Dodaj komentarz

Luperkalia – prawdziwa historia Walentynek

lupercalia-pic-5

„Bachanalia”, autor Nicolas Poussin

Dzisiaj 14 lutego obchodzimy święto zakochanych Walentynki. Pierwowzór Walentynek sięga czasów pogańskich i rzymskiego święta Luperkaliów, które jednak miało niewiele wspólnego z obecnym świętem. Czym były i jak wyglądały Luperkalia? Skąd się wzięły Walentynki? Zapraszam do lektury.

W Starożytnym Rzymie z 14 na 15 lutego świętowano Luperkalia czyli święto z okazji Dnia Płodności, które ustanowił Euandrosa. Pierwotnie poświęcone były faunowi Luperkusowi, pasterskiemu bogu plemion italskich chroniącemu przed wilkami.

Luperkus, źródło: pinterest

Obchodzono je w jaskini Lupercal na Palatynacie, gdzie według wierzeń legendarni założyciele Rzymu, bliźniacy Romulus i Remus byli karmieni przez wilczycę.

Wilczyca Remus Romulus

Wilczyca karmiąca bliźniaków Remusa i Romulusa, fot. pinterest

Wśród związanych z nimi rzymskich legend znajdujemy tę o Faustulusie, pasterzu, który miał znaleźć bliźniaków w wilczym legowisku i zabrać do swojego domu, gdzie mieli zostać wychowani przez jego żonę, Akkę Laurentię.

Faustulus Nicolas Mignard

Pasterz Faustulus przynosi żonie, znalezionych bliźniaków Romulusa i Remusa, obraz autorstwa Nicolasa Mignarda, 1654 r., źródło: wikimedia commons

W tym dniu składano ofiary, a kapłani nazywani Luperkami (Luperci), ubrani w skórę świeżo zabitego kozła, obiegali wzgórze Palatynu i uderzali przechodniów, głównie kobiety, rzemieniami (tzw. „februa”) ze skór zwierząt ofiarnych, co miało kobietom gwarantować płodność.

Luperkalia

Luperkaliami uderzają rzemieniami kobiety, co miało gwarantować płodność, rysunek źródło: pinterest

Znaczącą rolę podczas Luperkaliów odgrywał kult Fauna – rzymskiego bóstwa, pół człowieka, pół kozła.

„Faun”, autor Johfra Bosschart, źródło: pinterest

Obchody tego święta przejęły od Rzymu państwa takie jak Galia i Brytania. Jednak po upadku Rzymu tradycja ta stopniowo odeszła w zapomnienie. Pomogło jej w tym wprowadzenie chrześcijaństwa, które we wczesnym średniowieczu wyparło starożytne tradycje pogańskie oraz zakaz prawny, wydany przez papieża Galazjusza, który w 496 roku zabronił świętowania Luperkaliów.

Jednak nowemu porządkowi zawsze trudno jest wyprzeć stare tradycje, zakorzenione w kulturze od setek lat, dlatego zwierzchnicy Kościoła postanowili zrobić w przypadku tego święta to, co zrobiono z innymi ważnymi dla lokalnych kultur świętami – nadać im chrześcijańską interpretację, czyli pozostawić ów dzień świętem, jednak już nie świętem na cześć świętego pogańskiego bóstwa, ale chrześcijańskiego świętego.

Św. Walenty, obraz Lucasa Cranacha Starszego.

Idealnym kandydatem okazał się biskup Interamny, męczennik, zgładzony przez cesarza Klaudiusza – święty Walenty, który był z wykształcenia lekarzem, z powołania duchownym. Żył w III wieku w Cesarstwie rzymskim za panowania Klaudiusza II Gockiego.

Święty Walenty udziela chrztu świętej Łucji baptizing, obraz Jacopo Bassano

Cesarz ten za namową swoich doradców zabronił młodym mężczyznom wchodzić w związki małżeńskie w wieku od 18 do 37 lat. Uważał on, że najlepszymi żołnierzami są legioniści niemający rodzin. Zakaz ten złamał biskup Walenty i błogosławił śluby młodych legionistów. Został za to wtrącony do więzienia, gdzie zakochał się w niewidomej córce swojego strażnika.

Legenda mówi, że jego narzeczona pod wpływem tej miłości odzyskała wzrok. Gdy o tym dowiedział się cesarz, kazał zabić Walentego. W przeddzień egzekucji Walenty napisał list do swojej ukochanej, który podpisał: „Od Twojego Walentego”. Egzekucję wykonano 14 lutego 270 roku.

