Bitwa o Kołobrzeg 1945

walki-o-kolobrzeg

Walki o Kołobrzeg 7-18 marzec 1945 r. , fot: Narodowe Archiwum Cyfrowe

7 marca 1945 roku – rozpoczęło się oblężenie Kołobrzegu przez oddziały 1. Armii Wojska Polskiego. Broniący się Niemcy zamienili miasto na twierdzę tzw. Festung Kolberg. Bitwa o Kołobrzeg była jedną z głównych bitew operacji pomorskiej, której celem było ostatecznie rozbicie niemieckich wojsk na Pomorzu oraz odzyskanie dostępu do Morza Bałtyckiego.

Przełamanie Wału Pomorskiego umożliwiło wojskom polskim i radzieckim przeprowadzenie Operacji Pomorskiej. Celem 1 i 2 Frontu Białoruskiego było rozbicie niemiecki grup Armii „Środek” i „Wisła” na Pomorzu oraz odzyskanie dostępu do Morza Bałtyckiego

Niemcy już w listopadzie 1944 roku wykorzystując podmiejskie tereny bagniste, rzekę Parsętę i Kanał Drzewny, rozpoczęli rozbudowę umocnień miejskich, budując system barykad, przystosowując budynki i stare forty ziemne położone w węzłowych punktach miasta. Do pracy do kopania rowów zapędzono mieszkańców miasta, zaczęto także organizować i wcielać ludzi do bataliony Volkssturmu. Dodatkowe na przedpolach zbudowano transzeje oszalowane drewnem oraz schrony drewniano-ziemne.

dievenow_front_02m

Mapa działań wojsk radzieckich i polskich w czasie operacji pomorskiej na Pomorzu Zachodnim

Na początku 1945 roku Kołobrzeg stał się miejscem niemieckiego systemu obronnego, ze względu na bardzo ważną rolę punktu ewakuacyjnego i bazy morskiej umożliwiającej między innymi lądowanie oddziałów desantowych, które miały zostać przeznaczone do uderzenia w skrzydło wojsk radzieckich i polskich działających na kierunku berlińskim. Kołobrzeg został ogłoszony miastem-twierdzą tzw. Festung Kolberg.

fritz fullriede

Fritz Wilhelm Hermann Fullriede (1895 – 1969) – pułkownik niemiecki, komendant Festung Kolberg, fot. pinterest

W marcu 1945 roku Kołobrzeg stał się przepełnionym ze względu napływ niemieckich uchodźców-cywilów z obszarów Pomorza. 1 marca komendantem „Festung Kolberg”, ogłoszono pułkownika Fritza Fullriede, który był doświadczonym weteranem Afryka-Korps. Obrona niemiecka liczyła 10 tys. żołnierzy, walczyły we współdziałaniu z jednostkami Kriegsmarine, dysponowały ciężkimi działami artylerii nabrzeżnej, artylerią okrętową, pociągiem pancernym, czołgami i działami pancernymi.

Już 4 marca do Kołobrzegu podeszły pierwsze jednostki radzieckiej 1. Armii Pancernej. Niestety po nieudanej próbie zdobycia miasta z marszu, wycofały się, ale udało się przeciąć szlaki komunikacje. Zadanie zdobycia miasta wyznaczono jednostkom 1. Armii Wojska Polskiego. Udział Wojska Polskiego w tej bitwie miałoby zarówno wymiary symboliczny jak i polityczny. Głównym celem polskich żołnierzy, było jak najszybsze dotarcie do morza, zdobycie twierdzy, a także opanowanie linii Kołobrzeg-Stepnica.

7 marca jednostki 1. Armii WP rozpoczęły oblężenie miasta. Pierwsze uderzenie 6. Dywizja Piechoty przeprowadziła na południowe przedmieścia, co doprowadziło do głębokiego włamania w liniach obrony. 8 marca uderzył 16 pułk piechoty z 4. Dywizji Piechoty zamykając pierścień okrążenia od wschodu rejonie Grzybowa. Od 10 marca trwały ciężkie walki rejon kościoła św. Jerzego, który został zdobyty 7 pułk.piechoty 3. Dywizji, następnie pułk przez kilka dni, w zaciętych bojach walczył o jego utrzymanie. Udało się także zdobyć polskim żołnierzom niemieckie plany obrony miasta.

Walki na przedmieściach Kołobrzegu 1945

Walki 1. Armii Wojska Polskiego na przedmieściach Kołobrzegu, fot. Eastnews

Po ciężkich bojach do 12 marca polscy żołnierze przełamali zewnętrzny pierścień obronny. W następnych dniach toczone zacięte walki w oparciu o miejskie zabudowania. Walki trwały bez przerwy przez trzy dni, przy ogromnym wyczerpaniu.

Walki o Kołobrzeg 1945 2

Walki o Kołobrzeg były bardzo zacięte i krwawe. Walczono o każdą kamienicę, ulice, budynek, a nawet pokój, fot. Eastnews

12 marca a 17 marca walczono o przełamanie drugiego pierścienia obrony i umocnionych obiektów w śródmieściu, 13 marca do walki wprowadzono 4. Dywizję Piechoty i 4. Pułk Czołgów Ciężkich. W dywizjach zorganizowano grupy szturmowe. W tym okresie 6 Dywizja zbliżyła się z południa do portu, opanowała Wyspę Solną i sforsowała rzekę Parsętę. 3. Dywizja i 18. Pułk 6. Dywizji, wspierane przez czołgi i działa pancerne, walczyły o Stare Miasto, zdobyły gazownię i podeszły do stacji kolejowej. 4. Dywizja zdobyła tor wyścigowy, lokomotywownię i warsztaty kolejowe. W rejonie dworca kolejowego zniszczony został niemiecki pociąg pancerny Panzerzug 72A, którego dowódcą był Gerhard Roeming. Walczono o każdą ulicę, dom i kamienicę.

ranny polski żołnierze w Kołobrzegu

Ranny polski żołnierz w trakcie walk o Kołobrzeg, noszony przez sanitariuszy, fot. Eastnews

14 marca gen. Stanisłąw Popławski – dowódca 1. Armii Wojska Polskiego wystosował do obrońców ultimatum, aby poddali się. Jednak płk Fullriede odmówił kapitulacji. Podczas obrony niemiecka propaganda odwoływał się do obrony twierdzy z czasów, gdy wojska pruskie broniły Kołobrzegu przed wojskami Napoleona w 1807 roku. Związku z odrzucenia kapitulacji, oddziały 1. Armii WP kontynuowały działania bojowe.

15 marca za pomocą drogi radiowej Niemcy, wezwali dodatkowe posiłki z Świnoujścia, które przybyły na redę kołobrzeską Niestety z powodu gęstej mgły działania lotnictwa nie mogły przeszkodzić w desancie posiłków. Pomimo silnego ostrzału artylerii, desant zdołał wylądować i wykonał silne kontrataki, które udało się odeprzeć. 16 marca ostatkiem siły Niemcy bronili trzeciego pierścienia obrony. Wojsko Polskie opanowało ujścia Parsęty i Kanału Drzewnego oraz większość Wyspy Solnej. Polscy żołnierze toczyli krwawe i zacięte boje o Białe i Czerwone Koszary i parowozownię

Natarcie kołobrzeg 1945

Generalny szturm z 17 na 18 marca 1945 r., fot. Eastnews

W nocy z 17 na 18 marca, po przegrupowaniu oddziałów i przygotowaniu artyleryjskim, rozpoczął się generalny szturm na trzeci pierścień obrony. W godzinach rannych rejon stacji kolejowej i port zostały zdobyte. Wcześniej drogą morską Niemcom udało się 70 tys. cywilów, a także z czasem obrońcom miasta z pułkownikiem Fullriede na czele. Wojska niemieckie utrzymywały jeszcze niewielkie przyczółki w rejonie dworca kolejowe i portu.

Polska flaga w Bałtyku w Kołobrzegu

18 marca 1945 roku, zaślubiny Polski z Morzem w Kołobrzegu. Wbicie polskiej biało-czerwonej flagi w dno Bałtyku, fot: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Rankiem 18 marca Wojsko Polskie rozbiło obronę Festung Kolberg. Tego samego dnia na kołobrzeskiej plaży odbyły się uroczyste „Zaślubiny Plski z morzem”. Dla uczczenia sukcesu wystrzelono w Moskwie 12 salw artyleryjskich (ze 124 dział). 18 marca Józef Stalin wydał specjalny rozkaz, w którym obwieszczał o zdobyciu Kołobrzegu oraz dziękował zdobywcom za poświęcenie.

W trakcie walk Kołobrzeg niemal został niemal doszczętnie zniszczony, a jego zabudowa ucierpiała w 90%. Straty niemieckie podczas bitwy są dzisiaj trudne do oszacowania.Według źródeł polskich straty niemieckie straty szacuję się na ok. 5000 zabitych i rannych, a także 4000 jeńców, co może się wydawać liczba zawyżoną. Z kolei źródła niemieckie podają, że własne straty wyniosły ok. 1200-1300 zabitych i rannych oraz wziętych do niewoli. W trakcie walk polskie straty wyniosły ok. 1206 poległych, 2652 rannych i 143 zaginionych, a radzieckie ok. 420.

W Kołobrzegu 3 listopada 1963 roku uroczyście odsłonięto pomnik Zaślubin Polski z Morzem. W uroczystościach brało udział ok. 30 tys. osób, w tym przedstawiciele władzy: przewodniczący Rady Państwa Aleksander Zawadzki, minister obrony narodowej Marszałek Polski Marian Spychalski, I sekretarz KW PZPR w Koszalinie Antoni Kuliński, I sekretarz KP PZPR w Kołobrzegu, Jan Barczyk. W ceremonii brał udział także, weteran 1. Armii WP Franciszek Niewidziajło, który w 1945 roku wrzucił pierścień zaślubinowy do Bałtyku.

Pomnik Zaślubin Polski z morzem w Kołobrzegu, fot. ikroopka.blogspot.com

Pomnik ma formę modernistyczną i mieści się przy bulwarze Jana Szymańskiego – nadmorskim deptaku, który prowadzi od latarni morskiej do mola spacerowego w Kołobrzegu. Autorem projektu jest architekt inż. Wiktor Tołkin.  Główny element pomnika tworzy stylizowana flaga, trzymana przez grupę figuralną. Mozaiki na ścianach i masywne płaskorzeźby żołnierzy są symbolem tysiąclecia tradycji oręża polskiego na Pomorzu – nawiązują do prehistorycznych malowideł naskalnych. Na płytkach kamiennych, które leżą u podnóża pomnika, upamiętniono wszystkie jednostki zdobywające miasto w 1945 roku. Prześwit pod pomnikiem symbolizuje okno na świat, czyli port morski.

Zdobycie Kołobrzegu było pierwszym wielkim samodzielnym zwycięstwem operacyjnym 1 Armii WP. O sukcesie zadecydowało stale poprawiane w toku działań współdziałanie piechoty, artylerii, czołgów, saperów, chemików i lotnictwa. Bitwa o Kołobrzeg jest uznawany za największą w dziejach, wyłączając powstanie warszawskie, bitwę miejską (uliczną) z udziałem oręża polskiego. O bitwie o Kołobrzeg opowiada film wojenny „Jarzębina czerwona ” z 1969 roku, w reżyserii Czesława i Ewy Petelskich.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Czesław Grzelak, Henryk Stańczyk, Stefan Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego. Neriton, 2002..

Edward Kospath-Pawłowski, Wojsko Polskie na wschodzie 1943-45, wyd. „Ajakas”, 1993.

K. Kaczmarek „Polskie Wojsko na Wschodzie 1943-45 od Mierei do łaby i Wełtawy”, Lublin 2003

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s