Dodaj komentarz

W Mongolii odkryto ślady stomatologii weterynaryjnej sprzed 3000 lat

Konie pobliżu stanowiska archeologiczne w Bajanchongor w środkowej Mongolii. Fot. William Taylor.

Archeolodzy z niemieckiego Instytutu im. Maxa Plancka badając w Mongolii szkielety koni w kurhanach należących do przedstawicieli tzw. kultury kamieni jeleni (mong. bugan czuluu), odkryli ślady początków stomatologii weterynaryjnej sprzed ok. 3000 lat. Świadczą o tym usunięte zęby u młodych koni, które sprawiały ból lub utrudnienie w jedzeniu.

Grupa archeologów pod kierunkiem Williama Taylora Instytutu Nauki o Historii Ludzkiej im. Maxa Plancka zbadała w środków Mongolii ślady 85 szkieletów koni z pochówków datowanych pomiędzy 1200 a 750 r. p.n.e., należących do przedstawicieli tzw. tzw. kultury kamieni jeleni (mong. bugan czuluu). Znaleziono na czaszkach koni usunięte zęby, które mogły sprawiać młodym koniom ból lub utrudniać spożywanie jedzenia. Jest to najstarsze świadectwo początków stomatologii weterynaryjnej na stepach Mongolii i wschodniej Eurazji sprzed ok. 3000 lat.

czaszka konia w Bajanchongor w środkowej Mongolii. Fot. William Taylor.

Badacze skorzystali ze wcześniejszych ustaleń kolegów z Mongolii, Jamsranjava Bayarsaikhana i Tumurbaatara Tuvshinjargala z Muzeum Narodowego Mongolii. Ich zdaniem rozwój jazdy konnej, a także gospodarka pasterska oparta na koniach stała się kluczowym czynnikiem dla rozpoczęcia opieki weterynaryjnej koni. – “Możemy uważać opiekę weterynaryjną za rodzaj zachodniej nauki. Ale pasterze w Mongolii stosują dziś bardzo wyrafinowane procedury przy użyciu bardzo prostego sprzętu. Wyniki naszych badań pokazują, że staranne zrozumienie anatomii konia i opieki, najpierw rozwinęło się nie w cywilizacjach Chin czy Morza Śródziemnego, a wśród koczowniczych ludów Mongolii, których utrzymanie zależało od dobrobytu tych zwierząt.” – mówi Taylor.

Usunięty wilczy ząb. Fot. William Taylor.

Badacze znaleźli także zmiany w praktykach stomatologicznym, które były związane z pojawianiem się pierwszych kiełzn z brązu i metalu w ogłowiach wykorzystywanych do jazdy konnej. Ten rodzaj wyposażanie pojawił się na początku I tysiąclecia p.n.e. na obszarze wschodniej Eurazji, które pomagało jeźdźcom w lepszym, zaawansowanym panowaniu nad końmi. Dzięki czemu mogły być wykorzystywane m.in. podczas walki.

Mongolski pasterz podczas usuwania „wilczego zęba” u konia. Fot. Dimitri Staszewski

Zauważono również, że wraz z pojawieniem się wędzideł, u koni rozwinęły się problemy dentystyczne w formie szczątkowej z tzw. „wilczymi zębami”. Związku z czym opracowano metodę usuwanie problematycznych zębów. – “Badania Dr Taylora pokazują, że stomatologia weterynaryjna – opracowana przez ludy koczownicze z Azji Wewnętrznej – mogła być kluczowym czynnikiem, który pomógł stymulować rozprzestrzenianie się ludzi i pomysłów między Wschodem a Zachodem”. – mówi Nicole Boivin, dyrektor Departamentu Archeologii w Instytucie Nauk o Historii Ludzkiej im. Maxa Plancka.

Czaszki na kamieniach przed miastem Murun. Fot. William Taylor.

Przedstawicieli tzw. kultury kamieni jeleni (mong. bugan czuluu), byli ludem koczowniczym zamieszkującym środkową Mongolia i Syberię. Kultura ta rozwijała się, w okresie ok. 1300-700 r. p.n.e. Jej nazwa jest związana skalnymi blokami, na których przedstawiano wizerunki zwierząt lecących do nieba, przeważnie reniferów i jeleni. Obiekty te występują pojedynczo lub w grupach, często w bezpośredniej bliskości kurhanów pochówkowych tzw. chirgisüür oraz innych zabytków, takich jak stele czy groby. Pierwsze kamienie jeleni powstały prawdopodobnie w połowie epoki brązu w środkowej Mongolii. Następnie na początku epoki żelaza rozpowszechniły się na terenie całej Mongolii, południowej Syberii oraz w niektórych krajach Azji i Europy.

Grupa kamieni jeleni w okolicy miasta Mörön w Mongolii. Fot. Wikimedia Commons.

Wielkość kamieni waha się od 1 do 4 m wysokości, 20–40 cm grubości i 30–80 cm szerokości. Są one najczęściej granitowe lub łupkowe w zależności od rodzaju skały występującej w okolicy. Wierzchołki są płaskie, zaokrąglone, ścięte lub wykruszone, co wskazuje na celowe zniszczenie. Większość kamieni jest skierowana na wschód. Ich nazwa wywodzi się od wysoce artystycznych przedstawień zwierząt. Często są to wizerunki antropomorficzne – oblicza mają elementy ludzkiej twarzy, natomiast torsy są zwierzęce (jeleni, łosi, reniferów, sporadycznie także koni i koziorożców). W dolnych częściach umieszczono również przedstawienia różnej broni i konnych jeźdźców.

Kamienia jeleni z położoną obok czaszką konia. Fot. William Taylor

Badacze uważają, że tak skomplikowane i czasochłonne figury były wykonywane dla przywódców i zasłużonych wojowników plemiennych. Dotychczas zidentyfikowano ok. 1200 kamieni z czego 550 w Mongolii. Pomimo systematycznej dokumentacji i badań archeologicznych, wciąż niewiele wiadomo o ich historii, przeznaczeniu i funkcjach społeczno-kulturowych. Istnieje natomiast kilka teorii na temat ich pochodzenia. Według archeologów Dymitra Sawinowa oraz M.H. Mannai-Oola kamienie mogą mieć związek z kultami animistycznymi oraz szamanizmem. Ziemia pod kamieniami oraz wokół nich często zawiera zwierzęce szczątki. Nie stwierdzono natomiast żadnych szczątków ludzkich, co dyskredytuje teorię, że kamienie mogły pełnić funkcję nagrobków. Jednakże symbole na kamieniach i obecność ofiarnych zwierząt, według archeologów może wskazywać na funkcje religijne, gdzie odprawiano np. szamańskie rytuał

Wyniki badań opublikowano na łamach Proceedings of National Academy of Sciences.

Autor: Jacek Czubacki

Na podstawie: Live ScienceInstytut Maxa Plancka Science MagProceedings of National Academy of Sciences

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: