1 komentarz

130. rocznica strajku w Chicago. Strajk, który dał początek Święta Pracy

Haymarket-strike-color

Ilustracja (w wersji kolorowej) z Harper’s Weekly, 15 maja 1886 roku, przedstawiająca zamieszki w Chicago

Święto Pracy to międzynarodowe święto klasy robotniczej, obchodzone co roku od 1890 roku. Została wprowadzone 1 maja 1889 roku przez II Międzynarodówkę ą dla upamiętnienia, strajku robotników „Haymarket Riot” w Chicago z 1886 roku, który został brutalnie stłumiony przez policję. W tym roku przypada 130. rocznica wydarzeń z Chicago.

Sytuacja w Chicago była napięta już kilka lat przed wydarzeniami z 1886. Fatalne warunki pracy, niskie płace i praca do dwunastu godzin na dobę były standardem. Opór robotników skierował się przeciwko właścicielowi firmy McCormick Harvester Co. W wyniku próby modernizacji zakładu, która spowodowałby zwolnienia ogromnej rzeszy pracowników jego stosunki ze związkami zawodowymi nie układały się najlepiej.

Pociągnęło to za sobą strajk robotników, w wyniku którego właściciel fabryki zmuszony został do radykalnych ustępstw. Nie trwało to jednak zbyt długo. Już w lutym 1886 roku dokonał zwolnienia wszystkich pracowników. Na ich miejsce powołał całkowicie nową kadrę, której bezpieczeństwa miała pilnować kilkudziesięcioosobowa grupa ochroniarzy

Działacze związkowi szybko przeszli do ofensywy. Rozpoczęli przygotowania do demonstracji zapowiedzianej na 1 maja. Jej celem było wywalczenie ośmiogodzinnego dnia pracy. Na czele demonstracji stał Albert Parsons – związkowiec, anarchokomunista; opowiadający się także m.in. za równouprawnieniem czarnych. Pomimo obaw wielu ludzi pochód przeszedł bez rozlewu krwi. W pierwszych dniach maja 1886 roku walczyły o godziwe warunki pracy i płacy na ulicach Chicago tysiące pracowników – wśród nich także emigranci z Polski.

Do dalszej ofensywy ruszył inny, urodzony w Niemczech związkowiec, anarchista August Spies, redaktor pracowniczego pisma „Chicagoer Arbeiter-Zeitung”. Zorganizował on trzeciego maja wiec, w trakcie którego doszło do bójki między wychodzącymi z zakładu McCormicka nowymi robotnikami a demonstrantami. Ponad dwustu policjantów interweniowało, używając rewolwerów i pałek. Trudno jest określić dokładną liczbę ofiar. Według różnych źródeł zginęło od dwóch do pięciu robotników, około sześciu zostało poważnie postrzelonych, wiele osób zostało pobitych. Spies zbulwersowany brutalnością policji, apelował do robotników, aby stawili się na demonstracji następnego dnia.

Wiec przygotowany przez Spiesa, Parsonsa i Samuela Fieldena miał miejsce na placu Haymarket. Przebiegał zasadniczo bez ekscesów. Obecny na demonstracji burmistrz Chicago Carter Harrison, twierdził później, iż nic nie wskazywało na to, że policja będzie musiała interweniować. Pod koniec przemówienia Fieldena, na skutek obfitych opadów deszczu, na placu pozostało jedynie około 200 osób. Nagle, z nieznanych powodów, 180 policjantów dowodzonych przez kapitana Johna Bienfielda ruszyło do ataku na demonstrantów. Nie pomogły zapewnienia Fieldena, iż demonstracja jest pokojowa.

Haymarket-Riot-bomba

Rysunek przedstawiający wybuch bomby podczas zamieszke z Chicago z gazety Franka Leslie’go z 15 maja 1886 roku

Chwilę później w stronę policji poszybowała bomba. Na miejscu zginął jeden funkcjonariusz Mathias J. Degan, a 6 zostało rannych. Na placu zapanował chaos..W odpowiedzi policjanci otworzyli ogień do demonstrujących. Wielu policjantów zostało postrzelonych przez swoich kolegów.

Mathias_J._Degan

Mathias J. Degan – policjant, który zginął od bomby. Zdjęcie z około 1886 roku, fot. wikimedia commons

Całe wydarzenie przeszło do historii jako Haymarket Riot. Dokładna liczba zabitych robotników nie jest znana. Wedle różnych szacunków zginęło od 4 do 17 robotników, a ponad 100 było rannych. Zginęło także 7 policjantów, a 60 było rannych. W wyniku tych zajść doszło do ostrych represji skierowanych przeciwko działaczom związkowym. Wszystkie te działania były podsycane przez prawicowe i bliskie establishmentowi chicagowskie gazety. Ostatecznie przed sądem stanęło osiem osób. W tym trzej główni organizatorzy majowego wiecu i pięciu związkowców, którzy w wiecu nawet nie uczestniczyli.

The-trial_of_the_anarchists_in_Chicago_1

21 czerwca 1886 roku proces anarchistów w Chicago, źródło: wikimedia commons

Proces pokazowy rozpoczął się 21 czerwca 1886. Wszystkich oskarżono o zabicie policjanta, który zginął na miejscu w wyniku wybuchu. Nie podejrzewano, że w obliczu braku dowodów, oskarżeni mogą zostać skazani na surowe kary. Mimo to, siedem osób zostało skazanych na śmierć.

hang-haymarket-riot

11 listopada 1887 roku, powieszono Parsonsa, Engel,a Spiesa oraz Fischera, źródło: wikimedia commons

11 listopada 1887 zostali powieszeni: Parsons, Engel, Spies i Fischer. Dzień wcześniej w celi odebrał sobie życie Louis Lingg. Pozostali skorzystali z prawa łaski i po 7 latach opuścili więzienie. Przyczyniła się do tego kampania prowadzona przez ruch robotniczy, w wyniku której wyroki zostały anulowane. Obecnie historycy podejrzewają, iż bomba została rzucona przez policyjnego agenta współpracującego z kapitanem Johnem Bienfieldem.

Haymarket_Martyr's_Memorial

Pomnik w Chicago, upamiętniający wydarzenia z Haymarket Riot z 19986 roku, fot. wikimedia commons

Trzy lata po tragicznych wydarzeniach, czyli w 1889 roku II Międzynarodówka uznała 1 Maja Świętem Pracy. Chciano w ten sposób docenić oddanie dla sprawy licznych ofiar, jakie w wyniku tych zajść poniósł ruch robotniczy. Święto Pracy bez względu na różnicę nurtów ideowych, przyjął ten dzień za swoje święto. Wyłamały się tylko Stany Zjednoczone, gdzie – zapewne w celu uniknięcia przykrych skojarzeń z chicagowską masakrą – Labour Day (Dzień Pracy) obchodzony jest w pierwszy poniedziałek września.

Na ziemiach polskich pierwsze obchody miały miejsce w 1890 roku i odbywały się niejednokrotnie wbrew woli zaborców współorganizowane m.in. przez działaczy II Proletariatu. W czasie rewolucji 1905 roku na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego były organizowane przez Polską Partie Socjalistyczną, Socjaldemokracje Królestwa Polskiego i Litwy oraz BUND, masowe demonstracje oraz pochody. Często dochodziło do starć z carskim wojskiem, policją oraz kozakami, a także wspierającymi je nacjonalistycznymi bojówkami.

Wiec_pierwszomajowy_1925

1925 rok, Warszawa, pierwszomajowy pochód, źródło: Henryk Zieliński, „Historia Polski”, str.163

Podobnie liczne pochody i demonstracje klasowych organizacji robotniczych i partii lewicowych odbywały się też w ten dzień w okresie II RP. Były organizowane przez w Polskią Partii Socjalistyczną, BUND, Komunistyczną Partii Polski, PSL„Wyzwolenie”, Komunistyczną Partie Zachodniej Ukrainy, Komunistyczną Partie Zachodniej Białorusi. Często były one atakowane przez policję oraz nacjonalistycznych bojówkarzy, dochodziło do morderstw działaczy klasowych związków zawodowych i partii lewicowych.

PRL-podchod-1-majowy

Pierwszomajowy pochód w Warszawie, lata 70., fot: Chris Niedenthal, Źródło: Agencja FORUM

Po II wojnie światowej w okresie PRL-u nadał dniu 1 maja status święta państwowego, wolnego od pracy i stan ten trwa do chwili obecnej. W PRL było obchodzono bardzo uroczyście., ale po przemianach ustrojowych w 1989 roku praktycznie zanikły. Mimo to co roku 1 maja organizowane są nadal manifestacje partii lewicowych, niekiedy dochodzi do starć demonstrantów z członkami organizacjami reprezentujących skrajną prawicę. Obecnie 1 maja, niestety coraz bardziej kojarzy głównie z majówką i grillowaniem, aniżeli z Świętem Pracy czy wydarzeniami z Chicago.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Bryna J. Fireside, The Haymarket Square Riot Trial: A Headline Court Case. Berkeley Heights, N.J.: Enslow Publishers, 2002

St. James Press Encyclopedia of Labor History Worldwide, St. James Press 2003

Reklamy

One comment on “130. rocznica strajku w Chicago. Strajk, który dał początek Święta Pracy

  1. Czesc i chwała bojownikom

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: