Badacze planują ocalić zapomniany język wilamowski

zespol-Wilamowanie

Regionalny Zespoł Pieśni i Tańca „Cepelia Fil Wilamowice”, którego repertuar tworzą pieśni w języku wilamowskim., fot. Fil Wilamowice

Język wilamowski jest jednym z języków, którym posługują się mieszkańcy Wilamowic koło Bielska-Białej. Powstał jeszcze w XIII wieku, ale posługuje się nim obecnie zaledwie 30 osób i grozi mu wymarcie. Badacze z Uniwersytetu Warszawskiego planują ocalić język wilamowski przed zapomnieniem w ramach jednego z projektów.

Wilamowice to miasto i gmina w powiecie bielskim, położona na styku historycznych ziem Małopolski i Śląska Cieszyńskiego. W mieście mieszka ok. 3 tys. mieszkańców, czyli ok. 18 proc. populacji gminy.Mieszkańcy Wilamowic są prawdopodobnie potomkami osadników holenderskich, niemieckich i szkockich, którzy przybyli do Polski w XIII wieku.

Według tradycji Wilamowice założone zostały w kilka lat po najeździe mongolskim na Polskę w 1241, przez osadników przybyłych z zachodu, którzy wcześniej założyli inną pobliską osadą, obecną Starą Wieś. W 1238 Morze Północne zalało wielkie obszary Flandrii, skłaniając jej mieszkańców do emigracji. Miejscowość założona została z dala od dużych rzek, co może być związane z obawą przed powodziami.

Mieszkańcy Starej Wsi ulegli później asymilacji, za to w Wilamowice mieszkańców miasta zachowali swoje obyczaje, stroje, poczucie odrębności i byi określani wilamowiczami. Mieszkańcy stworzyli też własny etnolekt wilamowski Z analizy języka i stroju późniejszych mieszkańców wywnioskować można, że jej osadnicy wywodzili się z Fryzji i Flandrii, a z nazwy miejscowości, że jej zasadźcą był niejaki William, prawdopodobnie ze Szkocji.

zespol-wilamowanie-2

Regionalny Zespoł Pieśni i Tańca „Cepelia Fil Wilamowice”, którego repertuar tworzą pieśni w języku wilamowskim., fot. Fil Wilamowice

Język wilamowski pochodzi prawdopodobnie od XII-wiecznej wersji języka średnio-wysoko-niemieckiego. Wielowiekowy rozwój w izolacji oraz kontakty między osadnikami z różnych krajów sprawiły, że język wilamowicki oddalił się od niemieckiego. Zaobserwować można silne wpływy innych języków: dolnosaksońskiego, niderlandzkiego, fryzyjskiego, polskiego, angielskiego oraz szkockiego.

Wilamowski był w powszechnym użytku w Wilamowicach do 1945 r., kiedy władze komunistyczne zabroniły jego używania. Mimo zniesienia tego zakazu w 1956 r., wilamowicki był stopniowo zastępowany przez polski, zwłaszcza wśród młodszego pokolenia. Język wilamowski zaczął odradzać się po 1989 r. Od połowy lat 90. działa Stowarzyszenie „Wilamowianie”, który go krzewi. Liczbę rodzimych użytkowników tego języka oceniano w 2000 r. na około 10 osób, a obecnie 30 osób i są to głównie starsze osoby. Językowi grozi wymarcie.

Badacze z Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczęli prace nad trzyletnim projektem rewitalizacyjnym języka wilamowskiego. W ramach programu Twinning Komisji Europejskiej badacze z UW otrzymali 1 mln euro dofinansowania. W ramach projektu rozpoczęto współprace z Uniwersytetem w Lejdzie i Uniwersytetem Londyńskim.  Dzięki temu przez trzy lata zorganizują m.in. warsztaty, cztery szkoły letnie i wyjazdy badawcze do Londynu, Wilamowic, Lejdy i Meksyku oraz europejski tydzień różnorodności językowej i kulturowej, który planowany jest na listopad 2017 r. Jego koordynatorem jest dr hab. Justyna Olko.

W lutym na Wydziale rozpoczął się pierwszy uniwersytecki kurs języka wilamowskiego, a w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej prowadzone są zajęcia miniatury etnograficzne: Wilamowice. 26 lutego Teatr Polski w Warszawie wystawił sztukę Hobbit. Hejn an cyryk w języku wilamowickim, opartą na prozie J.R.R. Tolkiena, w rolach głównych wystąpili młodzi mieszkańcy Wilamowic, którzy uczą się języka przodków.

Dzięki staraniom UW oraz Stowarzyszenia „Wilamowianie” wydano również pierwszy podręcznik do nauki tego języka.  Dziś co trzecie dziecko w Wilamowicach uczy się tego języka na dodatkowych zajęciach szkolnych. Dzięki zaangażowaniu naukowców i społeczników język, którego historia sięga XIII wieku, ma szansę przetrwać.

Na podstawie Nauka w Polsce

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s