Maslenica – wschodniosłowiańskie ostatki

Maslenitsa_kustodiev

Maslenica 1919 r., obraz Borysa Kustodiewa, źródło: wikimedia commons

Maslenica to święto wschodniosłowiańskich ostatek obchodzone w Rosji, na Białorusi i Ukrainie. W tym roku trwa od 7 do 13 marca. Jest to czas zabaw oraz jedzenia blin Korzenie tego święta sięgają dawnych wierzeń Słowian, które było  związane z czcią słońca, pożegnanie zimy i przywitanie długo oczekiwanej wiosny. Obecnie obchodzone jest jako święto prawosławne na siedem tygodni przed Wielkanocą. Jak dawniej wyglądało do święto? Jakie zwyczaje przetrwały do dzisiaj? Zapraszam do lektury.

Weles, autor: Andriej Szyszkin

Maslenica to czas w którym oddawano kult bogu płodności zwiastującemu wiosnę – Jaryle. Bliny, czyli naleśniki, są nieodłącznym atrybutem uroczystości. Symbolizują słońce i są oznaką wdzięczności dla boga Jaryły za dar życia na Ziemi. Smarowane są masłem, które oznacza dobrobyt w całej rodzinie. Takimi właśnie blinami z masłem Słowianie wybłagiwali u bóstwa także urodzaj pól.

W innym wariancie pochodzenia święta to Weles – bóg opieki nad bydłem – zakorzenił się bardziej w świadomości ludzi i to właśnie ta wersja jest obecnie częściej przywoływana w nawiązaniu do mitologii. Nie można nie wspomnieć o pięknej legendzie, która opowiada o genezie święta.

Maslenica, autor Wiktor Wazniecow, 1899 rok, źródło: wikimedia commons

Według niej, Maslenica to córka samego Dziadka Mroza, która żyła na dalekiej północy i ukrywała się przed ludźmi za śnieżnymi zaspami. Ze względu na mróz, chcąc przeżyć zimny okres, Maslenicę wyobrażano sobie jako maleńką dziewczynką od której biło ciepło i radość. Jakież było zdziwienie ludzi, gdy zamiast małej dziewczynki ujrzeli zdrową i silną kobietę. Rumiane policzki pokrywała warstwa tłustych olejków. Na jej twarzy można było dostrzec figlarne oczy i podstępny śmiech. Zafascynowała ludzi tańcem, przez co zrobiło im się ciepło i radośnie. Pierwotnie świętowano, aż dwa tygodnie: tydzień przed dniem równonocy i tydzień po.

SurikovSnowFortress

Maslenica, obraz Wasilija Surikowa, 1891 rok, źródło: wikimedia commons

Wraz nadejście chrześcijaństwa na tereny Rusi oraz dalej na wschód, święto zmieniło swój charakter nieco. Od tego czasu święto Maslenicy zaczęło wypadać w okresie chrześcijańskiego Wielkiego Postu. Jako że Cerkiew, podobnie jak Kościół katolicki, zabraniała i zabrania urządzania hucznych zabaw w tym okresie, obchodzenie Maslenicy (ze względu na kary) stało się niemożliwe. Po długiej walce prawosławnej Cerkwi ze zwyczajem, święto zostało w końcu uznane za prawosławne i nazwane serowym (post od pokarmów mięsnych wciąż obowiązywał) tygodniem, poprzedzającym 7 tygodni Wielkiego Postu.

Solomatin_Маslenica_1878

Maslenica, obraz Leonida Solomatkina 1878 rok, źródło: wikimedia coomons

Car Piotr I Wielki nakazał świętować Maslenicę po europejsku. W czasach Związku Radzieckiego, święto miało charakter świecki i nie miało swoich oficjalnych obchodów. Po rozpadzie Związku Radzeckiego w 1991, tradycja oficjalnego świętowania Maslenicy powróciła.

Wiele dawnych tradycji i zwyczajów przetrwało dzisiaj. Przez cały tydzień obchodów Maslenicy spożywa się bliny (rosyjskie naleśniki). Tradycja przyrządzania tej potrawy wzięła się z podobieństwa blinów do słońca, co też symbolizuje nadejście wiosny. Podawane są one na wiele sposobów: na słodko, z różnymi farszami czy też roztopionym masłem.

Każdy dzień z tygodniowych obchodów Maslenicy ma swoją nazwę i jest świętowany w konkretny sposób. Przyjrzyjmy się temu programowi:

Poniedziałek – „Powitanie” – to dzień rozpoczynający Maslenicę, podczas, którego przyrządza się bliny. W miarę możliwości pierwszy naleśnik oddaje się biedakowi. W ten sposób czcimy pamięci zmarłych krewnych. Wieczorem koniecznie trzeba zjechać z górki na sankach lub jabłuszku. Istnieje przesąd, że temu, kto pojedzie najdalej, będzie najlepiej się powodzić. Można też zrobić swoją własną Maslenicę. Zazwyczaj robi się ją z gałązek starych mioteł, a ubranie szyje z niepotrzebnych kolorowych kawałków tkaniny. Przy czym, im bardziej kolorowa będzie suknia ręcznie wykonanej Maslenicy, tym lepiej. Śpiewa się także wesołe piosenki.Młodzi szykują marzanny i wyczekują nadejścia wiosny.

Maslenica, fot. rodobogie.org

Wtorek – „Gry” – to czas gier, zabaw, organizowania kuligów i wojen na śnieżki. Zgodnie z tradycją, młodzi powinni szukać swoich przyszłych oblubieńców, gdyż po Wielkim Poście nadchodzi tradycyjny czas zawierania małżeństw.

Przeskakiwanie przez ogień podczas Maslenicy, fot. pinterest

Środa – „Łakomstwo” – w środę zięciowie odwiedzają swoje teściowe i częstowani są blinami. Tego dnia uczestnicy Maslenicy nie stronią od ucztowania przy jedzeniu i piciu. Szczególną uwagę należy poświęcić nadzieniu blin. Ciekawostką jest, że słodkie nadzienia, takie jak miód, konfitury malinowe lub mleko skondensowane należy postawić na stole, jeśli w tym roku chce się prowadzić słodkie życie i spotkać swoją połówkę lub utrzymywać wspaniałe relacje z obecnym wybrańcem bądź wybranką Natomiast czerwony kawior zaleca się tym, którzy chcą powiększyć rodzinę. Naleśniki ze śmietaną wróżą dobre zdrowie.

Podczas Maslenicy spożywa się rosyjskie naleśniki – bliny, fot. pinterest

Czwartek – „Obszerny czwartek” – jest to najbardziej rozrywkowy dzień festiwalu. Organizowane są dyskoteki, zawody, wszędzie rozbrzmiewa muzyka. Odbywają się też parady, podczas których noszona jest marzanna. Także organizuje się kuli czyli zaprzęg trzech koni i i przy melodyjnym dźwięku dzwonków przejechać się po zaśnieżonej drodze.

Piątek – „Wieczór teściowych” – tego dnia zięciowie ugaszczają swoje teściowe częstując je blinami (jak widać jest to nieodłączne danie całego tygodnia). Piątek jest też dniem spotkań rodzinnych.

Sobota – „Przyjęcie szwagierek” – w sobotę panna młoda zaprasza do siebie rodzinę pana młodego. Powinna także dać upominek każdemu członkowi rodziny swego wybranka, a szczególnie swoim szwagierkom.

Крыжановский_Прощеный-день

Obraz „Niedziela wybaczenia”, autorstwa K. Kryżnowskiego., XIX wiek, źródło: wikimedia commons

Niedziela – „Niedziela wybaczenia” – ostatniego dnia Maslenicy ludzie wzajemnie proszą siebie o przebaczenie win, tak aby każdy mógł rozpocząć Wielki Post z czystym sercem. Młode pary dają też prezenty członkom swoich rodzin. W niedzielę odbywa się również wielki korowód karnawałowy, na którym marzanna, jako symbol zimy, zostaje spalona, a jej popioły rozrzucone po polach, by nadchodzące plony były obfite.

Maslenica, źródło: liveinternet.ru

Obecnie Maslenica jednym z najważniejszych świąt prawosławnych w Rosji, a także na Ukrainie i Białorusi. W Polsce Maslenice obchodzą Białorusini na Podlasiu.


Literatura:

Wojciech Szymański, Słowiańszczyzna Wschodnia, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1973.

Borys Rybakow. Ancient Slavic Paganism. Moscow, 1981.

Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, wyd. Rebis, Poznań, 2007

Lech Leciejewski Mały słownik kultury dawnych Słowian, Wiedza Powszechna, Warszawa 1999

źródło:

Anastazja.org – Maslenica

polka-blog.ru – Maslenica i pożegnanie zimy

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s