10 mitów na temat neandertalczyków

Muzeum neandertalskie w Mettmann w Niemczech fot

Muzeum neandertalskie w Mettmann w Niemczech fot. Neanderthal Museum/neanderland.de

Neandertalczycy są zazwyczaj klasyfikowani przez paleontologów jako odrębny gatunek człowieka – Homo neanderthalensis, a niektórzy z kolei uważają go za podgatunek człowieka rozumnego – Homo sapiens neanderthalensis. Wokół neandertalczyków przez dziesięciolecia narosły przekonania i mity, że byli prymitywnymi dzikusami, którzy wytwarzali proste narzędzia, jedli surowe mięso oraz wydawali z siebie zwierzęce odgłosy. Jednak w ostatnich latach najnowsze badania pokazują, że byli równie inteligentni jak Homo sapiens, a nawet wykształcili swoją własną unikalną kulturę materialną.

1. Neandertalczycy używali prymitywnych narzędzi w przeciwieństwie do Homo sapiens

narzedzia neandertalczyk Fot. Jaroslav A. Polák Flickr

Neandertalcyzcz te wytrzawali narzędzie fot. Jaroslav A. Polák/Flickr

Przez ostatnią dekadę cześć archeologów wierzyło i uważało, że neandertalczycy opanowali wyłącznie wyrób prostych narzędzi takich jak zaostrzone pięściaki, ale jednak badania w ostatnich latach kazały zrewidować ten pogląd. W 2013 roku we Francji na stanowisku w Abri du Maras w środkowej dolinie Rodanu, holenderscy archeolodzy odkryli zaawansowane kamienne narzędzia [1][2]. Zostały wykonane z kości żebrowej jelenia przez neandertalską kulturę lewaluaską. Ponadto znaleziono ślady skręcania włókna, co wskazuję, że wytwarzano linę lub sznurek, a razem z sześcioma obrobionymi odłupkami, tworzyło rodzaj jakiejś broni miotającej. Zazwyczaj ta bro kojarzy się z człowiekiem współczesnym. Kolejne badania sugerują, ze neandertalczycy przekazali swoją wiedzę Homo sapiens.

Kościane narzędzie z Grotte du Bison. Fot. University of Montreal – Luc Doyon

Kościane narzędzie z Grotte du Bison. Fot. University of Montreal – Luc Doyon

Wiek odkrytych narzędzi datuję się na ok. 50 tys. lat [3]. Odnalezione narzędzia bardzo przypominają te używane do dziś w tradycyjnym procesie wygładzania i uszlachetniania skóry, nadając skórze większe właściwości wodoodporne. Odnalezione narzędzia przypominają te ze stanowisk zajmowanych przez Homo sapiens 10 tys. lat później. Wydawało się do tej pory, że to Homo sapiens przybyli do Europy tylko z narzędziami o zaostrzonym końcu. Jednak krótko po wejściu w kontakt z neandertalczykami zaczęli wykonywać podobne narzędzia [4]. Można więc uznać, że pierwsze dedykowane, specjalistyczne narzędzia kościane wykonali neandertalczycy a nie Homo sapiens.

2. Neandertalczycy komunikowali się przy pomocy pomruków i chrząknięć

kość gnykowa neandertalczykow mowa

Kość gnykowa neandertalczyka jest identyczna z naszą, fot. ZME Science

Przez długi czas uważano, że neandertalczycy nie posiadali zdolności poznawczych, a także cech anatomicznych koniecznych do wykształcenia mowy. Jednak najnowsze badania ujawniły, że neandertalczycy posługiwali się wyrafinowaną formą mowy i języka, podobną do dzisiejszej. Dzięki najnowszej technologii rentgenowskiej pozwalającej na uzyskiwanie obrazów 3D. Przebadano liczącą sobie 60 000 lat kość gnykową należącą do neandertalczyka, którego szczątki odnaleziono w jaskini Kebara w Izraelu w roku 1989 [5]. Kość gnykowa umiejscowiona jest centralnie w wyższej części szyi pod żuchwą i nad krtanią i jest podstawą dla mowy. Stwierdzono, że z anatomicznego punktu widzenia kość gnykowa neandertalczyka jest identyczna z naszą [6]. Sugeruje to, że ta kluczowa dla mowy część ludzkiego ciała, działała u w taki sam sposób jak u nas.

3. Neandertalczycy nie grzebali swych zmarłych

Do niedawna neandertalczycy uważani byli za nie wiele więcej niż prymitywnych jaskiniowców, którzy na pewno grzebać zmarłych ani odprawiać ceremonii pogrzebowych. No, ale przekonanie zostało obalone wraz z odkryciem wielu pochówków neandertalskich. We Francji w La Chappele-aux Saint odnaleziono świetnie zachowany grób neandertalczyka liczący sobie 50 000 lat [7].

arstyczne wyobraznie pochowku neandertalczykow Karen Carr

Arstyczne wyobrażenie pochówku neandertalczyków, autorka: Karen Carr/Pinterest

Ciało zostało ułożone w grobie w sposób bardzo staranny i ozdobione czerwoną ochrą a bliscy zmarłego dobrze zabezpieczyli grób przed zwierzętami. W grobie złożono obok ciała jajka ,mięso, narzędzia oraz kwiaty [8]. Najsłynniejszy pochówek dziecka neandertalskiego został odkryty w 1961 roku w Roc de Marsal Grób był zachowany w doskonałym stanie i datowany na ok. 70 tys. lat. W grobie znajdowały się szczątki 3-letniego dziecka. Były ułożone w naturalne sposób, leżąco na brzuch, ręce na głowę, a nogi ugięte pod katem 90 stopni, a następnie przykryję ziemią. Świadczy to o czci zmarłych i bogatych rytuałach pogrzebowych neandertalczyków.

4. Neandertalczycy nie budowali i nie organizowali przestrzeni swych domostw

Uważało się, że neandertalczycy nie znali potrafili zorganizować użycia przestrzeni, który zawsze był atrybutem ludzi, a ich jaskinie były brudnymi norami. Jednak w 2013 roku włoscy archeolodzy odkryli zawaloną jaskinię w okolicy Riparo Bombrini [9]. W jaskini, która okazała się domem neandertalczyków stwierdzono, że mieszkańcy utrzymywali schludny porządek oraz podzielili swoje domostwo na oddzielne pomieszczanie do przygotowywania posiłków, spania, wytwarzania narzędzi oraz dla celów towarzyskich [10].

Najwyższy poziom jaskini przeznaczony był do oprawiania mięsa co sugeruje największa liczba zgromadzonych tam kości zwierząt. Środkowa cześć jaskini w której odnaleziono najwięcej śladów codziennej okupacji wydaje się być sypialnią. W celu uniknięcia bałaganu przedmioty codziennego użytku zgromadzone były raczej w tylnej części jaskini a wokół paleniska znajdującego się w centrum domostwa utrzymany był porządek. A najniższy poziom jaskini, blisko wejścia przeznaczony był na warsztat, odnaleziono tam największą koncentrację narzędzi kościanych i kamiennych. Taka lokalizacja warsztatu wydaje się naturalna ze względu na najlepszy z dostęp światła słonecznego, który oświetlał pomieszczenie.

namiot mołodow rekonstrukcja

Zrekonstruowany namiot z Mołodowa, fot. Pinterest

Neandertalczycy nie mieszkali wyłącznie w jaskiniach, ale tworzyli swoje domostwa. Budowali bardzo starannie przy użyciu materiałów takich jak gałęzie, kości mamuta i skóry zwierząt. Miały one służyć przez kilka lat, więc kopali głębokie dziury w ziemi, wkładali tam długie tyki i wiązali u góry za pomocą jelit zwierzęcych. Okładali je skórami i zszywali. Przy podłożu okładali chatki wielkimi kamieniami, aby skóry się nie odchylały. Takim przykładem było odkrycie namiotu na Ukrainie w Mołodowie w pobliżu Czerniowców, pochodzącej sprzed 44 tys. lat [19]. Do jej budowy wykorzystano w 16 dużych mamucich kości, w tym czaszki, szczęki, 14 kłów i kości nóg. W środku odnaleziono ślady 15 ognisk, co sugeruje, że miejsce było zamieszkane przez dłuższy czas. Te odkrycia pokazują, że neandertalczycy nie wiele różnili się współczesnych ludzi

5. Neandertalczycy byli mięsożercami, którzy spożywali wyłącznie surowe mięso

Neandertalczyków kiedyś przedstawione jako prymitywnych człekokształtnych hominidów, którzy rozrywali kawałki surowego mięsa z upolowanych zwierząt. Jednak badania w 2012 roku przeprowadzone przez kataloński Instytut Badań i Studiów Zaawansowanych w Barcelonie obaliły tą tezę [11].

zeby neandertalczyk El Sidron hiszpania

Neandertalskie zęby z jaskini El Sidró, fot. Pinterest

Badacze dokonując specjalistyczny analizy chemicznej i molekularnej mikroskamieniałości z neandertalskich zębów znalezionych w jaskini El Sidrón, ze neandertalczycy potrafili gotować, a także używać leczniczych ziół takich jak rumianek oraz krwawnik pospolity [12]. To pokazuje, że ich dieta była bardziej złożona niż do tej pory sądzono. Mieli też wiedzę i potrafili wybierać oraz używać określonych roślin biorąc pod uwagę ich wartości odżywcze bądź lecznicze.

6. Neandertalczycy nie byli dobrymi rodzicami

Rodzina neandertalska. Wystwa w Muzem neaadertalskim w Krapinie w Chorwacji fot. Nikola Solić Reuter Corbis

Rodzina neandertalska. Wystwa w Muzem neaadertalskim w Krapinie w Chorwacji fot. Nikola Solić/Reuter/Corbis

Do niedawna istniał tradycyjny pogląd, iż neandertalskie dzieciństwo było trudne, surowe i niebezpieczne. Takie twierdzenie były oparte na uprzedzenie wobec nich jakoby stali oni niżej od ludzi oraz nie potrafili opiekować się dziećmi, W 2014 roku opublikowane badania przez brytyjskich antropologów z z Centre for Human Palaeoecology and Evolutionary Origins oraz York University temu przeczą [13]. Ich zdaniem dzieci w społeczności neandertalskiej były silnie związane z grupą. Dorośli neandertalczycy przez miesiące lub całe lata zajmowali się chorymi lub rannymi dziećmi. Świadczą o tym neandertalskie pochówki, gdzie po śmierci groby dziecięce darzono większą pieczołowitością niż groby dorosłych, co wskazuje na duże przywiązanie i uczucie jakim darzono dzieci w społeczeństwie [14]. To oznacza z kolei, że dzieci neandertalskie odgrywały kluczową role społeczną i kulturową.

7. Neandertalczycy nie znali form ekspresji artystycznej.

Często można przeczytać, że ekspresja artystyczna pojawia się po raz pierwszy w erze paleolitu około 30 000 lat temu. Wyklucza to z tego procesu neandertalczyków którzy w tym czasie już wyginęli. Jednak dowody archeologiczne pokazują, że kultura kwitła znacznie wcześniej, sięgając czasów kiedy neandertalczycy żyli w Europie. Najnowsze metody datowania pozwoliły określić wiek malowideł w jaskini El Castillo w Hiszpani na 48 000 lat co pozwala twierdzić, że część z tych malowideł wykonali neandertalczycy co czyni ich pierwszymi znanymi artystami [15].

Malowidła z jaskini El Castillo Fot. Pedro Saura

Malowidła z jaskini El Castillo Fot. Pinterest

Neandertalczycy znali prawdopodobnie muzykę. Artefakt odnaleziony w 1995 roku w jaskini w Słowenii znany jako „flet Divje Babe” uważany jest za najstarszy instrument muzyczny. Wiek fletu wykonanego z kości udowej niedźwiedzia jaskiniowego, datowany jest na 60 000 do 43 000 lat [16].

flet Divje Babe neandertalczycy

Flet Divje Babe, fot. Pinterest

Zaznaczyć jednak trzeba, że opinie są podzielone i ta część naukowców odrzucająca tezę jakoby „prymitywni” neandertalczycy byli wstanie wykonać instrument muzyczny i na nim grać. Widzi w artefakcie z precyzyjnie wywierconymi w równej odległości od siebie otworami tylko kość nadgryzioną przez zwierzę. Jednak dzięki zmieniającej się percepcji neandertalczyków głosy tego typu zanikają.

8. Neandertalczycy nie opiekowali się chorymi, nie wykazywali się troską, ani empatią wobec innych

Następny było przekonanie, że neandertalczycy byli zadufanymi w sobie egocentrykami., którzy nie potrafili się opiekować innymi. W rzeczywistości nowe dowodi archeologiczne wskazują, że wprost przeciwnie, opiekowali się chorymi i starszymi osobami w swojej społeczności. Świadczy o tym wcześniej wspomniany pochówek neandertalski z w La Chappele-aux Saint liczący sobie 50 000 lat [17]. Autopsja szkieletu pokazała, że osobnik dożył wieku starczego, i musiał być otoczony opieką bliskich gdyż zwyrodnienia i deformacje biodra i kręgosłupa praktycznie uniemożliwiały mu samodzielne poruszanie się [18]. Także inne groby neandertalskie ujawniły kości z zagojonymi poważnymi złamaniami co wskazuje na to ,że pozostała części społeczności opiekowała się nimi aż do powrotu do zdrowia. Pokazuje to, że neandertalczycy okazywali uczucia i byli czuli na niedolę swych towarzyszy.

