Jaskinia Gutmana i legenda o Róży Turaidy

jaskinia Gutmana

Jaskinia Gutmana (Gūtmaņa ala) , fot. Pinterest

Jaskinia Gutmana (Gūtmaņa ala) to jedna z malowniczych grot na Łotwie. Jest też największą jaskinią jaką można spotkać w krajach nadbałtyckich. Od wieków dla Bałtów stanowiła miejsce wręcz kultowe. Z tym niezwykłym miejsce są związane liczne legendy. Jedna z nich opowiada o pewnej pięknej dziewczynie o imieniu Maija, zwaną później Różą Turaidy. Była łotewską odpowiedniczką Wandy, co nie chciała Polaka.

Jaskinia Gutmana to malownicza grota na Łotwie, położona około 1 km w kierunku północnym od miasteczka Sigulda w Liwonii. Ma ona około 20 metrów długości, 12 metrów szerokości, 10 metrów wysokości. Znajduje się w Parku Narodowy Sigulda. Jest największą jaskinią jaką spotkać można w krajach nadbałtyckich. Od wieków dla Łotyszy grota stanowiła miejsce wręcz kultowe. Już w zamierzchłych starożytnych czasach członkowie plemienia Liwów, składali tu ofiary pogańskim bogom. W XIII wieku Liwonia została podbita przez niemiecki zakon kawalerów mieczowych. Nawet wtedy uważano, że to miejsce wciąż jest obdarzone magiczna mocą.

inskrypcje na jaskinii Gutmana

Inskrypcje w Jaskini Gutmana, fot. Julian-G. Albert/Flickr/Wikimedia Commons

Według miejscowej legendy, woda wypływająca z jaskini to łzy żony wodza Liwończyków, Rindaugsa. Legenda głosi, że wódz dowiadując się o niewierność żony, kazał ją pogrzebać żywcem na piaszczystym brzegu rzeki Gauja. Biedna zrozpaczona kobieta miała wyrzuty sumienia i zaczęła płakać, a jej łzy zaczęły wypływać z jaskini. Do dzisiaj uważa się, że woda z wiosennych roztopów ma moc uzdrawiającą.

Panoramy rzeki Gauja

Panoramy rzeki Gauja, fot. Wikimedia commons

Kolejna powieść opowiada o genezie nazwy jaskini. Zgodnie z nią dawno, dawno temu w wiosce mieszkał pewien znachor, który uzdrawiał ludzi wodą pochodzącą z jaskini. Został nazwany „Gutermanem”, co w tłumaczeniu oznaczało „dobrego człowieka”. Jaskinie została nazwana po łotewsku Gūtmaņa Ala czyli Grotą Gutmana. Z nią jest związana jeszcze jedna legenda o Łotyszce Mai, która nie chciała Polaka.

Naprzeciwko miasteczka Sigulda, znajduje się kolejna miejscowość Turaida. Na wysokim klifie Gauji, wznosi się liczący 45 ha kompleks zamkowy. W 1601 roku to w tym rejonie ówczesny sekretarz zamku Greif znalazł samotną, porzuconą i wygłodzoną dziewczynkę. Postanowił ją zaadoptować, dające jej imię Maiją. Dziewczyna wyrosła na piękną kobietę, a o jej względy rywalizowało wielu adoratorów, w tym także polski oficer Adam Jakubowski stacjonujący od dwóch lat w pobliskiej Turaidzie (był to okres polsko-szwedzkich wojen o Inflanty). Dziewczyna zakochała się jednak w ogrodniku z Siguldy, Wiktorze Heilu, z którym potajemnie spotykała się każdego wieczora właśnie w owej grocie.

Roza Turaidy znaczek pocztowy

Łotewski znaczek pocztowy z Różą Turaidy, źrodło: wikimedia commons

W sierpniowy wieczór 1620 roku Maija od jednego z posłańców otrzymała list, w którym Wiktor pisał prośbę o pilne spotkanie w jaskini. Nie zdawała sobie sprawy, że to był jednak podstęp, a list naprawdę wysłał sam Jakubowski. Jego oświadczyny i prośba o małżeństwo zostały odrzucone przez Maije, ponieważ była zaręczona wcześniej z Wiktorem. Wściekły Jakubowski z tego powodu postanowił się zemścić, zabierając ze sobą kolegę z wojska Litwina Skudritisa, którzy planowali na dziewczynie dokonać gwałtu.Dziewczyna zjawiła się na spotkanie, ale zdarzyła się zorientować, że wpadła w zasadzkę. Aby wybrnąć z sytuacji postanowiła użyć pewnego podstępu. Podarowała Jakubowskiemu chustę mówiąc, że ma magiczną moc, która chroni przez ranami. Oficer postanowił od razu wypróbować chustę. Pchnął mieczem Maiję, a chusta nie ochroniła dziewczyny, która padła martwa na ziemie cała we krwi.

Grob Róży Turaidy

Grób Róży Turaidy znajduje się nieopodal kościoła luterańskiego z 1750 roku, fot. wikimedia cmmons

Towarzysz Jakubowskiego Skudritis, był przerażony i miał wyrzuty sumienia z tego powodu. Pobiegł do zamku i opowiedział, o tym co się wydarzyło. W ten sposób Litwin umknął śmierci przez powieszenie, spędzając w więzieniu tylko 4 miesiące. Jakubowski także był przerażony. Powiesił się na drzewie w pobliskim lesie, a jego ciało znaleziono po kilku dniach. W jaskini zjawiał się Wiktor znajdując martwą Maije. Ten w rozpaczy pobiegł do zamku w Turaidzie szukając w pomocy. Niestety ogrodnik pozostawił w pośpiechu siekierę w jaskinię, stąd później padło na niego później oskarżenie o morderstwo. Wiktor został aresztowany, ale dzięki zeznaniom Skudritisa oczyszczono go z zarzutów i uniewinniono.

Inskrypcje sprzed wiekow jaskinia Gutmana

Inskrypcje sprzed wieków jaskinia Gutmana, fot NMK Photography/Flickr

Przez długi czas historia Mai, była uważana za smutną miłosną legendę podobną do szekspirowskiego dramatu Romea i Julii. Jednak niespodziewanie w XIX wieku, a archiwach miejskiego sądu w Rydze odnaleziono dokumenty dotyczące procesu o morderstwo w jaskini. Od tam tej pory Maija nazywana jest Różą lub Dziewicą Turaidy, a jej grób znajdują się w pobliżu kościoła luterańskiego z 1750 roku. Co roku na zamku odbywa się w lipcu Festiwal Róży opowiadający tą historię. Wewnątrz jaskini Gutmana znajdują wyryte na ścianach wyznania miłosne zakochanych. Obecnie wiele turystów odwiedza to miejsce, by poznać o niej legendę, która zna każdy Łotysz.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Ireneusz T. Kolendo, Łotwa Zarys dziejów narodu i państwa, wyd. Księży Młyn, 2014

Andrejs Plakans, The Latvians: A Short History, 1999

źródła:

Ancient Origins – The Gutmana Ala: The Legendary Cave of the Good Man and the Rose of Turaida

Turaida Museum Reserve – Legend about Rose of Turaida

The Ancieny Sacred Sites – Gūtmanis’ Cave with a spring

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s