Proces Jana Calasa – kozła ofiarnego religijnej nietolerancji

aresztowanie-jana-calasa-1

W latach 1761-62 odbył się w Tuluzie proces, wyznającego kalwinizm kupca Jana Calasa. Został niesłusznie oskarżony o zamordowanie swojego syna Marka Antoniego, bo chciał mu rzekomo przeszkodzić w przejściu na katolicyzm. W rzeczywistości syn popełnił samobójstwo. Ostatecznie bez udowodnienia winy, Jan Calas został skazany na śmierć. Po trzech latach uznano go za niewinnego i pośmiertnie zrehabilitowano. Proces był przykładem nadużyć prawnych i nietolerancji w katolickiej Francji, wobec innowierców.

jan-calasa-portret

Jan Calas (1698-1762), źródło: ravachol.centerblog.net

Jan Callas urodził 19 marca 1698 roku w małej francuskiej wiosce Lacabarède, jednak większość swojego życia mieszkał w Tuluzie, gdzie jako kupiec handlował tkaninami. W 1731 roku ożenił się z Anną-Rożą Cabibel, z którą miał sześcioro dzieci, a wśród nich czterech synów: Marka Antoniego, Ludwika, Piere’a i Donaat, a także dwie córki: Różę i Annę. Rodzina Calasa jako protestancka, była z mocy prawa dyskryminowana we Francji.

Jeden z synów Ludwik zdecydował się ok. 1760 roku dokonał konwersji przechodząc na katolicyzm. Podobnie chciał zmienić zmienić jego brat Marek Antoni, było to spowodowane tym, że jako protestant specjalnego nie mógł otrzymać specjalnego zaświadczenia od katolickiego duchowieństwa, a bez tego miał zakaz wykonywania wyuczonego zawodu prawnika. Jednak nie zdecydował się na ten krok, obawiając się sprzeciwu rodziny. Prawdopodobnie te rozterki doprowadził jego do tragicznej samobójczej śmierci.

Tragiczne samobójstwo i pokazowy proces

13 października, późniejszym wieczorem na parterze rodzinnego domu, Callasowi znaleźli ciało powieszonego Marka Antoniego. Rodzina, nie chcąc aby zwłoki Marka jako samobójcy, były pozbawione chrześcijańskiego pogrzebu, zatarła ślady samobójstwa i usiłowała wmówić, że Marek został zamordowany. Wówczas wśród katolickich sąsiadów zaczęła krążyć plotka, jakoby Marek chciał się nawrócić na katolicyzm. To wystarczyło, aby władze zaczęły podejrzewać rodzinę Calas o zamordowanie „przyszłego odstępcy” z pobudek religijnych.

aresztowanie-jana-calasa

‚Affaire Jean Calas” obraz autorstwa Casimira Destrema z 1879 roku

Wokół sprawy powstała zbiorowa histeria, podsycana przez miejscowy zakon dominikanów; Jan Calas stał się „kozłem ofiarnym” dla katolickich mieszkańców Tuluzy, zaniepokojonych rosnącą zamożnością lokalnego kalwińskiego mieszczaństwa. Kler domagał się „przykładnego ukarania” rzekomą „heretyckiego fanatyka”. Kościół rzymski we Francji miał ogromną pozycję w aparacie państwowym, jak i królowie i aparat urzędniczy i sądy wprost im sprzyjały.

Cała rodzinna została aresztowana i przesłuchana. Jan Callas był poddany torturom w czasie których przyznał się do morderstwa, ale potem odwołał to. Torturowano również innych członków rodziny, ale żadnych dowodów winy nie uzyskano. W trakcie procesu pomimo przytłaczających dowodów świadczących o samobójstwie syna i zeznań pokojówki katoliczki Jeanne Vigneire, sąd uznał uznał 64-lenietgo Jana Calasa za winnego morderstwa.

Śmierć i rehabilitacja

9 marca 1762 roku parlament Tuluzy większością 8 głosów przeciwko 5, skazał go na śmierć, a majątek całej rodziny został skonfiskowany.. 10 marca wyrok wykonano. Zgodnie z prawem Jan Callas był łamany kołem, następnie duszony i 2 godziny później spalony żywcem na stosie. Jego popioły rozrzucono. Jan Calas nawet w trakcie tych męczarni wołał, że jest niewinny.

jana-callas-lamany-kolem

Jan Calas łamany kołem, źródło: wikimedia commons

Pierre został skazany na wygnanie, udając się do Szwajcarii do Genewy spotkał francuskiego pisarza i filozofa Woltera. Ten zaangażował się w sprawę Jana Calasa, będąc przekonany o jego niewinności. W 1763 roku publikuje pierwsze 2 rozdziały słynnego Traktatu o tolerancji. Wolter wszczął przy pomocy znajomych energiczną akcję, aby wymiar sprawiedliwości ponownie zajął się tą spraw. Jak się później jego wysiłki będą udane.

4 czerwca 1764 roku w sądzie rozpatrzono ponownie sprawę Jana Calasa, jednocześnie rozwiązując parlament Tuluzy. 9 marca 1765 w wyniku apelacji Rada Królewska w składzie 80 sędziów wydała wyrok, w którym pośmiertnie uniewinniono i zrehabilitowano Jana Calasa. Król przyznał rodzinie ogromną rentę pieniężną jako odszkodowanie, w wysokości 36 tys. Franków. Sprawa Calasa była częstym tematem w literaturze francuskiej.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Janine Garrisson, L’Affaire Calas: Miroir des passions françaises, Fayard, 2004

Gilbert Collard, Voltaire, l’affaire Calas et nous, Les Belles Lettres, 1994

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s