9. Neandertalczycy nie krzyżowali się z Homo sapiens

Neandartalczyk oraz krzyżująca się para w francuskim Muzeum Prehistorii w Quinson, fot. Xavier Rossi, Gamma-Rapho/Getty Images

Dawniej wierzono, że neandertalczycy wymarli tuż przed pojawieniem się Homo sapiens. To się zmieniło, gdy w ciągu ostatniej dekady odkrycia archeologiczne udowodniły, że przez kilka tysięcy lat oba gatunki ludzkie żyły obok siebie w Europie. Ale do niedawna kręgach naukowo uważano, ze krzyżowanie dwóch gatunków ludzkich jest bluźnierstwem oraz, że jest biologicznie niemożliwe. Jednak wraz z rozwojem postępu nad badania genetycznymi, wykazały, że okazjonalni dwa gatunki ludzi krzyżowały się ze sobą. Wyniki najnowszych badań zostały opublikowane przez magazyn Nature.

Muzeum Prehistorii w Quinson, fot. Pinterest

DNA pobrane ze skamieliny palca stopy neandertalskiej kobiety żyjącej 50 000 lat temu po raz pierwszy zostały odczytane z dokładnością i jakością jaką uzyskuje się w testach materiału pobranego od współczesnych dawców. DNA neandertalczyków dawniej mógł być mieć korzystny wpływ i umożliwił zaadaptowanie się do życia poza Afryką [17]. Jednak obecnie wiele z nich już nie przydatna. Wiadomo na pewno geny neandertalczyka wpłynęły na kolor naszej skóry, oczu czy też do nadmiernego cholesterolu i alergii. DNA neandertalczyków wpływa na biologię naszej skóry, a w szczególności na ryzyko nadmiernego rogowacenia skóry. Niektóre z takich stanów są stanami przed nowotworowymi. Pewne odziedziczone cechy po neandertalczykach, wpływają na podatność na różne nałogi jak np. uzależnienie od nikotyny. Inne z kolei warianty genów zwiększają ryzyko wystąpienia depresji, a cześć z nich działają ochronnie, inne wręcz przeciwnie. Obecnie 2,1% DNA wszystkich ludzi wywodzących się z Europy pochodzi od neandertalczyków.

10. Neandertalczycy byli naszymi bezpośrednimi przodkami

Fot. Michael Smeltzer/Vanderbilt Univ/PA

Jest to błędne twierdzenie rozpropagowane przez media, iż neandertalczycy byli bezpośrednimi przodkami Homo sapiens. W rzeczywistości, neandertalczycy i ludzie współcześni żyli obok siebie jako dwie odrębne grupy. Badania DNA wykazały, że neandertalczycy pochodzą z wyraźnej linii ewolucyjnej i dlatego są często określani jako „odlegli krewni” ludzi. Niemniej jednak mieszanie genetyczne pomiędzy tymi dwoma gatunkami, niewątpliwie przyczyniło się do tego, kim jesteśmy dzisiaj. Tak więc cząstka naszych odległych wymarłych kuzynów neandertalczyków żyje w nas po dziś dzień, i bez ich udziału nie byłoby współczesnego człowieka. Pomimo, że wywodzimy się z dwóch osobnych linii ewolucyjnych dzielimy zadziwiająco wiele cech wspólnych.

Autor: Jacek Czubacki


Przypisy:

[1] Popular Archeology – Resourceful Neanderthals in France

[2][3][4] Dailymail – Neanderthals may have crafted bone tools and passed their knowledge on to modern humans

[5] ZME Science – Study suggests Neanderthals shared speech and language with modern humans

[6] Academia.edu – Micro-Biomechanics of the Kebara 2 Hyoid and Its Implications for Speech in Neanderthals

[7][8][17[18] Live Science – Neanderthals May Have Intentionally Buried Their Dead

[9][10] Dailymail – Neanderthal homes were tidy and organised: Ancient shelter reveals that living spaces were carefully divided into a kitchen and bedroom

[11][12] New Scientist.com – Neanderthal dental tartar reveals evidence of medicine

[13][14] Oxford Journal of Archaelogy – The Cradle of Thought: Growth, Learning, Play and Attachment in Neanderthal Children

[15] World’s Oldest Cave Art Found—Made by Neanderthals

[16] The New York Times – Flute’s Revised Age Dates the Sound of Music Earlier

[17] Historia zapomniana – Geny neandertalczyków mają wpływ na nasze zdrowie

[19] Telegraph UK -Neanderthals built homes with mammoth bones

Na podstawie: Ancient Origins – Top Ten Myths about Neanderthals

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s