„La Noche Triste” – tragiczna noc konkwistadorów

La noche triste

Tragiczna noc konkwistadorów, źródło: Pinterest

30 czerwca 1520 roku – wojska hiszpańskich konkwistadorów pod wodzą Hernana Cortésa poniosły klęskę w walce z Aztekami pod Tenochtitlan. Wydarzenia przeszło do historii jako „La Noche Triste”, czyli „Tragiczna Noc”. Jednak rok później a i jego ludzi już nic powstrzymało przed podbojem stolicy Imperium Azteków.

Miasto Tenochtitlan zostało założono w 1325 roku na jeziorze Texcoco w centralnym Meksyku. Nazwa Tenochtitlan oznaczało w tłumaczeniu „Miejsce Owocu Kaktusa” lub „Kaktusowa Skała”. Do miasta prowadziła sieć kanałów i grobli, które łączyły je ze stałym lądem. Na początku XVI wieku mieszkało w nim 200 tysięcy ludzi. Do potężnego państwa Azteków w 1519 roku niespodziewanie przybyli biali ludzie ze wschodu. Było to pięciuset Hiszpanów, pod przywództwem konkwistadora Hernana Cortesa.

jezioro titttaca 1519 rok

Położenie na mapie Tenochtitlan na jeziorem Texcoco, 1519 rok, źródło: wikimedia commons

Cortes postanowił działać na własną rękę, po tym jak popadł w konflikt z hiszpańskim gubernatorem Kuby Diego Velasquezem. Działając w sposób brawurowy i wykorzystując przeświadczenie Azteków, że jest wcieleniem boga Quetzalcoatla, bez walki wszedł do Tenochtitlan, 8 listopada 1519 roku. W przeciągu tygodnia Cortes zrobił dokładne rozpoznanie okolicy. Tenochtitlan zbudowany był na kilku wyspach na jeziorze Texcoco, połączonych z lądem stałym trzema tamami. W wypadku konfliktu, Hiszpanie nie mieliby najmniejszych szans na ucieczkę z miasta.

Miasto Tenochtitlan

Miasto Tenochtitlan , źródło: Pinterest

Cortes postanowił wykorzystać uległość króla Azteków Montezumy II. Skłonił go do udzielenia jego żołnierzom kwater w pałacu królewskim. Król miał zapewniać poddanych, że jego współpraca z Hiszpanami odbywa się wedle woli bogów. W ten sposób Cortes na następne osiem miesięcy uzyskał władzę nad królem i jego państwem. Już na początku Montezuma zezwolił Hiszpanom na budowę kaplicy w mieście, przekazując im znajdujący się w pałacu skarb, jako podarunek dla hiszpańskiego domu królewskiego.

Po krótkim czasie wśród ludności cywilnej zapanował wielki gniew, po tym jak Cortes wystawił obraz Najświętszej Marii Panny na szczycie wielkiej świątyni, konfiskując przy tym znajdujące się w niej złoto i kosztowności. Mieszkańcom Tenochtitlan przeszkadzała obecność nie tylko Hiszpanów, ale też ich sojuszników z plemienia Tlaxcalteków, skłóconych dotychczas z Aztekami.

W czerwcu 1520 roku Cortes uzyskał wiadomość o wysłaniu przez Diego Velazqueza ośmiusetosobowej ekspedycji pod wodzą Panfilo de Narvaeza, który miał pojmać zbuntowanego konkwistadora. Cortes mianował swoim namiestnikiem w Tenochtitlanie Pedro de Alvarado, a sam na czele dwustu pięćdziesięciu ludzi pomaszerował w kierunku wybrzeża, gdzie zaatakował znienacka obóz Narvaeza. Ekspedycja została rozbita, a de Narvaez dostał się do niewoli.

la triste de la noche obrazek pinterest

Walka Azteków z Hiszpanami pod Tenochtitlan, źródło: Pinterest

W tym czasie osiemdziesięciu Hiszpanów, którzy pozostali w stolicy Azteków z obawą śledziło nastroje ludności. Pedro de Alvarado, który wśród samych Hiszpanów uważany był za okrutnego człowieka, nakazał zabicie dwóch miejscowych wodzów. Niepokój wśród Indian jeszcze się zwiększył. De Alvarado dostał informację, że Aztekowie zamierzają zaatakować przybyszy. Postanowił zaatakować pierwszy.

W dniu azteckiego święta wiosny, na dziedzińcu wielkiej świątyni zebrało się ponad sześćset osób, głównie szlachty i duchownych. Podczas procesji, Hiszpanie zajmujący pozycje w miejscu czterech wejść do świątyni, dokonali masakry zabijając wszystkich znajdujących się tam Azteków. Masakra wywołała gniew ludności. Wzburzony tłum zabił siedmiu Hiszpanów, resztę zaś otoczył w ich kwaterach. Na wieść o wydarzeniach w mieście Cortes pośpieszył swoim ludziom na pomoc. 24 czerwca 1520 roku ludzie Cortesa dotarli do Tenochtitlanu.

obraz la triste de la noche

Obraz przedstawiający „Tragiczną noc konkwistadorów” z XVIII lub XIX wieku, autor: nieznany, źródło: wikimedia commons

Położenie Hiszpanów robiło się dramatyczne. Cortes nakazał wyprowadzić Montezumę na dach pałacu, zamierzając przy jego pomocy uciszyć wzburzony tłum i uzyskać pozwolenia na opuszczenie miasta w pokoju. Poddani nie zamierzali już słuchać swojego władcy. Sami obrali już sobie zresztą nowego króla, Cuitlahuaca. Montezuma został obrzucony kamieniami wśród szyderstw tłumu. Wkrótce zmarł w wyniku odniesionych obrażeń. Cortes podjął wówczas próbę ucieczki. Rozpoczęła się pod osłoną nocy, przed północą 30 czerwca 1520 roku. By uśpić czujność Azteków, wysłał do nich emisariuszy z propozycją tygodniowego zawieszenia broni oraz ofertą zwrotu zagrabionych kosztowności.

Aztekowie uszkodzili już wcześniej mosty na czterech z ośmiu grobli prowadzących do miasta, by uniemożliwić ucieczkę żołnierzom Cortesa. Hiszpanie zbudowali więc przenośny most drewniany. Dowódca pozwolił swoim żołnierzom zabrać tak wiele złota i kosztowności, jak tylko chcą. Obładowani Hiszpanie mieli w związku z tym problemy z szybkim poruszaniem się, co miało okazać się dla nich fatalne w skutkach. Cortes postanowił wybrać ucieczkę w kierunku zachodnim, przez groblę Tlacopan. Grobla była niebroniona, a Hiszpanie opuścili swą siedzibę niezauważeni. Aztekowie podnieśli jednak alarm, jeszcze nim Cortes dotarł do grobli.

Rozpoczęła się rzeź. Gdy Cortes i jego żołnierze dotarli do przejścia z obu stron otoczyły ich setki łodzi, rażąc uciekających. Walka odbywała się w padającym deszczu, który jeszcze spowalniał ucieczkę Hiszpanów. Wkrótce okazało się, że wybudowany uprzednio most drewniany nie jest niezbędny, gdyż przerwy w grobli zapełniły się wrakami łódek i ciałami zabitych. Wielu żołnierzy było tak obładowanych kosztownościami, że nie było w stanie uciekać, a gdy wpadali do jeziora ich pakunki ciągnęły ich na dno.

Cortes, na czele grupki jeźdźców, uciekł Aztekom i przebił się do miejscowości Tacuba. Wkrótce jednak zawrócił wraz z sojusznikami z Tlaxcali, by pomóc swoim towarzyszom pozostawionym na grobli. Napotkał ciężko rannego, zrzuconego z konia Pedro de Alvarado. Wg Bernala Diaza del Castillo bohaterskiemu konkwistadorowi napłynęły łzy do oczu, gdy zobaczył rozmiar klęski swojej wyprawy.

Dzięki pomocy Tlaxcalteków, Cortes, de Alvarado i około 440 innych Hiszpanów przeżyło masakrę. Utracono jednak całą artylerię i większość koni. Straty ludzkie są trudne do oszacowania. Sam Cortes twierdził, że zginęło 154 Hiszpanów i dwa tysiące ich indiańskich sojuszników. Francisco Lopez de Gomara podnosi tą liczbę do 450 Hiszpanów i czterech tysięcy Indian.

Losy kampanii odwróciły się jednak szybko. 7 lipca 1520 roku pięć tysięcy Hiszpanów i Tlaxcalteków rozbiło trzydzieści tysięcy Azteków w bitwie pod Otumbą. Wkrótce Azteków zdziesiątkowała epidemia ospy. Choroba ta, zawleczona do Meksyku przez Hiszpanów, w przeciągu roku pochłonęła prawdopodobnie czterdzieści procent ludności kraju, w tym samego króla Cuitlahuaca.

CORTES & TENOCHTITLAN, 1521. The capture of Mexico City, or Tenochtitlan, by Hernando Cortes and his Spanish conquistadores, 13 August 1521: steel engraving, American, 1870.

1521 rok, zajęcie Tenochtitlan przez Cortesa, źródło: Getty Images

Rok później Cortes na czele tysiąca Hiszpanów i być może nawet dwustu tysięcy indiańskich sojuszników powrócił do Tenochtitlan. Zginęło sto tysięcy wojowników azteckich i kolejne sto tysięcy mieszkańców miasta. Zdobywcy zburzyli dużą część budynków i świątyń. Z pozyskanych w ten sposób materiałów zbudowanych na ruinach nowe miasto. W ten sposób Tenochtitlan przestało istnieć. Narodziło się Ciudad de Mexico, dzisiejsza stolica Meksyku.

Autor: Jacek Czubacki


Bibliografia:

Hugh Thomas, Conquest: Cortés, and the Fall of Old Mexico, 1993.

Jon Manchip White Cortés and the Downfall of the Aztec Empire, 1971.

Matthew Restall, Seven Myths of the Spanish Conquest, Oxford University Press 2003.

Tzvetan Todorov, The Conquest of America , 1996.

Michael Wood,, The Conquistadors, 2002.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s