Grace O’Malley – irlandzka królowa piratów

grace-o-malley-pirate-queen-ireland

Artystyczne wyobrażenie „Królowej Piratów”, źródło: Shrikant

Grace O’Malley to bardzo ważna postać w irlandzkiej historii. Nazywana „Morską Królową Connaught” lub „Królową Piratów” była najsłynniejszą przywódczynią handlowców, marynarzy oraz kobietą-pirat w XVI-wieku. W irlandzkich legendach zapisała się jako niezwykle odważna kobieta, gotowa uczynić wszystko, aby chronić niezależność Irlandii i jej mieszkańców przed angielską koroną. Z kolei Anglicy uważali ją za awanturnicę i pirata-grabieżce pustoszącą morskie wybrzeża.

Grace O’Malley, a właściwie Grainne Ní Mháille, urodziła się około w 1530 roku. Był to okres kiedy Henryk VIII był królem Anglii i (przynajmniej na papierze) władcą Irlandii. Jej ojcem był Eoghan Dubhdar Ó Máille, wódz klanu Ó Máille, który miał swoja  siedzibę w Clew Bay, w hrabstwie Mayo. Jej matką była Margaret luv Maeve Ó Máille. Grace była jedynaczką, ale miała przyrodniego brata Dónalq na Píopa, który był synem Eoghana z pierwszego małżeństwa. Rodzina mieszkała na Claire Island.

Clare_Island

Clare Island, fot. wikimedia commons

Klan Ó Máille’ów trudnił się żeglarstwem na północno-zachodnich wybrzeżach. Pobierał także cła i opłaty morskie oraz kontrolował połowy ryb. Grace była także dobrze wykształcona i biegle znała łacinę. Podczas licznych wyprawa nauczyła się mówić po szkocku, francusku i hiszpańsku. Przez całą młodość była zafascynowana morzem i ignorowała starania rodziny, która chciała skierować jej uwagę na życie na lądzie.

grace-o-malley-pirate-queen-ireland-depiction

Grace O’Malley, rysunek autorstwa: Anton Batov

Jak irlandzka legenda głosi, młoda Grace chciała popłynąć wraz z ojcem na wyprawę handlową do Hiszpanii. Jednak ten się nie zgodził twierdząc, że jej długie włosy zaplączą się w liny na statku. Słysząc te słowa Grace ścięła włosy, aby przekonać swojego ojca do zmiany decyzji. Od tego momentu zyskała przydomek „Gráinne Mhaol” („Łysa Grace”). Pochodził od irlandzkiego słowa maol czyli łysy. Jeśli wierzyć legendzie Grace przeżyła też atak piratów, ratując ojcu życie.

W wieku 16 lat Grace wyszła za mąż za Donalla O’Flaherty’ego (Dónal an Chogaidh Ó Flaithbheartaigh), z którym miała troje dzieci, dwójkę synów: Owena i Murrough oraz córkę Margaret. O’Falherty’wie mieli dwa potężne zamki Bunowen i Ballinahinch. Małżeństwo był ważne, ze względów powodów politycznych. W ten sposób wzmacniało dwa stare irlandzkie rody, które były wielkimi potęgami morskimi z własną flotami. To połączenie tak potężnych rodów zaniepokoił Anglików. W ciągu kilku lat przyćmiła męża zostając kapitan, przejmując i nadzorując interesy. Ok. 1561 roku jej mąż Dónal zginął w bitwie walczący z angielskim klany Joyce’a, któremu odebrał fortece tzw. Zamek Koguta (ir. Caislena-an-Circa). Angielscy piraci w rewanżu chcieli go odebrać. Jednak Grace O’Malley zaciekle broniła zamku. Klan Joyce’a odstąpił, będąc pod wrażeniem jej odwagi i waleczności. Jak mówi legenda podczas następnego ataku , Grace stopiła ołów, pokrywając dach warowni.

Grace w 1566 roku  wyszła ponownie za mąż, tym razem za Richarda Bourke’a (Risdeárd an Iarainn Bourke), który był zwany jako “Żelazny Richard”. Miała  z nim jednego syna Tiobóida. Podobnie jak w przypadku pierwszego małżeństwa, to drugie również miało charakter polityczny. Znów stanowiło to zagrożenie dla angielskich władz.

rockfleet castle

Ruiny zamku Rockflett w irlandzkim hrabstwie Mayo, fot. Flickr/Craig k. Gowens

Prawdopodobnie małżeństwo zaaranżowała sama Grace, której celem było powiększenie swoich wpływów oraz posiadłości. Bourke posiadał zamek Carraigahowley (Rockfleet), znajdujący się pobliżu Newport oraz inne ziemie nad zacisznymi i trudno dostępnymi zatokami, gdzie mogli ukrywać się piraci. Zgodnie z tradycją małżeństwo zostało zawarye na podstawie prawa Brehon Laws, czyli na roczny okres próbny. Według legendy O’Malley zamknęła się w zamku Rockfleet na rok. Po tym czasie ogłosiła swojemu mężowi, że przejmuje zamek i ogłasza koniec małżeństwa. Rockfleet przez następne lata było w posiadaniu rodziny O’Malley’ów.

Gráinne_Ní_Mháille_2d_character_girl_woman_portrait_pirate_treasure_picture_image_digital_art

Wizerunek Grace O’Malley, autor: Aly Fell

Zaraz po śmierci drugiego męża Grace spadły zły wieści, do Angielskiej Rady w Dublinie wpłynęła skarga. Głosiła, że statki należące do rodzin rodzin O’Malley i O’Flaherty miały zatrzymywać handlarzy, żądając od nich opłaty w zamian za możliwość wpłynięcia na wody u ich wybrzeży. Statki handlarzy, którzy płacili myto przepuszczali, a  statek piratów wracał do jednej z wielu w tej okolicy ukrytych zatoczek. Z kolei ci którzy stawiali mieli ginąć. Wkrótce O’Malley została zmuszona do powrotu w rodzinne strony na Clare Island. Tam zatrudniła do swoich wypraw najemników, Szkotów i Irlandczyków do plądrowania wybrzeża i atakowania przepływających statków. Dzięki temu stała się bogata, mając w posiadaniu liczne statki, a także połacie ziem. Z życiem Grace O’Malley jest związanych wiele legend, które zaliczane są do irlandzkiego folkloru.

Jedna z nich opowiada jak Grace O’Malley w 1576 roku , w trakcie podróży do Dublina planowała złożyć wizytę baronowi Howth. Niestety bramy zamkowe były zamknięte. Dowiedziała, że baron jest w trakcie obiadu z rodziną i nikt nie może być wpuszczony do środka. Rozwścieczona Grace porwała jego wnuka, który był jedynym spadkobiercą rodu. Został wypuszczony w zamian za przyrzeczenie, że baron będzie zawsze trzymał otwarte bramy zamku i dodatkowe nakrycie dla nieoczekiwanych gości.

Kolejna legenda opowiada o tym, jak na wyspie Achill, leżącej na zachodnim wybrzeżu Irlandii, Grace dostrzegła statek i jedynego ocalonego rozbitka Hugh de Lacy’ego.. Uratowało go od niemal pewnej śmierci. Niebawem obydwoje zakochali się w sobie i zostali kochankami. Niestety ich szczęście nie trwało długo. Pewnego razu Hugh de Lacy udał się na polowanie na jelenie. Został zabity przez członków klanu McMahon z Ballycroy. O’Malley postanowiła pomścić jego śmierć. Kiedy członkowie klanu MacMahon wylądowali na świętej wyspie Cahir w celu odmówienia modlitw, wraz ze swoimi ludźmi porwała i zabiła odpowiedzialnych za śmierć kochanka. Jednak na tym nie poprzestała. Zaatakowała zdobywając zamek Doona, który należał do rodzin MacMahon.

Inna legenda głosi, że pewien wódz ukradł własność O’Malley, a następnie schronił się w kościele. Grace planowała oblężenie kościoła do czasu, aż mężczyzna się podda, jednak ten uciekł ze świątyni za pomocą wydrążonego przez siebie tunelu. Opiekujący się kościołem pustelnik złamał śluby milczenia, żeby skarcić Grace za próbę skrzywdzenia osoby, która schroniła się w świętym przybytku. Odpowiedzi O’Malley legenda nie podaje.

grace_o_malley__the_pirate_queen_1_by_yami08-d5zmunr

Grace o’Maley, autor rysunku: Yami08

Grace zyskiwała coraz wiem ziemi i wpływów, a Anglicy nie mogli już tego tolerować. 8 marca 1574 roku wysłano potężną flotę pod dowództwem kapitan Williama Martina, która oblegała zamek Rockfleet. Po dwóch tygodniach zaciekłe obrony zamku, Anglicy zostali zmuszenie od odwrotu. W 1584 roku nowy gubernatorem prowincji Connacht został Sir Richard Bingham, który postanowił rozprawić się z „królową irlandzkich piratów”. Dwa lata później udało się porwać ją wraz z synem Owenaem. Jednak Bingham z nieznanego powodu wypuścił ją być może czuł przed nią respekt. Grace dowiedziała, ze prawie jej cały majątek i bogactwa zostały skonfiskowane. Postanowiła zebrać reszty floty i ludzi, próbując odzyskać dawne wpływy. Do tego czasu jej syn Owen został zamordowany. Grace msząc się zorganizowała rebelię, pustosząc zachodnie wybrzeża Irlandii. Bezwzględnego gubernator próbował ją pokonać ze wszelką cenę

Pod koniec 1593 roku, dwaj synowie O’Malley, Tibbot Burke i Murrough O’Flaherty oraz jej przyrodni brat Donal na Píopa, zostali uwięzieni przez gubernatora Binghama. Grace postanowiła się udać w tej sprawie do królowej Anglii i Irlandii, Elżbiety I. Do spotkania doszło w Pałacu Placentii w Greenwich  Grace zjawiła się na dworze ubrana w droga suknię i otoczona przez służbę. Odmówiła też ukłonu, ponieważ nie uważała Elżbiety za królową Irlandii.

The-Pirate-Queen-and-Queen-Elizabeth

Aktorka Stephanie J. Block z lewej jako Grace O’Malley i Linda Balgord jako królowa Elżbieta I „The Pirate Queen” („Królowa Piratów”), fot. New York Times

Królowa była pod wrażeniem jej dumnej postawy. Rozmowa była po łacinie, ponieważ Elbżieta I nie znała irlandzkiego, a Grace twierdziła, że nie mówi po angielsku. Grace domagała się odzyskanie utraconego majątku, uwolnienia synów, a także odsunięcia Richarda Binghama ze stanowiska gubernatora. Obydwie Panie doszły do porozumienia. Królowa angielska zgodziła się na spełnienie jej próśb pod warunkiem, że zaprzestanie wspierania irlandzkich piratów, atakujących angielskie statki.

The Pirate

„Królowa Piratów”, źródło: pinterest

Jednak królowa Elżbieta nie dotrzymała swojej obietnicy i ponownie przywróciła Richarda Binghama na stanowisko gubernatora Irlandii. Gdy dowiedziała się o tym O’Malley znów toczyła walki przeciwko Anglikom, rozpoczynając tak zwaną Wojnę Dziewięcioletnią. Grace połączyła przywódców wszystkich klanów i wyposażyła ich w dużą ilość statków oraz broni.

Pomnik Grace O'Malley

Pomnik Grace O’Malley w Westport w hrabstwie Mayo, fot. Flickr

Grace O’Malley zmarła  w 1603 roku zamku Rockfleet,  w tym samym roku co królowa Elżbieta. Przez 70 lat życia, udało jej zachować reputację charyzmatycznej liderki i inteligentnego polityka. Skutecznie chroniła niezależność na swoich ziemiach w czasie, gdy większość terytorium Irlandii znalazło się pod panowaniem angielskim. Dziś uchodzi za jedną z najważniejszych postaci irlandzkiego folkloru.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Anne  Chambers, „Ireland’s Pirate Queen: The True Story of Grace O’Malley”,. New York: MJF Books, 2003

Judith Cook, „Pirate Queen, the life of Grace O’Malley 1530–1603”, Cork: Mercier Press, 2004

Joan Druett, „She Captains: Heroines and Hellions of the Sea”, Simon & Schuster, Inc., 2000

Mary O’Dowd, „O’Malley, Gráinne (fl. 1577–1597)”. Oxford Dictionary of National Biography, 2008

Reklamy

2 thoughts on “Grace O’Malley – irlandzka królowa piratów

  1. Ciekawa postać, ciekawa historia, ale tradycyjnie… można chyba przed ostateczną publikacją jeszcze ten tekst przeczytać, bo niektóre zdania musiałem aż trzy razy czytać, nim zrozumiałem ich sens, np.:

    ” Jak się Grace dowiedziała, że barona jest w trakcie obiadu i nikt nie może być wpuszczony do środka, postanowiła w odwecie porwanego jego wnuka, który był spadkobiercę.”

    „Grace dostrzegła rozbitek statek i jeden ocalonego rozbitka Hugh de Lacy’ego”

    O licznych literówkach, nagminnym omijaniu przecinków czy drobnych błędach, nie utrudniających zrozumienia, acz irytujących („dwoje synów”) – nawet nie wspominam. Poprawcie to, proszę, bo to naprawdę dużo ciekawych informacji, a forma przekazu wszystko kładzie.

    Lubię to

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s