicy, jak i pozostałych ugrupowań. Związku z brakiem porozumienia z przedstawicielami Narodowej Demokracji, Daszyński podał się do dymisji. 17 listopada Piłsudski w powołał w jego miejsce Jędrzeja Moraczewskiego, któremu powierzono kierowanie rządu sformowanego przez jego poprzednik

Pomimo tego, że Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej miał zaledwie swój epizod, to odegrał znaczny ważny rolę w historii polskiej państwowości. Dzięki swojemu postępowemu programowi wprowadzał demokrację parlamentarną w Polsce na właściwe tory i stanowił mocną zaporę przeciw rozwojowi w społeczeństwie tendencji rewolucyjnych. Charaktery rządu był postępowy z względu na nadanie kierunku zmian społecznych, które zostały wprowadzone później przez rząd Moraczewskiego.

Liderzy PPS: Adam Pragier, Jędrzej Moraczewski, Norbert Barlicki, Marian Malinowski i Rajmund Jaworowski, już w budynku polskiego Sejmu, fot. NAC

W okresie międzywojennym PPS oraz PSL „Wyzwolenie” świętowały 7 listopada jako pierwszy rząd ludowod-robotniczego. Jednocześnie do 1937 roku, PPS traktował tą datę jako rocznicę odzyskanie Niepodległości przez Polskę.

Po wojnie, po odwilży październikowej 1956 roku, pojawiły się pierwsze artykuły historyczne na temat rządu ludowego. Niestety ani w PRL, ani w obecnie w III RP nie pamięta się o tym wydarzeniu w żaden sposób. Jedynie lokalnie w Lublinie kultywuje się pamięć tego wydarzenia.

Autor: Jacek Czubacki

Bibliografia:

M. Eckert, „Historia polityczna Polski lat 1918-1939”, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, s. 25-26

I. Daszyński, „Pamiętniki”, Warszawa 1957, T.II, s. 322-327.

A. Ajnenkiel , „Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918-1926”, Warszawa 1978

A. Ajnenkiel, Z dziejów Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie, „Kwartalnik Historyczny” z 1958 r., nr 4, s. 1069-1070

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: