120. rocznica wojny angielsko-zanzibarskiej – najkrótszej wojny w historii świata

Zniszczony pałac w Stone Town po wojnie Zanzibaru z Anglią fot. Richard Dorsey Mohun

Zniszczony pałac Stone Town tuż po wojnie, fot. Richard Dorsey Mohun

27 sierpnia 1896 roku — wybuchła wojna angielsko-zanzibarska, która trwała zaledwie 38 minut i przeszła do historii jako najkrótsza wojna w historii świata. Trwała zaledwie 38 minut. W trakcie niej zginęło i było rannych 500 żołnierzy i cywilów Zanzibaru oraz 1 ranny brytyjski żołnierz. Przyczyną konflikty była próba uniezależnia sułtanatu Zanzibaru od  brytyjskich stref wpływu, która zakończyła się ostatecznie klęską. Konsekwencją było zniesienie niewolnictwa w Zanzibarze, a sam kraj stał się brytyjskim protektoratem na blisko 67 lat, aż do uzyskania niepodległości.

Zanzibar zwana także jako Unguja jest wyspa leżącą na Oceanie Indyjskim. W X wieku wyspa została skolonizowana przez Arabów i Persów i odgrywała rolę arabskiej bazy handlowej w kontaktach z wybrzeżem afrykańskim. Władzę nad wyspą i innymi przybrzeżnymi terytoriami afrykańsko-azjatyckich wybrzeży Oceanu Indyjskiego sprawowało arabsko-persko-afrykańskie państwo Kilwa. Od 1499 roku należała do Portugalii.

W 1698 roku Zanzibar stał się częścią sułtanatu Omanu. W latach 30. XIX wieku sułtan Omanu Said ibn-Sultan przeniósł z Maskatu na Zanzibar swoją główną siedzibę. Wykorzystując pracę niewolników rozwinął plantacje goździków. Handel Zanzibaru powoli przechodził w ręce kupców pochodzących z subkontynentu indyjskiego, których sułtan zachęcał do osiedlania się na wyspie. Sułtanat obejmował dwie główne wyspy archipelagu Zanzibar: Pembę i Unguję, ale nigdy nie sięgał do trzeciej głównej wyspy archipelagu Mafi. Terytorium sułtanatu obejmowało również linię brzegową rozciągającą się od północy Mozambiku do dzisiejszych terytoriów Tanzanii, Kenii, południowej Somalii i Komorów. Na początku swojego istnienia Zanzibar zasłynął z upraw goździków i handlu niewolnikami z Afryki.

Imperium Omanu 1856

Sułtanat Omanu w 1856 roku, źródło: wikimedia commons

Po śmierci sułtana w roku 1856, dwóch z jego synów Majid ibn-Said i Thuwaini ibn-Said toczyło walkę o przejęcie władzy. W rezultacie 6 kwietnia 1861 roku Zanzibar i Oman stały się oddzielnymi księstwami. Thuwaini został sułtanem Omanu, a Majid został sułtanem Zanzibaru. Podczas 14-letniego panowania Majid skupił się na rozwoju wschodnioafrykańskiego rynku handlu niewolnikami. Jego następca Barghash ibn-Said zaczął ograniczać handel niewolnikami w Zanzibarze i rozwijać infrastrukturę kraju. Trzeci sułtan Khalifa ibn-Said również poparł rozwój kraju w kierunku zniesienia niewolnictwa.

Do 1886 sułtan Zanzibaru kontrolował znaczącą część wschodnioafrykańskiego wybrzeża znanego jako Zanj (ar. زنج, ang. Land of the Blacks lub Land of the Negroes) oraz szlaki handlowe rozciągające się w głąb kontynentu, aż do Kindu nad rzeką Kongo. W tym samym roku Anglicy i Niemcy porozumieli się i w ciągu następnych kilku lat większość kontynentalnych posiadłości sułtanatu została przejęta przez europejskie władze imperialne.

W 1886 Wielka Brytania objęła protektoratem Zanzibar, ale formalnie dalej panowali miejscowi sułtanowie, co stanowiło swoistą dwuwładzę. Brytyjczycy mieli decydujący wpływ na wybór sułtana. W celu zaspokojenia niemieckich roszczeń do wyspy podpisano angielsko-niemiecki układ umowy tzw. Helgoland-Zanzibar Treaty na mocy, którego Brytyjczycy oddali Niemcom wyspę Helgoland na Morzu Północnym oraz region Caprivi.

Hamad ibn Suwajni zanzibar

Hamad ibn Suwani (1857-1896), fot. indian-ocean.africa.si.edu

W 1893 roku sułtanem Zanzibaru przy wydatnym poparciu Brytyjczyków został Hamad ibn Suwani. Był w kraju postrzegany za marionetkę państw europejskich mających aspiracje kolonialne. Z racji uległości wobec Wielkiej Brytanii wielokrotnie odznaczany. Oddał także Włochom kilka portów w dzisiejszej Somalii.Jednak niespodziewanie zmarł 25 sierpnia 1896 roku o godzinie 11:40. Wiele wskazuję, ze został najprawdopodobniej otruty przez swojego odwiecznego rywala kuzyna Chalida ibn Barghasza, który uchodził za stronnika Niemiec.

Chalid ibn Barghasz 1874-1927)– szósty sułtan Zanzibaru od 25 do 27 sierpnia 1896

Chalid ibn Barghasz (1874-1927)– szósty sułtan Zanzibaru od 25 do 27 sierpnia 1896, fot. wikimedia commons

Kilka godzin później ibn Barghasza bez brytyjskiego poparcia ogłosił się nowy sułtanem Przejmując władzę i próbowali uniezależnić swój kraj. Z takiego obrotu sprawy nie mogli się z tym pogodzić Brytyjczycy, liczący na to, że politykę przychylnego im zmarłego będzie kontynuował wyznaczony przez nich na następcę Hamoud bin Mohammed. Konsul brytyjski w Zanzibarze Basil Cave tego samego dnia wystosował ultimatum, wzywające go do abdykacji. Termin upływał 27 sierpnia o 9:00 rano czasu lokalnego.

Sir Basil Shillito Cave – brytyjski dyplomat konsul Zanzibaru

Sir Basil Shillito Cave (1865–1931 – brytyjski dyplomat, konsul Zanzibaru, fot. Pinterest

Jednak Ibn Barghasz nie przejmował się tymi groźbami i podjął działania zmierzające do przygotowania się do nieuchronnego konfliktu. Zgromadził w stolicy, głównie wokół sułtańskiego pałacu)około 2800 wojowników. Dysponował ponadto uzbrojonym jachtem HHS „Glasgow”.

640px-Anglo-Zanzibar_War_without_gunfire

Rozmieszczenie brytyjskich i zanzibarskich okrętów, źródło: wikimedia commons

Brytyjczycy ustawili naprzeciw portu 5 okrętów i wysadzili ponadto na lądzie 150-osobowy desant piechoty morskiej jako uzupełnienie już znajdującego się w urzędzie celnym 900-osobowego oddziału zanzibarskich askarysów pod bezpośrednim dowództwem porucznika Arthura Edwarda Haringtona Raikesa, który w zanzibarskiej armii miał stopień brygadiera. Do ostatniej chwili próbowano negocjacji, ale ponieważ sułtan odmówił spełnienia brytyjskiego ultimatum, przystąpiono do działań wojennych.

St_George_and_Philomel

HMS St George i HMS Philomel w czasie wojny w trakcie ostrzału, fot. Wikimedia Commons/Illustrated London News

O 9:00 brytyjski konsul złożył sułtanowi notę z wypowiedzeniem wojny, a w tej samej chwili Brytyjczycy rozpoczęli ostrzał od strony morza i działania na lądzie. Po 38 minutach sułtan, widząc eskalację strat w ludziach, uciekł ze zniszczonego pałacu i schronił się w niemieckim konsulacie.

Zniszczony palac w Zanzibarze

Rysunek przedstawiajacy zniszczony Pałac, fot. zanzibarhistory.org

Poległo ok. 500 żołnierzy sułtana i mieszkańców miasta (kobiety, mężczyźni i dzieci), głównie w zniszczonym przez ogień drewnianym pałacu. Brytyjczycy mieli jednego poważnie rannego podoficera. Brytyjskie siły również zatopiły zanzibarski okręt HHS „Glasgow”. Wojna angielsko-zanzibarska przeszła do historii jako najkrótsza wojna w historii świata.

Brytyjscy żołnierze ze zdobytym działem po zajęciu pałacu sułtana

Brytyjscy żołnierze ze zdobytym działem po zajęciu pałacu sułtana , fot. Wikimedia Commoons / Richard Dorsey Mohun)

W obliczu całkowitej klęski ibn Barghasza schronił się w konsulacie niemieckim. Konsulat odmawiał wydania sułtana, twierdząc że nie podlega on ekstradycji, ponieważ nie popełnił żadnego pospolitego przestępstwa. Później został on przewieziony do niemieckiej kolonii Dar es Salam (Tanganiki). Sułtan przebywał tam aż do czasu zajęcia jej przez wojska brytyjskie w 1916 roku. Został następnie internowano go na Seszelach i Świętej Helenie. Po powrocie do Afryki mieszkał, do śmierci w 1927 roku, w Mombasie.

Na tron 27 sierpnia wstąpił popierany przez Brytyjczyków Hammud ibn Muhammad, choc formalnie do pałacu wkroczył dopiero 31 sierpnia. Jednym z pierwszych jego kroków było niemal całkowite zakazanie niewolnictwa, wprowadzone w 1897 roku. .Na Zanzibar narzucono kontrybucję w wysokości 300 tys. rupli, co stanowiło żołd wypłacony marynarzom, koszty amunicji i węgla, zużytych przez okręty angielskie w czasie operacji. Zanzibar stał miejscem brytyjskiej strefy wpływów przez blisko 67 lat.

10 grudnia 1963 Zanzibar wraz z inną wyspą Pembą uzyskał niepodległość jako sułtanat w którym władzę sprawował Dżamszid ibn Abd Allah. Rok później 12 stycznia stycznia 1964 roku wybuchła rewolucja, która obaliła sułtanat. Tego samego roku 26 kwietnia Zanzibar z Tanganiką połączy się w jedno państwo Tanzanię.


Literatura:

Mohammed Ali Bakari, The Democratisation Process in Zanzibar: A Retarded Transition, Hamburg: Institut für Afrika-Kunde, 2001

Norman Robert Bennett,  A History of the Arab State of Zanzibar, London: Methuen Publishing, 1978

Ian Hernon, Britain’s Forgotten Wars: Colonial Campaigns of the 19th Century, Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing, 2003

Ian Hernon, The Savage Empire: Forgotten Wars of the 19th Century, Stroud, Gloucestershire,l 2000

Kevin Patience,  Zanzibar and the Shortest War in History, Bahrain: Kevin Patience, 1994

Autor: Jacek Czubacki

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s