235 lat temu stracono Tupaca Amaru II – indiańskiego przywódcę antyhiszpańskiego powstania

Ezgekucja-Tupaca-Amuru-II

Nieudana egzekucja rozerwania końmi Tupaca Amaru II, źródlo: imaginaschool.edu.pe

18 maja 1781 roku – w Cuzco w Peru stracono Tupaca Amaru II, indiańskiego przywódcę antyhiszpańskiego powstania. Był potomkiem ostatniego inkaskiego króla Tupaca Amaru. Marzył o odrodzeniu się państwa Inków. Kierował indiańskim powstaniem przeciwko panowaniu hiszpańskiemu w Peru, które początkowo odnosiło sukcesy, ale ostatecznie zakończyło się klęską Tuż przed egzekucją został zmuszony do oglądania śmierci swojej żony oraz najstarszego syna. 

Tupac Amaru II

Sylwetka Tupaca Amaru II, źródło: trome.pe

Tupac Amaru II urodził się 19 marca 1740 r. jako José Gabriel Condorcanqui y Noguera w Surimana koło miejscowości Tinty, leżącej na południowy wschód od Cuzco w Peru.Był drugim synem Miguela Condorcanqui oraz Rosas Noguery. Ze strony rodziny ojca pochodzi bezpośrednio od Tupaca Amaru, ostatniego króla Inków. Otrzymał jezuickie wychowanie w szkole w San Francisco de Borja pod opieką dr Lopeza. Studiował sztukę na uniwersytecie w San Marcos w Limie. [1]

Micaela Bastidas Puyucahua

Micaela Bastidas Puyucahua (1745-1781), źródło: deseret2000/filckr

25 maja 1760 r. Gabriel poślubił pół krwi Indiankę, pół Afrykankę Micaelę Bastidas Puyucahua, z którą miał troje synów miał Hipólita (1761), Mariano (1762) i Fernanda (1768). W młodość opisywano jako piękną kobietę o ciemnej karnacji. Po śmierci ojca i starszego brata, Condorcanqui stał w roku 1766 na czele trzech plemion (Surimana, Pampamarca i Tangasuca), był też właścicielem pól koki, kopalni kruszców, licznych stad bydła oraz przedsiębiorstwa przewozowego posiadającego ponad 300 mułów. Swoje interesy prowadził m.in. w Buenos Aires i Limie.

W roku 1770 na drodze sądowej w Limie przeciwstawiał się zmuszaniu Indian do pracy przymusowej w kopalniach. Występował przeciwko korupcji urzędników i domagał się równouprawnienia Indian. Działania te zakończyły się niepowodzeniem, stały się jednak zalążkiem wybuchu antyhiszpańskiego powstania w roku 1780. Gabriel rozpoczął skup broni, przyciągając wielu Indian i Metysów. Jego twierdzenia o złym traktowaniu rodaków przez sądy spotkały się z pozytywnym odzewem wielu ludzi, którzy zaczęli zasilać jego armię. Wkrótce też Gabriel ogłosił się cesarzem Inków, przyjmując imię swojego wielkiego poprzednika.

4 listopada 1780 r. Tupac Amaru II na czele 10 000 Indian wstąpił do Tinty, gdzie osądził i skazał na śmierć Antonia de Arriagę, tamtejszego hiszpańskiego urzędnika do spraw Indian (corregidora), za notoryczne przekraczanie kompetencji i barbarzyńskie traktowanie mieszkańców regionu. W wyniku tego rozpoczęło się powstanie, w którym powstańcy nikogo więcej nie zamordowali, nie próbowali mścić się na białych mieszkańcach miasta a walki toczone były tylko z regularnym hiszpańskim wojskiem. 14 dni po rozpoczęciu powstania, podczas marszu do Cuzco doszło do pierwszej bitwy z Hiszpanami, którzy oszańcowali się w kościele w Sangarara. Zwycięstwo Indian odbiło się szerokim echem w całym kraju, gdzie doszło do licznych wystąpień antyhiszpańskich.

powstania tupaca amaru II

Powstanie Tupaca Amaru II, źródło trome.pe

Po zwycięskich walkach Tupac popełnił jednak błąd. Zamiast kierować się na Cuzco ruszył na południe w celu rekrutacji kolejnych oddziałów. Dało to Hiszpanom czas na wzmocnienie swoich sił. Gdy w styczniu 1781 r. rozpoczęło się oblężenie Cuzco, posiłki dla Hiszpanów były już w drodze. W samym mieście doszło także do bratobójczych walk. Pomimo swojej rosnącej popularności i sukcesów powstania w La Paz, Moquequa, Arequipa, Tacna, Arica, Puno, Oruro i innych miejscowościach na terenie Peru, Boliwii i Chile, Tupac Amaru nie był w stanie wystarczająco zjednoczyć swoich sił, które ulegały Hiszpanom w kolejnych bitwach.

Ostatecznie po bitwie pod Tinta w dniach 5-6 kwietnia 1781 r. został schwytany podczas ucieczki i przewieziony do Cuzco. Tutaj nawet poddawany torturom Inka nie przyznał się do zbrodni przeciwko Hiszpanom, wobec czego skazany został na karę śmierci. rozerwanie końmi.

18 maja 1781 roku tuż przed egzekucją zmuszony został do przyglądania się śmierci swoich żony i najstarszego syna Hipólita, a także wuja, szwagra i kilku ważniejszych powstańców, uduszonych garrotą. Wyrok na nim samym wykonano na głównym placu Plaza de Armasv w Cuzco – tym samym miejscu, gdzie stracono Tupaca Amaru. Ponieważ jednak konie nie były w stanie rozerwać ciała skazańca – egzekucję wykonano poprzez ćwiartowanie. Jego głowę oraz pozostałe członki rozesłano do różnych miejscowości, jako dowód upadku powstania.  Tak Ksymena Jasiewicz opisuje sylwetkę Tupaca Amaru II:

„Był idealistą i romantykiem. Marzył o odrodzeniu państwa Inków jako kraju nowoczesnego, korzystającego w pełni z europejskiej cywilizacji, opartego o kanony społecznej moralności i polityki socjalnej dawnych czasów. Nienawiść do kolonizatorów, tłumiona przez stulecia przez Indian, wytoczyła morze krwi, gdy Tupac Amaru II ogłosił walkę o przywrócenie Tahuan Tin Suyu. Nie przygotowywał się on do walki o odzyskanie utraconej władzy inkaskiej, ani o budowę indiańskiego imperium. Chciał wyzwolenia społecznego Indian, Kreolów, amerykańskich Murzynów. Nie myślał o wojnie rasowej, ani religijnej. Dążył do zniesienia władzy „corregidorów” i systemu dzierżawy podatków, do likwidacji instytucji „mita” i „yanacona” – które, choć zapożyczone z polityki Inków, dzięki Hiszpanom zamieniły życie Indian w piekło. To dlatego w szeregach tworzonych przez Tupaca Amaru II wzięło udział więcej wojowników niż kiedykolwiek w dziejach Ameryki. To dlatego przeciwko niemu stanęli do walki wszyscy ci, których byt opierał się na wyzysku Indian.”[2]

Jego najmłodszy syn – Fernando, został przewieziony do Hiszpanii, gdzie był więziony aż do śmierci. Po śmierci Tupaca Amaru II powstanie było kontynuowane m.in. przez jego braci do roku 1783. Hiszpanie zaostrzyli system kar, jednak widzieli konieczność zmian. Spisano nową konstytucję dla Ameryki Południowej. Mimo to wprowadzono szereg zakazów dotyczących m.in. języka keczua.

Pomil Tupaca Amaru Ii w Cuzco

Pomnik Tupaca Amaru II w Cuzco w Peru, fot. traslasendelosancenstros.blogspot.com

Tupac Amaru II uważany jest za prekursora niepodległości Peru. Stał się również symbolem i wzorem dla licznych ugrupowań politycznych w Peru – reprezentujących rozmaite frakcje. Jego imię przyjął Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru w Peru, a także partyzantka miejska w Urugwaju – Tupamaros. Jego imię nosił amerykański raper, Tupac Amaru Shakur.

Autor: Jacek Czybacki


Literatura:

Jarosław Wojtczak, Powstanie Tupaka Amaru, Wyd. Attyka, Warszawa 2007.

Charles F. Walker: The Tupac Amaru Rebellion. The Belknap Press of Harvard University Press, 2014.

Dzieje Ameryki Łacińskiej od schyłku epoki kolonialnej do czasów współczesnych [red.:] Tadeusz Łepkowski. [t.:] 1: 1750 – 1870/1880. Warszawa 1977.

Dzieje kultury latynoamerykańskiej [red.:] Marcin F. Gawrycki. Warszawa 2010.

Przypisy

[1] Ksymena Jasiewicz, Zryw niepodległościowy Tupaca Amaru II, s. 3

[2] Ksymena Jasiewicz, Zryw niepodległościowy Tupaca Amaru II, s. 2

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s