Chały/Ały – słowiańskie demony powietrzne

Chały lub Ały w słowiańskiej mitologii Serbów, Bułgarów i Macedończyków są kobiecymi demonami powietrznymi o niszczycielskiej sile. Mieszkały w ciemnych burzowych chmurach. Miały zwiastować złą pogodę. Wywołując burze i gradobicie niszczyły wszystko na swojej drodze: pola, sady i uprawy. Jak wyglądały i czym się charakteryzowały? Zapraszam do lektury.

Pochodzenie Chał/Ał nie jest jasne. Prawdopodobnie na ich wykształcenie się, miały wpływ nie tylko słowiańskie demony powietrzne, ale i greckie Lamie. Wyraz Ała lub Chała ma pochodzić ze języka protosłowiańskiego oznaczając żywioł [1]. W języku kaszubskim słowo znaczy dużego potwora [2].

Pogled_na_Vucak

Kopaonik – masyw górski w Kosowie i Serbii . Widok na dwa szczyty Vučak i Ledenice z Jaramu, fot. wikimedia commons

Mieszkały one w czarnych, burzowych chmurach lub w wysokich górach. Wyobrażano je sobie jako uskrzydlone węże/smoki. Mogły przybierać też postać ptaków np. kruka, byka, zwierząt bądź ludzi i po takiej przemianie tylko człowiek o sześciu palcach tzn. šestaci mógł je rozpoznać. Potrafiły także wchodzić w ciała ludzi i opętywać ich. W różnych regionach Bułgarii widziano Ałę jako byka z wielkimi rogami lub wężowego potwora z sześcioma skrzydłami i dwunastoma ogonami. Z kolei wedle serbskich wierzeń ludowych wyglądała jak duży stwór o ciele węża i głowie konia.

Gwałtowne zjawiska atmosferyczne przerażały i zadziwiały człowieka od zawsze. Dlatego w Chałach i innych demonach Słowianie Południowi upatrywali ich sprawcę. Potrafiły one niszczyć dobytek, porywać ludzi, a ich taniec powodował wichury. Były niezwykle żarłoczne, a ich szczególnym przysmakiem były dzieci. Czasem próbowały pożerać Słońce lub Księżyc co wywoływało krwawą barwę tych obiektów. Powodowały także ich zaćmienie., co mogło zwiastować koniec świata, gdyby ciało niebieskie nie powróciło do swojej pierwotnej formy. Niekiedy owe demony walczyły pomiędzy sobą o terytorium, obrzucały się lodem powodując burzę z gradem.

serb-art-dragan-bibin-stefan-njemnja-ala-oluja

Oko w oko z Chałą lub Ałą, obraz autorstwa: Dragana Bibina/cultartes.com

Kiedy ludzie występowali przeciwko nim mogli stracić zdrowie fizyczne lub psychiczne, a nawet życie. Posiadanie dobrych relacji z Ałami, obdarzanie ich szacunkiem mogło przynieść korzyści. Potrafiły bowiem ratować ludzi z opresji. Stawały się wówczas korzystnymi demonami i pomagały ludziom w kłopotach. Chały potrafiły także przenosić urodzaj z jednego terenu na drugi. Stąd czasem kiedy w jednym regionie panował urodzaj, a w drugim nie, wierzono że jakaś Chała opiekuje się daną okolicą i odgania od niej inne. Oprócz ludzi jej przeciwnikami były smoki, które były w stanie pokonać.

Lud stosował zabiegi magiczne przeciw tym demonom. Kiedy zbierały się chmury burzowe, wypowiadano w ich stronę zaklęcia. Posiłkowano się też określonymi ziołami.
Wrogami Chał, do których można było się zwrócić były Żmije, orły czy Św. Eliasz. Starotestamentowy prorok albo sam rzucał w nie piorunami, albo wzywał Żmije, które były uważane za opiekunów pól i upraw by zaatakowały demona.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007.

Andrzej Szyjewski: Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004.

Sreten Petrović, Srpska mitologija: Sistem Srpske mitologije, 2000

Przypisy

[1] Marta Bjeletić (2004). Јужнословенска лексика у балканском контексту. Лексичка породица именице хала (PDF). Balcanica (in Serbian) (Belgrade: The Institute for Balkan Studies of the Serbian Academy of Sciences and Arts) 34: 143–146. Retrieved 2008-05-11.

[2] „ала²”. Етимолошки речник српског језика 1: А. Belgrade: Serbian Academy of Sciences and Arts. 2003. s. 96–97.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s