1 komentarz

La Malinche – aztecka kochanka Cortésa. Zdrajczyni czy bohaterka?

Malinche z Cortésem obraz Roberto Cueva del Río

Obraz „Malinche z Cortésem”, autorstwa malarza Roberto Cueva del Río

Malinalli znana bardziej jako La Malinche była Indianką pochodząca z plemienia Nahua i jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci w historii. Od dziecka żyła jak niewolnica. Była kochanką słynnego hiszpańskiego konkwistadora  Hernana Cortésa, który dokonał podboju Meksyku w latach 1519-1521. Malinche dla jednych jest symbolem narodowej zdrady, która przyczyniła się do upadku Imperium Azteckiego. Drudzy z kolei uważają, że ocaliła cześć Indian i ich kulturę przed całkowitym zniszczeniem. Przez długi czas jej postać była przedstawiana jednostronnie, a obecnie wielu historyków próbują ją zrehabilitować, pokazując jej złożoność. Niestety wiedza historyczna na jej temat jest wymieszana z rozmaitymi półprawdami, a także legendami i mitami. Kim była naprawdę była Malinche?

Trudne dzieciństwo

Malinalli nazywana też Malitizn urodziła się około 1496 roku na pograniczu ziem zajmowanych przez Azteków i Majów. Wywodziła się z plemienia Nahuna, zamieszkującego tereny położone nad Zatoką Meksykańską. Imię Malinalli oznaczało „dzień zakręconej trawy”.

Malinche

Malinalli znana też jako Malinche albo Marin (1496-1529 lub 1551)

Jej dokładne miejsce narodzin nie jest znane. Wśród potencjalnych miejsc, gdzie mogła przyjść na świat wymienia się miejscowości Olutla, Jaltipan, Texistepec i Hueyapan. Te miejscowości miał podarować Cortés Malinalli w 1524 roku. Z kolei hiszpański kronikarz Francisco López de Gómara podaje, że mogło być Xalixco, z miejsca zwanego Viluta. Była córką wodza plemienia Nahuna.

Po śmierci ojca jej matka z powodów polityczny ponownie wyszła za mąż za kacyka, mając z nim syna, a córkę z pierwszego małżeństwa sprzedała jako niewolnicę (co było praktyką) Indianom z plemienia Xicalango i rozgłosili, że umarła. Xicalango następnie odsprzedali Malinalli plemię Chontal, gdzie trafiła do miasta Potonchan. W innej wersji Malinalli została porwana kupców w czasie wojnie, a potem sprzedana na targu w Xicalanco władcy Potonchanu

Malinalli – Doña Marina

Gdy Hernán Cortés przybył do Meksyku i spotkał się właśnie w Potonchan z lokalnym wodzem, otrzymał od niego w podarunku między innymi grupę dwudziestu jeden kobiet, wśród których była Malintzin.  Jednak zanim Cortés je przyjął postanowił, że zostaną ochrzczone. Malinalii nadał imię Doña Marina.

Malinche autor genzoman

Malinche, rysunek autor: Genzoman, źródło: genzoman.deviantart.com/

Cortés odrazu docenił jej niezwykłe piękno i osobisty urok, uważał ją wręcz za symbol kobiecego piękna. Miała też ponadprzeciętny umysł  Uzdolniona lingwistycznie władała językiem nahuatl – używanym w imperium Azteków oraz językiem Majów. Niebawem jej umiejętności stały przydatne. Cortés miał tłumacza franciszkanina Gerónimo de Aguilara, który znał język Majów, ale nie znał nahuatl. Niebawem Malitzin opanowała język hiszpański, zastępując Aguilara na stanowisku oficjalnego tłumacza.  Od tego momentu pośredniczyła w rozmowach pomiędzy Hiszpanami, a plemiona Mezoameryki.

Była bardzo oddana i lojalna wobec Hernana Cortesa, o czym świadczy wydarzenie, które miało w mieście Cholula, gdzie był planowany spisek przeciwko Hiszpanom. O spisku Marinę poinformowała Indianka, córka jednego z wodzów Cholulańskich. Spisek miał zorganizować Montezuma, który nakazał mieszkańcom Choluli zrobienie zasadzki i zgładzenie Hiszpanów. Indianka też powiedziała, aby ukryła się.  Pod pretekstem zebrania dobytku, złota i ubrań z kwatery hiszpańskiej wymogła odwleczenie w czasie spiskowej akcji, jednocześnie wypytując ową Indiankę o szczegóły spisku.

Kochanka Cortésa okazując wierność, opowiedział o planowanym spisku. Dzięki jej postawie Hiszpanie byli przygotowani na zdradę Cholulańczyków. Trudno powiedzieć czy rzeczywiście zawiązał się jakiś spisek, mający na celu zgładzenie hiszpańskich najeźdźców. Jednak Cortés nie zweryfikował tej informacji o rzekomym spisku i postanowił dokonać brutalnego pokazu siły, aby zmusić starszyznę państewek indiańskich i samego Montezumę do przyjęcia przez nich protekcji hiszpańskiej. Nakazał sterroryzować Azteków oraz spacyfikować miasto Cholula.

malinche i cortes

Maliche jako cenną dyplomatką pomiędzy Hiszpanami, a Indianami

Malinche stanowiła też cenne źródło wiedzy dla Hiszpanów na temat bogactw Ameryki Południowej oraz dostarczała Cortésowi cennych informacji o słabych stronach państw Jukatanu. Okazała bezcenną pomoc Hiszpanom, którzy bez niej byliby zagubieni w Nowym Świecie. Dzięki niej, Europejczycy byli w stanie szybciej pojąć zawiłości polityki, kultury i wojska Indian. Z kolei kacykom w tym Montezumie, tłumaczyła kim był Cortés. Celem ostatecznym podboju Hiszpanów stał się podbój Imperium Azteków. Prawdopodobnie za sprawą Malinche Hiszpanie nie zdecydowaliby się poprowadzić bardzo ryzykownego przedwczesnego pochodu na stolicę imperium Azteków. Kulminacją podboju było ostatecznie zdobycie w 1521 roku, po zaciętych walkach, miasta Tenochtiltlan, pełniącego funkcję stolicy azteckiego państwa. Pozycja Malinche znacząco wrosłą po zdobyciu Tenochtitlanu.

Hernan-Cortes-and-La-Malinche

Malintzin i Hernán Cortés w Tlatelolco na ilustracji z History of Tlaxcala (wyd. 1585 r.)

W 1522 roku w rezydencji w Coyoacanie Malinche urodziła syna Cortésowi, który dał mu Martin. W tym czasie też Cortés sypiał z innymi kobietami zarówno z Indiankami jak i Hiszpankami. Niedługo potem przybyła do Cortésa jego żona Catalina, która okazywała zazdrość w przeciwieństwo do Malinche, która pochodziła z innego kręgu kulturowego, gdzie poligamia i współżycie mężczyzn z wieloma kobietami było rzeczą naturalną. Malinche była kobietą łagodną, która potrafiła okazać litość. W mieście Guazacualco, gdzie nawracano Indian na Chrześcijaństwo, spotkała swoją matką, którą ją sprzedała jako niewolnicę w dzieciństwie. Matka rozpłakała się przed nią, a Malinche okazała wielkie serce, wybaczając wyrządzone przez nią krzywdy. Obdarowała ją klejnotami oraz umożliwiła powrót matki i jej przyrodniego brata do rodzinnego miasta, gdzie zostali ochrzczeni i przyjęli imiona Marta i Lazar.

Cortes z Malinche jako tłumaczką. źródło: wikimedia commons

Malinche była z Cortesem w trudnych chwilach, gdy zmarła tragicznie jego żony, a także brała z nim udział w wyprawie do Hondurasu w latach 1524-26 rok, które celem było tłumienie Indiańskiej rebelii. Po zdławieniu rebelii, w dość niejasnych okolicznościach, prawdopodobnie za namową Hernan Cortes wyszła za mąż za Juana Caramillo. Owocem tego związku była córka – . Niewiele wiadomo o dalszych losach Malintzin. Sporne pozostają nawet okoliczności i data jej śmierci.

Wiele osób podejrzewało, że Cortes rzekomo zabił Malinche. Laura Esquivel w swojej książce pisze jednak, że Cortes, ofiarując ją innemu mężczyźnie, wyświadczył jej przysługę. „Ten człowiek dokonywał podbojów, lecz także mordował to, co kochał. Zabijał swe kobiety, by pozostały tylko jego własnością. Być może Cortez ocalił ją tym samym od śmierci” – podkreśla autorka. Zdaniem większości historyków Malinche zmarła w 1529 roku, czyli kilka lat po zakończeniu właściwego podboju Meksyku. Inne źródła mówią, że był tok rok 1551. Jej śmierć w barwnych słowach przedstawia w swojej książce Laura Esquivel. Jak pisze,

„w tym momencie na niebie zarysowała się błyskawica. Srebrzysty jęzor, zwiastujący burzę. Jej błysk oświetlił bezruch ciała Malinalli, która umarła kilka sekund wcześniej. Jej oczy zostały pochłonięte przez gwiazdy, które natychmiast poznały wszystko, co za życia zobaczyła na ziemi”.

