Historia Celtów na ziemiach polskich

niedzwiedz-gora-sleza 1

Niedźwiedź – starożytna rzeźba kultowa na szczycie Ślęży, fot. wikimedia commons

Celtowie to jeden z wielu ludów indoeuropejskich, który wzbudza nadal spore zainteresowanie, wśród historyków, pisarzy czy poetów. Odegrał ogromną rolę polityczną i kulturową w Europie. Na ziemiach polskich znajdziemy także ślady obecności Celtów. Na Górnym i Dolnym Śląsku, w Małopolsce i na Kujawach pozostawili swój dorobek cywilizacyjny.

Expansion-of-the-Celtic-peoples

Rozprzestrzenianie się Celtów. Na pomrańczoowa okres lateński, na żółto i zielono kultura halsztacka, źródło: wikimedia commons

Pierwsza grupa Celtów przybyła na ziemie polskie na Dolny Śląsk z czeskich Moraw około 400 r. p.n.e. Znaleziono tutaj charakterystyczne dla Celtów pochówki szkieletowe w okolicy Wrocławia, aż po Górę Ślęzę.Zmarłych pochowano zgodnie z obrządkiem celtyckim. W wyposażeniach grobowych mężczyzn, znajdowała się broń m.in. miecz, 2 groty włoczni, a także tarcza. Z kolei w kobiecych pochówkach znajdywało się kilka zapinek i bransoletek z żelaza oraz brązu. Zmarli wyposażani byli zgodnie z obrządkiem celtyckim – mężczyźni w broń, miecz, 2 groty włóczni i tarcza, a kobiety w kilka zapinek i bransolety z żelaza i brązu. Poza pochówkami, śladów po celtyckim osadnictwie jest niewiele.Jeśli są to znajdywane fragmenty naczyń ceramiczna oraz złote i srebrne monety.

Góra Ślęża miała istotne znaczenie religijne dla Celtów. Była swego rodzajem ośrodkiem dawnego kultu. Jest najwyżej położonym punktem na rozległej równinie. Znajdujące się na stokach góry kamienne rzeźby związane z Celtami.

celtycki mnich

Rzeźba tzw. Mnich ze Sobótki, fot. tbaran34/panoramio.pl

Jedna z kamiennych figur przedstawia niedźwiedzia. W przypadku pozostałych nie da się jednoznacznie określić, co przedstawiają.Figur mnicha, grzyba czy Pannę z rybą, ze względu na styl i zdobienia można powiązać ze sztuką Celtów.

Sleza_Panna_z_ryba

Panna z rybą – znajdująca się poniżej szczytu Ślęży, przy żółtym szlaku prowadzącym z Wieżycy, fot. wikimedia commons

Następna grupa Celtów przybyła na obszar Górnego Śląska w rejonie Płaskowyżu Głubczyckiego. W Kietrzu odkryto duże cmentarzysko z najwcześniejszej fazy osadnictwa. Celtowie, którzy zamieszkiwali ten obszar stosowali obrządek pogrzebowy podobnie jak ich pobratymcy z innych obszarów, nie podstawiając archeologicznych uchwytnych śladów.

złota moneta z Nowej Cerkwi

Celtycka złota moneta znaleziona w Nowej Cerki pod Opolem, fot. gazeta.pl

Najlepiej znana jest duża osada celtycka w Nowej Cerkwi pod Opolem. Na tym stanowisku archeologicznym odkryto pozostałości kilkudziesięciu  domów słupowych, a także kopułowy piec garncarski. Wśród znalezisk były paciorki i bransolety ze szkła oraz bransolety wykonane z sapropelitu, czyli z krystalicznej odmiany węgla. Ponadto natrafiono na pozostałości typowej ceramiki celtyckiej, wykonanej z gliny z domieszką grafitu. Niektórzy badaczy chcieli uznać osadę za tzw.oppidum (osada protomiejska), ze względu na obronne położenie, a także liczne ślady warsztatów rzemieślniczych,. Jednak nowsze badania nie potwierdziły tej hipotezy.

Celtyckie_ozdoby_nadsanie-Trepcza

Celtycka szklana bransoleta i pierścień, Trepcza nad Sanem. Celtyckie ozdoby z Horodyszcza. Niektóre celtyckie ozdoby znalezione u podnóża Gór Słonnych w miejscowości Trepcza nad Sanem przez archeologa Jerzego Ginalskiego., fot. wikimedia commons

Trzecia migracja Celtów miała miejsce na terenie Małopolski oraz w pobliżu rzeki San. Uważa się, że Celtowie żyli tutaj w okresie 270-170 p.n.e. Z czasem zmieszali się z lokalnymi przedstawicielkami kultury przeworskiej tworząc grupę tyniecką. Przykładem obecności Celtów w Małopolsce były pozostałości grodów warownych a w Tyńcu oraz Poznachowicach Górnych oraz ślady osadnictwa nad Rabą.

celtycka bransoletka z Pakoszowki

Celtycka bransoletka z Pakoszówki, fot. Archeolog.pl

W Iwanowicach znaleziono groby wojowników celtyckich. Nad górnym Sanem znaleziono celtyckie osady w Pakoszówce, na Białej oraz w Kotlinie Sandomierskiej. Celtowie najdalej zaszli na północ, w rejonie Kalisza oraz Kujaw.

moneta celtycka z okolicy kalisza

Celtycką moneta o średnicy 6,5 mm znaleziono w okolicach Kalisza, ot. Adam Kędzierski

Pojawienie się Celtów na ziemiach polskie było spowodowane problemami ekonomicznymi oraz demograficznymi (przeludnienie). Ziemie te były przydatne gospodarczo, ze względu na żyzność, występowanie bogactw naturalnych: rudy żelaza, miedzi, cyny, złota, grafitu, soli.

Celtowie pinterest

Celtowie, źródło: pinterest

Kontrolowanie terenów dzisiejszej Polski było również ważne ze względu na opanowanie bursztynowego szlaku handlowego. Warto podkreślić, że nie ma dowodów na to konflikt zbrojny pomiędzy Celtami, a lokalnym społecznościami. Plemiona zostały zasymilowane. Wiele celtyckich osad na terenach zawiera ślady mieszanki kulturowej.

Celtyckie naczynie brązowe z Łęgu Piekarskiego

Celtyckie naczynie brązowe z ataszami zdobionymi czerwoną emalią i zoomorficznym wylewem (głowa dzika), zaopatrzonym w sitko. Łęg Piekarski, pow. Turek., poł I wieku p.n.w. fot. Studio AR

Celtowie przybyli z zaawansowanymi umiejętnościami rzemieślniczymi oraz rolniczymi. Stali na wyższym poziomie technologicznym od innych plemion, potrafili wytwarzać skomplikowane narzędzia. Byli znani z produkcji ceramicznych, wykorzystując do tego koło garncarskie.

Szklane bransolety celtyckie z Pelczysk

Szklane bransolety celtyckie z Pełczysk, pow. Pińczów. II-I wiek p.n.e., fot. J. Strobin

Tworzyli też liczne przedmioty ze szkła, półszlachetnych kamienni, ze złota, srebra i brązu, tworząc imponując biżuterię. Celtowie też znali dobrze kulturę rolniczą, doskonale wiedzieli jak uprawiać żyzną ziemię. Używali żelaznego pługu do orania.

zlota moneta z trepczy

Najstarsza moneta celtycka odnaleziona na ziemiach polskich w latach 60-tych XX. wieku w Trepczy, fot. wikimedia commons

Dlaczego Celtowie zniknęli z Polski? Nie ma to jednoznacznej odpowiedzi. Pod koniec II w. p.n.e., rozpoczęły się migracje innych kultur i ludów germańskich. Niewykluczone, że kultura przeworska wyparła Celtów z ziem polskich. W tym czasie był to okres osłabienia wpływów kultury celtyckiej w Europie. Pewna część Celtów opuściła zamieszkałe rejony, ale większość prawdopodobnie uległa asymilacji, zachowując przy tym celtyckie formy gospodarcze, a także techniki produkcyjne, tworząc w ten sposób Związek Lugijski na Śląsku i w Zachodniej Małopolsce. W VI w. nastąpiła na ziemie polskie migracja Słowian.

Celtic-costumes

Rekonstrukcja ubioru celtyckiego z III w. p.n.e. z obszaru południowej Polski w Muzeum Archeologicznym w Krakowie, fot. wikimedia commons

Osadnictwo celtyckie rozwijało się na ziemiach polskich  w różnym czasie, w różnych częściach naszego kraju, podobnie jak w różnym czasie nastąpił jego koniec. Przede wszystkim było to osadnictwo peryferyjne, które było uzależnione od zaplecza wspomagającego z Czech  i Słowacj. Nie miało szerszej perspektywy rozwoju. Na ziemiach polskich był to pewien krótki epizod, który jednak pozostawił po sobie dużo zabytków, a także pewien dorobek cywilizacyjny. Nasi przodkowie potem korzystali z tego i na nim się uczyli.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Anna Piotrkowska, Celtowie nad Wisłą, wyd. Wiedza i Życie, 2005

Piotr Kaczanowski, Janusz Krzysztof Kozłowski, Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.),  wyd. FOGRA Oficyna Wydawnicza, 1998

Bożena Gierek, „Celtowie”, wyd. Znak, 1998

źródła:

Agata Iżykowska – Celtowie na Dolnym Śląsku

Krzysztof Kęciek, Bojowie – „polscy” Celtowie, Tygodnik Przegląd, 2009

Katarzyna Czarnecka, „Kultura Celtycka”, Państwowe Muzeum Archeologiczne

Celtica – Celtowie na ziemiach polskich

Reklamy

2 thoughts on “Historia Celtów na ziemiach polskich

  1. 1. Okres lateński, a nie laterański. Laterański był sobór (w rzymskiej dzielnicy Laterano). „Lateński” pochodzi od miejscowości La Tène w Szwajcarii.
    2. Pług nie służy do nawożenia lecz do orania gleby.
    3. Nie „kultura halsztYcka”, lecz halsztacka (od m. Hallstatt w Austrii.
    4. Kto to pisał i czy był wyspany ? 😊

    Polubione przez 1 osoba

  2. Pingback: Celts in Poland … | pinkrepublic1

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s