Noc Walpurgi – magiczna noc duchów i czarownic

czarownica-noc-walpurgi

Czarownica, fot. Pinterest

Noc Walpurgi przypadająca z 30 kwietnia na 1 maja, była obchodzona przez dawne ludy Germańskie jako noc zmarłych i złych duchów. Obecnie najczęściej jest kojarzona z sabatem czarownic odbywającym się na górze Brocken najwyższym szczycie góry Harz w Niemczech. Jak wygląda jego historia? Skąd pochodzi jego nazwa? Zapraszam do lektury.

Noc Walpurgii dawniej była znana jako Maifest. Ostatnia noc kwietnia była świętem duchów, kiedy granica między światem materialnym i duchowym się zaciera. To symboliczne wejście w porę letnią. Kultywowano je na szczycie Brocken leżący w niemieckich górach Harz, gdzie odbywał się sabat czarownic, któremu miała przewodzić miała demoniczna bogini śmierci – Hel.

szczyt Brocken

Widok na szczyt Brocken, fot. flickr.com/digitoxin/

Warto wspomnieć, że szczyt Brocken jest uważany w tradycji za niezwykłe miejsce, dlatego wiązano ją z sabatami. Jej nietypowość i magiczność polega też na tym, że w XVIII wieku zaobserwowano tu tak zwane widmo Brockenu. Polega ono na tym, że cień osoby stojącej na górze powiększa się, będąc nierzadko otoczonym barwnymi kręgami (gloria). Interesujące jest też zjawisko otaczania cienia głowy obserwatora pierścieniami dyfrakcyjnymi tworzącymi jakby aureolę (podobno może ją zaobserwować tylko osoba, do której należy cień, ponieważ tylko pod kątem prostym widać cień rzutowany na chmury lub mgłę znajdujące się poniżej obserwatora stojącego na górze). W tradycji ludowej takie zjawiska były uważane za magiczne.

Heilige_Walburga

Święta Walpurgia, obraz Mistrza z Melkirch, ok. 1535-40, źródło: wikimedia commons

Obecna nazwa święta pochodzi od św. Walburgi/Walpurgi, która była angielską zakonnicą i misjonarką. Urodziła się ok. 710 roku w Devon. Była córką księcia Wessex św. Ryszarda z Lukki.W wieku 11 lat ojciec wysłał Walburgę do klasztoru w Wimborne Minster (w Dorset), sam wraz z synami wyruszył na pielgrzymkę do Ziemi Świętej (zmarł zaledwie po roku podróży).

Wimborne znane było z dyscypliny i wysokiego standardu nauczania, Walburga otrzymała więc solidne wykształcenie. W przyszłości pozwoliło jej to spisać wydarzenia z życia jej świętych braci – często uważana jest w Anglii i Niemczech za pierwszą kobietę-pisarza. Przez 26 lat pobytu w Wimbrone, złożyła śluby zakonne i przygotowywała się do pracy misyjnej.

W 748, w odpowiedzi na wezwanie św. Bonifacego-Winfrida, który prowadził ewangelizację Niemiec i był pierwszym misjonarzem, który korzystał z pomocy misyjnej kobiet, Walburga wraz ze św. Liobą i wieloma innymi zakonnicami została wysłana na kontynent. Gdy w czasie przeprawy przez kanał La Manche rozpętała się burza, Walburga uklęknęła na pokładzie statku i rozpoczęła modlitwę – burza natychmiast ucichła. Był to cud, o którym opowiadali żeglarze i który przyniósł Walburdze poważanie i cześć.

Po przybyciu do Niemiec święta spędziła dwa lata w Bishofsheim, po czym została mianowana siostrą przełożoną klasztoru założonego w Heidenheim przez jej brata Winebalda, który był opatem w pobliskim zakonie. Walburga, z racji znajomości medycyny, zajmowała się m.in. chorymi i umierającymi.

Legendy donoszą o jej licznych cudach. Po śmierci Winebalda w 776 (niektóre źródła podają rok 761), Walburga została mianowana przez drugiego brata – Willibalda, ówczesnego biskupa Eichstätt – przełożoną obu zakonów żeńskiego i męskiego. Funkcje te pełniła aż do śmierci w 777 roku. Pochowana została obok brata Winibalda. Po jej kanonizacji, noc z 30 kwietnia na 1 maja ustanowiono jej świętem. Daty nie wybrano przypadkowo, gdyż na ten czas przypadało pogańskie święto dawnych Germanów oraz celtyckie Beltane. Jej relikwie rozwieziono po kościołach 1 maja 893 roku.

W czasach chrześcijańskich łączono wpływy starej wiary z nową religią, a noc Walpurgii kojarzono z czarownicami. Pierwszy wzmiankio sabatach na górze Brocken pojawiły się w wyniku przesłuchań inkwizycyjnych. Zeznania torturowanych kobiet z tradycją pogańskiego święta połączył Johannes Praetorius w opublikowanej w 1668 roku książce „Blockes-Berges Verrichtung”. Informacja ta została powtórzona przez Gottfrieda Vogta w De conventu sagarum ad sua sabbata z 1678, jednak do powszechnej świadomości trafiła dopiero dzięki Faustowi Johanna Wolfganga von Goethego.

Legendy głoszą, że w Noc Walpurgi czarownice zbierały się na Placu Czarownic – Hexenplatz  i stamtąd wyruszały na miotłach w kierunku Brocken, by na jego szczycie, by rozpalać ogniska. Podcxas tej nocy nagie czarownice miała rozpoczynać rytuały,  urządzać orgie oraz odprawiać czary.

4aa59-firedancingwitches

Czarownice tańczące nad ogniskiem, źródło: pinterest

Ludzie bardzo obawiali się tej nocy, wiec rozpalali wówczas duże ogniska, szczególnie na wzniesieniach i pagórkach, na domach rysowano kredą krzyże, na podłodze układano skrzyżowane miotły. Przez miasta przeciągały procesje mieszkańców, starając się robić możliwie dużo hałasu. Na drzwiach wieszano zrobione z drewna amulety i pęczki ziół, a progi domów posypywano solą.

We wsiach dzwoniły dzwony, a ludzie obchodzili drogi stukając kołatkami lub drewnianymi polanami, co miało odstraszać złe duchy i czarownice. Niektórzy śmiałkowie, aby zapewnić sobie szczęście, skakali przez ogień, a udany skok oczyszczał ze słych energii. Kto nie uczestniczył bezpośrednio w świecie, obchodził domostwa, stajnie, obory czy są szczelnie zamknięte, pola obchodzono z pochodniami, a domy i gosporstwa skrapiano święconą wodą Takie obrządki miały miejsce w wielu miejscach Europy, między innymi w Szkocji, Irlandii, Walii, Szwecji, Czechach, na Morawach, w Saksonii, Tyrolu, a także w Polsce na Śląsku, Kaszubach oraz na mazurach.

Valborg_akalla

Obchody Święta Walpurgi na przedmieściu Sztokholmu, fot. wikimedia commons

Do dziś zwyczaj ten nie do końca zaginął. Nadal jest kultywowany w Niemczech, w Szwecji, a także w Polsce, szczególnie na terenach północnych i południowo-zachodnich. Sabaty pierwszomajowe łączą się dziś raczej z nocną zabawą, paleniem ognisk, skakaniem przez płomienie, wykonywaniem słupów majowych. Wierzono, że ta wyjątkowa noc sprzyja spotkaniom z upiorami, zjawami, czy chochlikami.


Literatura:

James Brent Musgrave, and James Houran.  „The Witches’ Sabbat in Legend and Literature”. Lore and Language, 1999

Emma Wilby,  „Burchard’s strigae, the Witches’ Sabbath, and Shamanistic Cannibalism in Early Modern Europe”. Magic, Ritual, and Witchcraft, 2013

Richard M. Golden: Encyclopedia of Witchcraft. The Western Tradition. ABC-CLIO/Greenwood, 2006, s. 1178

źródła:

catholic.org – Saint Walburgacatholic.org – Saint Walburga

Reklamy

One thought on “Noc Walpurgi – magiczna noc duchów i czarownic

  1. Noc pierwszomajowa miała szczególne znaczenie u narodów pogańskich zarówno Celtów jak i Słowian, także na polskich ziemiach obchodzono ten dzień szczególnie i palono ognie na świętych górach takich jak Łysa Góra w świętokrzyskim i tutaj też kościół połączył to z czarownicami i dlatego mówi się o sabatach czarownic.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s