Operacja wiślańsko-odrzańska 1945

zesrodkowanie-czolgow-1-brygady-pancernej-przed-operacja-warszawska

Ześrodkowanie czołgów 1. Brygady Pancernej przed operacją warszawską, będącą cześcią operacji wiślańsko-odrzańskiej. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe.

12 stycznia 1945 roku na froncie wschodnim oddziały Armii Czerwonej i Wojska Polskiego rozpoczęły operację wiślańsko-odrzańską, zwaną potocznie „Ofensywą styczniową”. Jej celem było wyparcie wojsk niemieckich z ziem polskich, a następnie przeniesienie działań wojennych na teren III Rzeszy. W ciągu 23 dni trwania zimowej operacji przesunięto granicę frontu o 500 kilometrów na zachód nad Odrę.

Jesienią 1944 roku po ustabilizowaniu się frontu na linii Wisły i Narwi, rozpoczęto przygotowania do operacji, która miała otworzyć bezpośrednią drogę do Berlina. Plan operacji zimowej ofensywy 1945 roku zakładał błyskawiczne uderzenie siłami czterech frontów 1., 2., 3 Frontu Białoruskiego oraz 1. Frontu Ukraińskiego. Składał się z dwóch etapów. W pierwszym w ciągu 15 dni miano opanować Bydgoszcz, Poznań i Wrocław. W drugim w ciągu 30 dni miano sforsować Odrę i następnie uderzyć na Berlin. Najpóźniej. Miano to zrealizować w czasie nie dłuższym niż 60 dni. Międzyczasie zmienili dowódcy frontów. Dowództwo nad 1. Frontem Białoruski objął Gieorgij Żukow, a nad 2. Frontem Białoruskim marszałek Rokossowski. Plan operacji zatwierdzono w listopadzie 1944 roku. Jednak na zachodzie Alianci mający kłopoty z niemiecką ofensywą w Ardenach, zwrócili się do Rosjan z prośbą o przyśpieszenie swojej ofensywy na froncie wschodnim, by odciążyć walczące na zachodzie wojska.

W łamach 1 Frontu Białoruskiego oraz 1 Frontu Ukraińskiego walczyły oddziały Wojska Polskiego. W skład tego pierwszego wchodziły polskie oddziały, 1. oraz 2. Armia Wojska Polskiego z 1. Korpusem Pancernym Łącznie w ramach czterech frontów walczyło ok.. 2,2 mln żołnierzy. Niemcy bronili się siłami Grupy Armii „A” oraz „Środek”, czyli ok. 500 tys. żołnierzy. Wojska marszałka Żukowa planowały rozbić warszawsko-radomskie zgrupowanie nieprzyjaciela, przełamać obronę niemieckiej 9 Armii Polowej, wyzwolić Warszawę, a następnie głównymi siłami osiągnąć rubież: Piotrówek, Żychlin, Łódź i nacierać w kierunku na Poznań. Zamierzano dokonać tego wykonując trzy uderzenia. Pierwsze głownie z przyczółka magnuszewskiego w kierunku Kutna. Drugie uderzenie z przyczółka puławskiego w kierunku Radomia i Łodzi; a trzecie z z rejonu Jabłonny – Legionowa i spod Warszawy. Z kolei wojska 1. Frontu Ukraińskiego Marszalka Iwana Koniewa miała uderzyć z przyczółka sandomierskiego dwóch kierunkach. W pierwszym na Kielce i Częstochowę w stronę Wrocławia, a drugi w stronę Krakowa i Górnego Śląska. W ten sposób planowano oskrzydlić niemieckie oddziały, zmuszając je do odwrotu.

armie-czerwona-ofensywa-zimowa-1945

Żołnierze Armii Czerwonej podczas operacji wiślańsko-odrzańskiej. Fot. Liveinternet.ru

Operacja rozpoczęła 12 stycznia 1945 roku. Siła radzieckiej ofensywy zdezorganizowała niemieckiej linie obrony, oskrzydlając zgrupowania przeciwnika i przecinając linie zaopatrzeniowe. Część oddziałów niemieckich w obawie przed oskrzydleniem, rezygnowała z obrony niektórych miast i decydowała się na odwrót.

ofensywa-styczniowa-operacjw-wislansko-odrzanska-1945-mapa

Schemat przebiegu operacji wiślańsko-odrzańskiej. Źródło: Wikimedia Commons

4 Armia Pancerna generała Leluszenki wchodząca w skład 1. FU w rejonie Kielc i Chęcin radziecka rozgromiła jednostki Grupy Armii „A”. 15 stycznia wyzwolone Kielece, 17 stycznie Radomsko i Częstochowę, 18/19 stycznia Kraków, 19 stycznia Łodź. Po zdobyciu Częstochowy, działająca na tym odcinku frontu 3 Gwardyjska Armia Pancerna generała Rybałki zmieniła kierunek natarcia z zachodniego na południowo-zachodni, w kierunku Opola i Olesna, w celu oskrzydlenia 17 Armii gen. Schulzego na terenie okręgu przemysłowego.

armia-czerwona-przed-barbakanem-1945

Styczeń 1945 roku. Żołnierze Armii Czerwonej przed Barbakanem w Krakowie. Fot. Romuald Broniarek

Główne natarcie 1. FB z przyczółka puławskiego, rozpoczęła 69 Armia gen. Władimira Kołpakczina, a na południe od niej 33. Armia gen. Wiaczesława Cwietajewa, wykonująca główne uderzenie w kierunku na Szydłowiec i Skarżysko-Kamienne. 14 stycznia z przyczółka warecko-magnuszewskiego uderzyła radziecka 61. Armia dowodzona przez gen. płka Pawła Biegowa. 15 stycznia od strony Modlina nacierała 47. Armia w kierunku Błonia oskrzydlając Warszawę z północnego i południowego zachodu. W ten sposób 9. Armia niemiecka znalazla się w kotle warszawskim.W zaistniałych okolicznościach jej dowódca wydał rozkaz wycofania wojsk z pozycji nadwiślańskich w celu zorganizowania linii oporu nad dolną Bzurą, Rawką i środkową Pilicą.

1. Armia Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Stanisława Popławskiego głównymi siłami uderzyła na Warszawę siłami z południa, od strony przyczółka pod Warką, a częścią sił frontalnie, z rejonu Łomianek, Pragi i Wilanowa. Rankiem 17 stycznia 1., 3. i 4. Dywizja Piechoty rozwinęły natarcie od południowego wschodu w kierunku przedmieść Warszawy. 6. Dywizja Piechoty zgrupowana na prawym brzegu rzeki sforsowała Wisłę w rejonie Śródmieścia, Żoliborza i Wilanowa, która jako pierwsza, wkroczyła do lewobrzeżnej Warszawy. Nieco później do miasta dotarły jednostki 2. Dywizji Piechoty, po przeprawie w okolicach Jabłonny na Kępę Kiełpińską sforsowały Wisłę na północ od miasta i reszta sił 1. Armii z południa.

Walki o opanowanie lewobrzeżnej części miasta trwały zaledwie kilka godzin, gdyż dowództwo niemieckie, obawiając się okrążenia, wycofało większość swoich sił ze stolicy. 17 stycznia 1945 r. przed żołnierzami 1 Armii WP znajdowały się jedynie niemieckie siły osłonowe. Do poważniejszych starć z nieprzyjacielem dochodziło sporadycznie. Walczono m.in. w rejonie Lasku Bielańskiego, Dworca Głównego oraz na skrzyżowaniu Alei Jerozolimskich i Nowego Światu. Warszawa została Wyzwolona. Po walkach oddziały inżynieryjne rozpoczęły rozminowanie i zbudowały pierwszy most pontonowy na Wiśle. 19 stycznia na ulicach wymarłej stolicy wydzielone jednostki uczestniczyły na ul. Marszałkowskiej w defiladzie, którą osłaniał z powietrza 1. pułk lotnictwa myśliwskiego „Warszawa”.

Defilada 1 Armii Wojska Polskiego na ulicy Marszałkowskiej w zdobytej Warszawie 19 stycznia 1945

Defilada 1 Armii Wojska Polskiego na ulicy Marszałkowskiej w zdobytej Warszawie 19 stycznia 1945 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Fronty 1. i 2 Białoruski działały rozbieżnie. Dla obrony, jednostki polskie zostały skierowane i działały na prawym skrzydle 1 Frontu Białoruskiego. Generał Popławski podzielił siły polskie na dwa ugrupowania. Zgrupowanie ubezpieczające tworzyły 3. i 6 Dywizja Piechoty, 2 Brygada Artylerii Haubic i 1 Pułk Moździerzy, reszta sił tworzyła trzon uderzeniowy. 1 Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte została włączona w skład 50 Brygady Pancernej pułkownika Czeriapkina. 19 stycznia jednostki polskie poruszały się w kierunku Bydgoszczy, wzdłuż lewego brzegu Wisły, drogą na Sochaczew, Gostynin i Brześć Kujawski. 1. Armia WP, współdziałała z oddziałami 47. Armii i 2. Gwardyjskiej Armii Pancernej. 26 stycznia oddziały 1. Armii WP wyzwoliły Bydgoszcz.

bydgoszcz24-1945

26 stycznia 1945 roku – wyzwolenie Bydgoszczy spod niemieckiej okupacji. Na Wełnianym Rynku mieszkańcy powitali żołnierzy 1. Armii Wojska Polskiego z 1. Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte”

Od 24 stycznia do 23 lutego toczono bitwę o Poznań. 25 stycznia podjęto próbę 28 stycznia 2 Gwardyjska Armia Pancerna przełamała pozycje umocnione Wału Pomorskiego na odcinku Osieczno – Drawiny i kontynuowała marsz w kierunku Odry. Na szpicy posuwał się 1. Gwardyjski Korpus Zmechanizowany. 31 stycznia w rejonie Kienitza przeprawiły się przez Odrę jednostki 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej. Napotkały one opór ze strony wojsk niemieckich na rubieży Pozycji Trzcielskiej i Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. 2 lutego złamano opór niemiecki i rozpoczęto walki o utrzymanie przyczółku na Odrze Od 3 lutego do 30 marca toczyły się walki o zdobycie Kostrzyna nad Odrą, a miasto uległo zniszczeniu w 90%.

W międzyczasie oddziały 2. i 3. Frontu Białoruskiego toczyły walki w ramach „Operacji wschodniopruskiej”, której celem było rozbicie wojsk niemieckich w Prusach Wschodnich. 22 stycznia Armia Czerwona zdobyła Olsztyn, 26 dotarła do Zalewu Wiślanego, a 10 lutego opanowała Elbląg. Miasta Gdańsk i Królewiec odcięte i okrążone, bronią rozpaczliwie.

4 i 8 lutego ruszyły kolejne natarcia oddziałów 1. FU w kierunku zachodnim spod Oławy i Opola. Zdobyto 60 miejscowości i oskrzydlono Wrocław od południa i południowego zachodu. 9 lutego zdobyto Legnicę i mimo sprowadzenia przez Niemców posiłków z zachodu, natarcie rozwinęło się na głębokość 60 km w pozycjach obronnych wojsk niemieckich. 11 lutego Armia Czerwona rozpoczęła szturm pod Oławy na zachód od miasta. Po dniu zaciekłych walki i zepchnięciu niemieckiej 269. Dywizji Piechoty w kierunku Sobótki nastąpiło zamknięcie pierścienia wokół „Festung Breslau”. Pozostała tylko linia kolejowa Wrocław – Ziębice i to ona była w swoim 8 km pasie szerokości jedyną droga łączącą garnizon twierdzy z resztą wojsk niemieckich. Ten wąski odcinek był miejscem zaciętych walk wojsk radzieckich z niemiecką 19 Dywizją Pancerną. W trakcie walk pomimo ciągłych niemieckich kontrataków oddziały radzieckie opanowały Środę Śląską, Kąty Wrocławskie, Ścinawę, Jaczów, Przemków, Chocianów i wiele innych miast. 16 lutego Wrocław został całkowicie odcięty. W kolejnych dniach zdobyto Zieloną Górę, Żary Świdnicę.

W tym samym czasie północne skrzydło 1 Frontu Ukraińskiego prowadziło uderzenie na Wrocław z kierunku północnego, gdzie z marszu 25 stycznia po zaciekłych walkach w okolicach Sycowa zajęta została Oleśnica. 26 stycznia wojska radzieckie zdobyły Trzebnicę i jeszcze tego samego dnia pierwsze oddziały Armii Czerwonej sforsowały Odrę i okrążyły Ścinawę oraz zaczęły rozbudowywać silny przyczółek, jednocześnie rozpoczynając likwidację załogi Ścinawy. 27 stycznia zdobyto Wołów, Oborniki Śląskie i Brzeg Dolny. 10 lutego po przegrupowaniu, 1 Front Ukraiński przeszedł do pościgu za wojskami niemieckimi, mając za zadanie sforsowanie rzek Bóbr i Kwisa, aby uniemożliwić dowództwu niemieckiemu zorganizowanie kolejnej rubieży obrony. 14 lutego zdobyto Lubsko, a 6 Gwardyjski Korpus Zmechanizowany dotarł do Nysy Łużyckiej, w rejonie Gubina. Tego samego dnia Armia Czerwona wyzwoliła niemiecki obóz koncentracyjny Groß-Rosen Do Nysy Łużyckiej dotarły również wojska 10 Korpusu Pancernego. Próba sforsowania rzeki nie powiodła się; wojska przeszły do obrony co stwarzało groźbę odcięcia walczących nad Nysą Łużycką oddziałów pancernych od głównych sił frontu. 18 lutego oddziały 13 Armii zajęły Żagań. Od 15 do 18 lutego rozgrywały się walki o Stargard związane z operacją „Sonnenwende”.

W lutym ofensywa zwolniła i zatrzymała się w wyniku konieczności uzupełnienia zapasów i odbudowy zdobytej sieci komunikacyjnej. Dzięki operacji wiślańsko-odrzańskiej udało się przesunąć front o 500 km na zachód nad Odrą. Z kolei oddziały 1. Armii Wojska Polskiego toczyły zacięte walki o przełamanie Walu Pomorskiego w ramach „Operacji Pomorskiej”.


Literatura:

Czesław Grzelak, Henryk Stańczyk, Stefan Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego. Neriton, 2002.

Edward Kospath-Pawłowski, Wojsko Polskie na wschodzie 1943-45, wyd. „Ajaks”, 1993.

K. Kaczmarek „Polskie Wojsko na Wschodzie 1943-45 od Mierei do łaby i Wełtawy”, Lublin 2003

Reklamy

2 thoughts on “Operacja wiślańsko-odrzańska 1945

  1. Pingback: 17 stycznia 1945 roku – wyzwolenie Warszawy |

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s