Następnie od średniowiecza Walentynki zaczęły być obchodzone w południowej i zachodniej Europie, później dotarły do Europy północnej i wschodniej.

Noc Kupały, źródło: slavyanska-kultura.ru

Słowiańskim odpowiednikiem Walentynek jest Noc Kupały związana przesileniem letnim, która jest obchodzona z 21 na 22 czerwca.

Niektórzy podają, że współczesne święto zakochanych narodziło się w Anglii w XIV wieku. Pierwsza wzmianka o walentynkach pochodzi ponoć z poematu Goeffreya Chaucera z 1382 roku, opiewającego rycerskie ideały miłości romantycznej. Również w Hamlecie Szekspira odnajdziemy wzmiankę o dniu św. Walentego. Udział w popularyzacji walentynek przypisuje się także żyjącemu w XVIII wieku szkockiemu poecie i powieściopisarzowi Walterowi Scottowi.

Brytyjczycy uważają to święto za własne także dlatego, że właśnie w połowie lutego na Wyspach Brytyjskich ptaki zaczynają łączyć się w pary. Stamtąd też pochodzi pierwsza walentynkowa kartka. W 1415 roku Karol, książę Orleanu, wysłał ją do swojej żony Bonny d’Armagnac, kiedy był uwięziony w londyńskim Tower.

Prawdopodobnie pierwsza „Walentynka” z 1415 roku, fot. British Museum

Przechowywana jest do dzisiaj  w londyńskim British Museum. Pierwsze dwie strofy poematu brzmiały tak:

„Je suis déjà d’amour Tanne. Ma très douce Valentinée (Jestem już chory z miłości, moja bardzo delikatna Walentynko).”

To nie była zbyt szczęśliwa miłość, gdyż Bonna d’Armagnac nigdy już nie zobaczyła swego męża. Zmarła przed jego powrotem do Francji w 1440 roku.

heuresdeberry3

Fragment rysunku tzn. „Godzinki: z rękopisu Jana de Berry około 1410 roku. Scena przedstawiająca zaręczyny księcia Karola d’Orléans i Bonne d’Armagnac, źródło: wikimedia commons

Pierwsze prawdziwe walentynki pojawiły się dopiero w XVII w. Ozdabiano je amorkami, ptaszkami i koronkami. Wraz z europejskimi osadnikami walentynki dotarły też za ocean, gdzie w XIX w. zrobiły prawdziwą furorę. Czerwone, najczęściej w kształcie serca, opatrzone walentynkowym wierszykiem, a często i miłosnym wyznaniem.

Dziś w Stanach Zjednoczonych i wielu innych krajach walentynki są jednym z najbardziej dochodowych świąt. Amerykańskie Greeting Card Association szacuje, że corocznie na całym świecie na walentynki wysyłanych jest około miliard kartek. Oznacza to, że walentynki zajmują drugie miejsce zaraz po świętach Bożego Narodzenia, podczas których wysyła się najwięcej życzeń.

Ze świętem łączy się również zwyczaj obdarowywania partnera walentynkowymi upominkami w postaci kwiatów, słodyczy, pluszowych maskotek jak również bardziej osobistych elementów garderoby.

Obecnie święto Walentynek jest niestety przejawem amerykanizacji, komercjalizacji i konsumpcjonizmu, który ma coraz mniej wspólnego z okazywaniem uczuć, a tym bardziej z dawnym świętami.


Literatura:

Mary Beard, John North, Simon Price, „Religions of Rome: A History”, Cambridge University Press, 1998, vol. 1

Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa, „Księga imion i świętych: T. 6, W-Z. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 2007, s. 16.

Henry Ansgar Kelly, „Chaucer and the cult of Saint Valentine”, Leiden, 1986

Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985

Jack B. Oruch, „St. Valentine, Chaucer, and Spring in February”, 1981.

R.A. Markus, „The End of Ancient Christianity”, Cambridge University Press, 1990, s.. 131–134

T.P. Wiseman, „The Lupercalia. In Remus: A Roman Myth”, Cambridge University Press, 1995.

T.P. Wiseman, „The God of the Lupercal,”in Idem, Unwritten Rome”, Exeter, University of Exeter Press, 2008.

źródło: Hull Museum – The History of Valentine Day

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: