Imbolc – celtyckie święto ognia

Brigid Imbolc

Brigid. Źródło: Pinterest

Imbolc to celtyckie święto ognia na cześć słońca nabierającego mocy. Było obchodzone w środku zimy 1 lutego. Zwiastowało zanikanie zimy, nadejście wiosny, ciepła i nowego życia. Poprzez trzydniowe świętowanie, chciano dodać sobie i naturze energii, by światło powróciło jak najszybciej. Święto miało też przynosić oczyszczenie ogień i wodę. W trakcie jego obchodów Celtowie szczególnie czcili boginię Brigid. Jak wyglądało to święto? Zapraszam do lektury.

Etymologia słowa Imbolc nie jest jasna. Najczęściej wyraz w tłumaczeniu oznacza „w brzuchu matki” kojarzące z ciążą [1]. Niektórzy uważają, że pochodzi ze staroirlandzkeigo wyrazu – „imb-fholc” – „mycie”, „oczyszczenie”, co zapewne było związane z rytuałem oczyszczenia [2]. Inni z kolei, ze pierwotnie od wyrazu Oimelc czyli „mleko owcze” lub „święto mleka owczego” albo „mleko Matki”. O samym święcie niewiele wiadomo. Imbolc był to półmetek zimy, chciano by światło powróciło jak najszybciej. Był to czas oczyszczenia przez wodę i ogień, odrodzenie, nadziei i porą zamawiania ciepła. Święto zwiastowało koniec zimy i nadejście wiosny.

Świętu patronowała Brigid zwana też jako Brigidh, Brigit, Brigantią.  Była celtycką boginią wiosny, poezji, kowalstwa, wojowników, uzdrawiania, płodności, obfitości, miłości, i lecznictwa. Uważano ją za opiekunkę domowego ogniska W czasie wojen chronić miała terytorium, na którym zamieszkiwali jej wyznawcy,a w czasie pokoju opiekuje się stadami w postaci rzek Bratni i Brent, , które zapewniają urodzaj ziemi.

Brigidh, autorka: Tattered Dreams źródło: tattereddreamsdeviantart.com

Brigit miała być córką „Dobrego Boga” Dagdy i Bresy. Miała troje dzieci z Tuireannem: Creidhne, Luchtaine i Giobhniu. Miała mieć w magiczne woły o imionach Fea i Femen. Czczono ją jako opiekunkę poetów, rolników, ich zwierząt i zbiorów. Celtowie wierzyli również, że pomagała rodzącym i potrafiła uzdrawiać. Opowiada się o niej w irlandzkich legendach. Jedna z nich ,że wąż wyszedł z macicy matki ziemi, by sprawdzić jaka jest pogoda. Brygid, będąc poinformowaną, że zima słabnie, pojawia się z jej białą różdżką i mówi się, że wdycha życie do ust martwej zimy i aby skłonić ją do otworzenia oczu na znak wiosny.

Bogini Brigidh, źródło: indulgy.com

Podczas święta ognia Celtowie odprawiali różne rytuały. Pilnie obserwowano przyrodę Mimo, ze na dworze panowała zimowa aura, można było w lasach, na łąkach i rzekach oraz gałązkach drzew, można było dostrzec nadchodzącą wiosnę. To również był czas, gdy na świat przychodziły młode owce – jagnięta, a wraz z nimi owcze mleko – Oimelc, co stanowiło okazję do świętowania dla wczesnych wspólnot. Po zimie zapasy jedzenia zostały mocno uszczuplone a mleko pozwalało zredukować ich zużycie. Dodatkowo stanowiło znak, że przyroda się odradza i rozpocznie się sezon rolniczy. Zaczęto robić porządki, w rodzinnym gronie – należało także mycie rąk, nóg i głów, palono ogniska. Chodziło o to, by symbolicznie obmyć się, oczyścić ze zła, ciemności zimy i przygotować na przyjście tego co dobre – jasności, wiosny.

Ołtarzyk przygotowany na święto Imbolc, wśród przedmiotów oprócz świec, jest m.in. krzyż Brigid

Podczas Imbolc były ważne dwa kolor biel i zieleń. Biel oznaczał kolor śniegu, pierwszych kwiatów i czystość, a zieleń odradzającą się naturę. Modlono się i odprawiano różne rytuały. Kapłanki i druidzi mający kontakt z naturą wróżąc, przepowiadali nadchodzącą pogodę i przyszłość. Tradycyjne potrawy związane z tym świętem to te wyrażające rozwój, na przykład mleko, chleb, ciasta, czy nasiona dyni, sezamu i słonecznika.

Badacze przypuszczają,, że w wyniku chrystianizacji Celtów święto Imbolc zostało zastąpione przez Candlemas – Święto Ofiarowania Pańskiego obchodzone dzień później 2 lutego. A celtycką boginię Brigid zastąpiono kultem kultu świętej Brygidy z Kildare, przyjmując jej wiele pogańskich cech. Święto Brygidy z Kildare wypada na dzień 1 lutego, czyli w święto Imbolc.

Święta Brigida z Kildare, źródło: st-brigids-gisborne.org.au

Święta Brygida urodziła się około 452-456 roku, w rodzinie pogańskiej. Jako mała dziewczynka zajmowała się wypasem owiec i bydła i pracą w polu. Według tradycji plotła małe krzyżyki ze słomy, które do dziś są bardzo popularne w Irlandii. Na znak dziewiczego oddania służbie Bożej przyjęła w 467 roku z rąk nieokreślonego biskupa welon. Założony przez św. Brygidę klasztor Kildar (Cell Dara – dębowy dom) miał duży wpływ na ewangelizację Irlandii. Klasztor funkcjonował do roku 836, kiedy został złupiony i w dużej części wyburzony przez Normanów.

Pododbnie jak pogańska Brigidh była patronką kowali, poetów, położnych, noworodków, nieślubnych dzieci, pracujących na roli oraz żeglarzy. Kościół wspomina ją właśnie 1 lutego. Mamy tu do czynienia z przejęciem kultu pogańskiego do wierzeń i obrzędowości chrześcijańskiej. Uważana jest również za patronkę  opiekunkę wyrobów mlecznych. A ww wigilię jej święta. 31 stycznia, wystawiano według irlandzkiej tradycji chleb i mleko, a dom był uprzątnięty i przygotowany jak na przyjęcie gościa. Wierzono bowiem, że święta odwiedza gospodarstwa domowe. W spiżarni zaś obok garnców z mlekiem przez cały rok stawiano małe krzyżyki ze słomy, które miały uchronić mleko przed złośliwymi chochlikami spijającymi śmietankę.

Fot. megalithic.co.uk

Jest najpopularniejszą, po świętym Patryku, irlandzką świętą – uznawaną obok niego i św. Kolumby za patronkę Irlandii i szczególną opiekunkę prac na roli. Liczne są w Irlandii kościoły pod jej wezwaniem. Tych troje świętych uznawanych jest za irlandzką trójcę cudotwórców. Niektórzy neopoganie z grupy Wicca wciąż obchodzą dawne święto Imbolc.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Patricia Monaghan, „The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore”, Nowy Jork: Facts on File, Inc., 2004

James MacKillop, „Dictionary of Celtic Mythology”, Oxford: Oxford University Press, 1998

Kevin Danaher, „Irish Folk Tradition and the Celtic Calendar.” In The Celtic Consciousness, ed. Robert O’Driscoll. New York: Braziller, 1981.

Anne Ross, „Material Culture, Myth and Folk Memory”. In The Celtic Consciousness, ed. Robert O’Driscoll. New York: Braziller, 1981.

Sylwia i Paul F. Botheroyd – Słownik mitologii celtyckiej., Wyd. „Książnica”, Katowice 1998.

M. Dillon, N., K. Chadwick – Ze świata Celtów., Warszawa 1975.

Jerzy Gąssowski – Mitologia Celtów., seria: „Mitologie świata”, Wyd. Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979.

Janina Rosen-Przeworska – Religie Celtów., Warszawa 1971.

Tadeusz Zubiński – Wyspa zaczarowana. Celtyckie mity i legendy dawnej Irlandii., Armoryka, Sandomierz 2008.

Przypisy:

[1]   Nora K. Chadwick. The Celts. Harmondsworth: Penguin. 1970, s. 181

[2] Brian Wright. Brigid: Goddess, Druidess and Saint. The History Press, 2011. s.83

Reklamy

One thought on “Imbolc – celtyckie święto ognia

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s