Zdrajczyni czy bohaterka?

Dla wielu współczesnych Meksykanów Marina jest symbolem zdrady, kobietą, która zdradziła swój naród by zostać kochanką wroga i odegrała znaczną rolę w podboju Meksyku. Rolę tę podkreśla naoczny świadek wydarzeń Bernal Díaz del Castillo. Pisze o niej z wielkim szacunkiem. Używa tytułu Doña, stosowanego wobec szlachty. Stwierdza: „bez pomocy Donii Mariny nie rozumielibyśmy języka Nowej Hiszpanii i Meksyku”. Inny konkwistador – Rodríguez de Ocana – pisze, iż Cortés miał stwierdzić, że sukces swój zawdzięcza Bogu, a zaraz potem Marinie. Malinche dzięki znajomości lokalnych języków umożliwiła Hiszpanom zawarcie strategicznie ważnych sojuszy, które przełożyły się na ich zwycięstwa wojskowe. Do dzisiaj słowo „malintzin” w języku potocznym uznawane jest za obraźliwe i oznacza mniej więcej wrednego zdrajcę.

Posąg Malinche w Meksyku, źródło: wikimedia commons

Biografowie zwracają jednak uwagę na to, iż interpretacja taka jest wielce uproszczona, ponieważ jej postać jest bardzo skomplikowana. Malintzin nikt nie pytał o zdanie, czy chce zostać podarowana Cortésowi. Poza tym lojalność, która była bardzo ważna w kulturze mezoamerykańskiej także przecież musiała być przestrzegana. Bez pomocy tłumaczki podbój Meksyku zapewne byłby jeszcze bardziej krwawy. Dzięki zręcznej dyplomacji Malinche udało się niekiedy uniknąć rozlewu krwi i ocalić Indian przed zagładą za pomocą rozwiązań pokojowych. Trzeba mieć też na uwadze, że tysiące wojowników Cempoalańskich i Tlaskalańskich stanęło po stronie Hiszpanów przeciwko wyzyskowi, gwałtom i krwawej polityce prowadzonej przez Azteków. Niezależnie od sporów czy Malinche była bohaterką czy zdrajczynią, jest na pewno symbolem-matką współczesnego Meksyku.


Literatura:

Bernal Castillo, „Pamiętnik żołnierza Corteza”, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1986

Levy Buddy, „Konkwistador”, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2010

Laura Esquivel, „Malinche. Malarka słów”, wyd. Znak, 2013

Clendinnen Inga, „Aztekowie. Próba interpretacji”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1996

Frances Karttunen, „Rethinking Malinche, in Indian Women: Gender Differences and Identity in Early Mexico”, Norman: University of Oklahoma Press 1993.

Rodrigue Levesque, „La Malinche: the mistress of Hernan Cortes: from slave to goddess: a true story based on historical documents with 90 illustrations”, Lévesque Publications, Gatineau 2007

Hugh Thomas, „Podbój Meksyku”, wyd. Książnica, Katowice 1998

Camilla Townsend, „Malintzin’s Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico”, University of New Mexico Press, New Mexico 2006

Bob Schulman,  „Mexico’s La Malinche: The Woman Behind the Sword of Hernan Cortes”, 2013

Reklamy

One comment on “La Malinche – aztecka kochanka Cortésa. Zdrajczyni czy bohaterka?

  1. bardzo ciekawy artykuł, zresztą jak wiele innych, ale bardzo drażnią błędy w tekście. I to wcale nie ortograficzne, ale zgubione wyrazy, albo wręcz przeciwnie podwójne np. :
    – Cortés razu docenił jej niezwykłe piękno
    – Pozycja Malinche po zdobyciu Tenochtitlanu była tak wysoka.
    – W mieście mieście Guazacualco

    proszę o przeczytanie tekstu przed opublikowaniem

    Polubione przez 1 osoba

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: