Dodaj komentarz

Mary Anning – pierwsza paleontolog w historii

Marry-Anning 1.png

Mary Anning została paleontologiem w XIX w. jako pierwsza Brytyjka w historii. Mając niecałe 12 lat znalazła skamieniałości ichtiozaura – wymarłego gada morskiego sprzed milionów lat. Dzięki jej ciężkiej pracy odnaleziono później wiele cennych eksponatów. Odkrycia i obserwacje Mary Anning zrewolucjonizowały postrzeganie świata oraz przyczyniły się do lepszego zrozumienia życia prehistorycznych zwierząt i historii Ziemi. Dawały solidną podstawę do późniejszej teorii ewolucji Karola Darwina. Niestety ze względu na pochodzenie społeczne i płeć, nie mogła w pełni uczestniczyć w życiu świata nauki. Musiało minąć wiele lat, by jej osiągnięcia zostały docenione.

Mary Anning urodziła się 21 maja 1799 roku, w mieście w Lyme Regis położonym na wybrzeżu południowej Anglii w hrabstwie Dorset. Dorastała w ubogiej, wielodzietnej rodzinie, wyznającej Kongregacjonalizm – odłam protestantyzmu. Członkowie tej wiary byli dyskryminowali, mając ograniczone prawa, nie mieli wstępu na uczelnie, ani do wojska, nie mogli wykonywać niektórych zawodów. Jej ojciec, Richard był stolarzem produkującym meble, który w ramach poprawienie budżetu domowego udawał się w poszukiwaniu muszli skamieniałości z przybrzeżnych klifów w pobliżu Lyme Regis, następnie sprzedając je turystom. Kolekcjonowanie skamieniałości stało się modne pod koniec XVIII wieku i na początku wieku XIX. Początkowo było to zjawisko traktowane wyłącznie rekreacyjnie, ale stopniowo zaczęło przeważać naukowe podejście, zwłaszcza kiedy odkryto duże znaczenie skamieniałości dla geologii i biologii.

19 sierpnia 1800 roku , gdy Mary miała 15-miesięcy, miało miejsce wydarzenie, które przeszło później do legendy. Tego dnia trzymała ją na rękach sąsiadka Elizebeth Haskings, które z dwiema koleżankami pod drzewem oglądał pokaz jeździecki. Nagle uderzył piorun zabijając trzy kobiety. Ocalała jedynie maleńka Mary. Rodzice zauważyli zmianę w jej zachowaniu. Wcześniej była spokojnym i chorowitym dzieckiem. Nagle stała się żywiołowa i błyskotliwa oraz ciekawa świata. Niestety rodziców Mary nie było stać na jej edukacje, uczęszczała jedynie do szkółki niedzielnej, gdzie nauczyła się czytać i pisać.

Ojciec zabierał często Mary i jej brata Josepha na wybrzeże, gdzie pomagali mu w zbieraniu muszli i skamieniałości. Nauczył dzieci jak je należy szukać i wydobywać bez ich uszkodzenia. W 1810 roku doszło do wypadku, jej ojciec spadł z urwisk, doznając ciężkich urazów. Zmarł w listopadzie tego samego roku na gruźlicę, w wieku 44 lat, pozostawiając rodzinę z długami. Rodzeństwo rozpoczęło poszukiwania na dużą skalę, aby zarobić na życie. Mary początkowo traktowała wyszukiwanie i sprzedawanie skamieniałości jako zajęcie czysto zarobkowe. Wkrótce jednak związała się ze środowiskiem naukowym, a zbieranie skamieniałości przerodziło się w pasję i wzięło górę nad podejściem czysto komercyjnym.

W 1811 roku, Mary nie mając jeszcze w pełni 12 lat dokonała pierwszego odkrycia, odnajdując szkielet ichtiozaura, a jej brat wcześniej jego czaszkę. Później znalazła jeszcze dwa różne gatunki ichtiozaurów. Były gadami morskimi, które pojawiły się we wczesnym triasie, a największe zróżnicowanie osiągnęły od środkowego triasu do środkowej jury. Były jednymi z najpowszechniejszych wśród wyższych kręgowców morskich. Znalezisko Mary było pierwszym kompletnym szkieletem ichtiozaura w historii, chociaż wcześniej znajdowano już poszczególne skamieniałe szczątki. Pomimo tego było to ważne znalezisko i wkrótce opisano je w Philosophical Transactions of the Royal Society. Odkrycie wzbudziło spore zainteresowanie w kręgach naukowych ponieważ, w tamtych czasach większość ludzi w Anglii wierzyła w biblijną wersję stworzenie świata, w której Ziemia liczyła tylko kilka tysięcy lat. Pojawiły się pytanie dotyczące historii żywych istot i samej Ziemi.

Portret Mary Anning wykonany w 1847 roku, autorstwa B. J. Donne Źródło: Wikimedia Commons

Po jakimś czasie brat Mary stracił zainteresowanie wyszukiwaniem skamieniałości, zostając tapicerem. Ona sama postanowiła kontynuować prace. Z wiernym psem o imieniu Tray u boku przeczesywała klify po burzach i osunięciach ścian skalnych, w poszukiwaniu niezwykłych fragmentów skamielin. Kamienie, muszle, kości, które odnajdywała spośród skał, wypełniały jej niewielki przydrożny stragan. W międzyczasie sama studiowała literaturę naukową m.in. geologię, biologię i anatomię.

Szkielet Rhomaleosaurus cramptoni znaleziony przez Mary Anning, obecnie w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie

Jej sława rosła i zwróciła uwagę zamożnego kolekcjonera skamieniałości pułkownika Thomasa Bircha. Zafascynowany był kolekcją Mary i jej ogromną wiedzą. Postanowił wesprzeć jej rodzinę finansowo, organizując sprzedaż swojej kolekcji na aukcjach narodowych muzeów. Cały dochód ok. 400 funtów przekazał Mary. Wkrótce do zaczęli przyjeżdżać z całej Wielkiej Brytanii geologowie i znawcy skamieniałości, aby samemu poszukiwać ciekawych okazów. Korzystali często z wiedzy i doświadczenie Mary. Była też bardzo religijna osobą, wspierała finansowo swój lokalny kościół.

Szkic szkieletu plezjozaura, znalezionego przez Mary Anning. Autorka Mary Anning. Źródło: Wikimedia Commons

Następnym wielkim znaleziskiem był pierwszy w historii szkielet plezjozaura, odkryty w 1821 roku, które został potem opisany jako Plesiosaurus dolichodeirus. Dwa lata później natrafiła na drugi szkielet plezjozaura. W 1826 roku wydobyła skamieniałości belemnity – wymarłego morskiego głowonoga, żyjącego ok. 300-80 mln lat temu.

Mary Anning w trakcie poszukiwań skamieniałość. Autor obrazu Henry De la Beche. Źródło: Wikimedia Commons.

Znalazła też znakomicie zachowane okazy Dapedium politum, ryby opisanej w 1828 roku. W tym samym roku odkryła szkielet również pterozaura Pterodactylus macronyx, który był pierwszym znalezionym poza Niemcami i pierwszym kompletnym szkieletem. Nazwał został później przez Richarda Owena jako Dimorphodon macronyx.

pterozaura Pterodactylus macronyx

Niestety ze względu na to, że była kobieta i miała niski status społeczny, nie mogła w pełni uczestniczyć w życiu świata nauki. Wielu naukowców czerpało rozmaite korzyść z jej pracy. Gdy ukazywały się artykuły w czasopismach naukowych, dotyczące jej odkryć, nie uwzględniano jej nazwiska.

Duria Antiquior – obraz wykonany przez geologa Henry_ego De la Beche'a na podstawie skamieniałości odkrytych przez Mary Anning

Duria Antiquior – obraz wykonany przez geologa Henry’ego De la Beche’a na podstawie skamieniałości odkrytych przez Mary Anning.

Znaleziska przypisywano przypadkowym robotnikom, rzemieślników lub innym badaczom. Co prawda dla Mary zorganizowano specjalne stypendium naukowe, by móc kontynuować swoją pracę. Jednak wszelkie profity i uznanie naukowe czerpali inni jej kosztem.

Szkielet Plesiosaurus macrocephalus, znaleziony w 1830 roku przez Mary Anning. Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu. Fot. Wikimedia Commons

W 1833 roku jej pies zginął w osuwisku. Pod koniec wiodła życia w samotności i ubóstwie. Jej stary przyjaciel William Buckland przekonał brytyjski rząd i Brytyjskie Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Nauki (British Association for the Advancement of Science), by przyznały jej dożywotnią rentę, zwaną później emeryturą w wysokości 25 funtów rocznie.

Mary Anning zmarła 9 marca 1847 roku, na raka piersi w wieku 47 lat. 15 marca została pochowana na cmentarzu przy kościele św. Michała w Lyme Regis. Kilka miesięcy po jej śmierci, przyznano jej honorowe członkostwo w Londyńskim Towarzystwie Geologicznym (Geological Society of London), mimo że nie spełniała wymaganych warunków członkostwa.

Nagrobek na grobie Mary Anning i jej brata Josepha w Lyme Regis. Fot. Wikimedia Commons

W 1859 roku, Karol Darwin opublikował swoją książkę „O powstawaniu gatunków” (ang. On the Origin of Species). W swojej pracy inspirował się odkryciami Mary Anning, ale nie wspomniał jej nazwiska. Z czasem środowisko naukowe zaczęło wyrażać uznanie dla jej dokonań. W 1864 roku Darwin będąc redaktorem czasopisma „All The Year Round”, poświecił jej życiu cały artykuł, który zakończył zdaniem: „Córka cieśli zasłużyła na sławę, na którą wyjątkowo ciężko pracowała”.

Tablica w Lyme Regis w Wielkiej Brytanii, upamiętniająca Mary Anning. Fot. Wikimedia Commons

Odkrycia i obserwacje Mary Anning zrewolucjonizowały postrzeganie świata oraz przyczyniły się do lepszego zrozumienia życia prehistorycznych zwierząt i historii Ziemi. Dawały solidną teorii ewolucji przedstawionej przez Karola Darwina. Wniosła znaczny w rozwój paleontologii. Uznawana jest dzisiaj za pierwszą brytyjską paleontolog w historii

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Rachel Swaby, „Upór i przekora. 52 kobiety, które odmieniły naukę i świat.”, wyd. Agora, 2017.

Laurence  Anholt, „Stone Girl Bone Girl: The Story of Mary Anning”, Frances Lincoln Publishers, 2006.

Jeannine Atkins, „Mary Anning and the Sea Dragon”, Farrar Straus Giroux, 1999.

Dennis B. Fradin,  „Mary Anning: The Fossil Hunter (Remarkable Children)”, Silver Burdett Press, 1997.

Źródła:

Sarah Zielinski, Mary Anning, an Amazing Fossil Hunter – Smithsonian

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: