Walki o przełamanie Wału Pomorskiego 1945

Walki o Wał Pomorski 1945

Polsce żołnierze w trakcie walk. Fot. Narodow Archwiwum Cyfrowe

29 stycznia 1945 roku – oddziały 1. Armii Wojska Polskiego rozpoczęły się walki o przełamanie Wału Pomorskiego. Była to jedna z najcięższy batalii żołnierza polskiego na froncie wschodnim. Celem tej operacji było zdobycie silnego pasa niemieckich umocnień stałych i polowych Wału Pomorskiego tzw. Pommernstellung oraz utorowaniu sobie drogi do Pomorza i Bałtyku.

Niemcy pod koniec lat 20-tych, zaplanowali budowę umocnień wzdłuż swojej granicy wschodniej z Polską. Pierwsze wstępne prace przy budowie umocnień zaczęto w 1930 roku. Jednak związku z wybuchem II wojny światowej prace przerwano, a powrócono do nich dopiero jesienią 1944 roku. Wał Pomorski tzw. Pommernstellung znajdował się wzdłuż dawnej przedwojennej granicy polsko-niemieckiej i był linią umocnień ciągnących się około 275 kilometrów. Łącznie liczył około 900 schronów żelbetonowych oraz stanowisk ogniowych różnego rodzaju i przeznaczenia. Umocnienia żelbetowe i betonowe uzupełnione były transzejami strzeleckimi, rowami łączącymi i schronami drewniano – ziemnymi oraz zaporami inżynieryjnymi.

Wał Pomorski w latach 1944-45 był modernizowany na głównej pozycji obronnej. System obrony dzielił się na dwie linie, tzw. linie D-1 i D-2. Linia D-1 ciągnęła się od Ustki przez Słupsk, Szczecinek, Krągi, na zachós od Nadarzyc, Wałcz, zachodni brzeg Drawy, płn. brzeg Noteci do Santoka. Od rejonu Szczecinka na zachodnim brzegu Gwdy przygotowana była pozycja polowa tzw. pas przesłaniania, który obejmował Podgaje, Jastrowie i Piłę. Z kolei polowa linia Wału częściowo ufortyfikowana tzw. linia D-2 przebiegała na linii: Kołobrzeg, Białogard, Połczyn Zdrój, Choszczno, Gorzów Wielkopolski.

WałPomorski2

Marsz-manewr 1. Armii WP

Zaraz po wyzwoleniu Warszawy oddziały 1. AWP wykonywała w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej marsz-manewr wzdłuż lewego brzegu Wisły do Bydgoszczy, zabezpieczając styk między 1. i 2. Frontem Białoruskim. Na podstawie dyrektywy operacyjnej dowódcy 1. FB z 28 stycznia 1945 r. przeszła 29 stycznia do pierwszego rzutu 1 FB i z rejonu Bydgoszczy w kierunku: Jastrowie, Iłowiec, Poźrzadło Wlk., Suchań, Widuchowa rozpoczęła marsz z zadaniem prowadzenia natarcia i osłony północnego skrzydła frontu i do 6 lutego 1945 roku wyjścia nad Odrę. Wynika z tego, że średnie tempo natarcia powinno wynosić ponad 27 kilometrów na dobę.

Sąsiadami 1. Armii Wojska Polskiego były jednostki radzieckie: z prawej 2. Korpus Kawaleryjski, z lewej 47. Armia. Marsz ubezpieczony odbywał się w dwóch kolumnach. 30 stycznia pod Złotowem 4. Dywizja Piechoty nawiązała styczność ogniową z nieprzyjacielem. 31 stycznia obie kolumny walczyły już nad Gwdą z broniącymi pozycji polowej na linii Podgaje, Jastrowie, Ptusza wojskami niemieckimi. Na kierunku działania 1. AWP broniła się 15. Dywizja Piechoty SS z 16 KA 2. Armii.

1-Armii-Wojska-Polskiego-podczas-walk-na-wale-pomorskim

Fot. Narodowoe Archiwum Cyfrowe

1 – 3 lutego, walcząca na prawym skrzydle armii 1. Dywizja Piechoty stoczyła walkę o Podgaje. Na skutek poniesionych strat, po zdobyciu miejscowości dywizja przeszła do II rzutu armii. Na jej miejsce weszły 6. DP. i 4 .DP, działająca w lewej kolumnie Armii. 31 stycznia opanowały Ptuszę i podeszły pod Szwecję. 2 lutego i w nocy 2/3 10. pp z 4. DP i 16. pp z 6. DP stoczyły walkę o Jastrowie opanowując je. W czasie walk o pas przesłaniania Wału, na skutek oddalenie walczących wojsk od baz zaopatrzenia oraz śnieżyc, wystąpiły trudności z zaopatrzeniem oddziałów w paliwo i amunicję. Czołgi i artyleria pozostawały w tyle i nie zawsze wspierały walczące oddziały. Do 4 lutego 4. i 6. Dywizja Piechoty podeszły pod główną pozycję Wału biegnącą za jeziorami: Dobre, Zbiczno, Smolne, Łubianka. Pozycji tej broniło 11 batalionów piechoty i 140 dział pancernych, dział artyleryjskich i moździerzy dywizji „Märkisch Friedland”, 48 pułk zmotoryzowany, dwa bataliony niszczycieli czołgów :”Emil” i „Friedlich” i oddziały Volkssturmu. W pasie działania 1 AWP było 35 schronów żelbetowych.

przelamanie-walu-pomorskiego-mapa

Przebieg walk o Wał Pomorski, źródło. zachodniopomorskie/zp.pl

Przełamanie wykonywały 4. i 6. DP wsparte 1 i 5 Brygadą Artylerii Ciężkiej, 11. Pułkiem Artylerii Haubic, 8. i 10 batalionami saperów. 5 lutego oddziały 6. DP związały walką jednostki niemieckie na Nadarzyckim Rejonie Umocnionym. 4. DP wiązała walką Niemców na przesmyku Morzyca, między jeziorami Dobre i Zbiczno.W czasie walk 11. pp przeniknął na tyły Niemców, dwa jego bataliony zostały okrążone. Dowódca 4. DP wprowadził nowe siły: 10 pp, 1/11 pp i 2/12 pp i do świtu 6 lutego ponownie włamał się w ugrupowanie nieprzyjaciela. Walcząc w okrążeniu bataliony 11 pp umożliwiły siłom głównym 4. DP dokonać wyłomu o szerokości 3 km i głębokości 4 km. W wyłom gen. Popławski wprowadził 1 DP. Dywizje pogłębiły wyłom w Wale do szosy Czaplinek – Wałcz, na odcinku Iłowiec – Dobrzyca.

7 lutego dowódca armii skierował do Nadarzyc 3 DP i 13 Pułk Artylerii Pancernej. 6., 1. i 4 DP kontynuowały natarcie. W końcu dnia osiągnęły rejon: Iłowiec, Wielboki, Dobrzyca, Golce. Także 7 lutego 1. AWP razem z radzieckimi związkami operacyjnymi osiągnąć rubież dogodną do obrony: Łubowo, Czaplinek, Złocieniec, Drawsko Pomorskie, Ińsko, Stargard Szczeciński. 1. AWP uderzyła głównymi siłami na Czaplinek, 4 DP na Karsibór – Lubno. 8 lutego 4 DP zaczęła wychodzić na skrzydło i tyły Wałeckiego Zgrupowania, atakowanego od czoła przez 47 A. Dowódca frontu wstrzymał uderzenia 1 AWP na płn. zachód i nakazał uderzyć dwoma dywizjami i brygadą pancerną w kierunku Kolno, Piecnik i Mirosławiec. 9 lutego utworzono silne zgrupowanie uderzeniowe w składzie: 1 i 2 DP, 1 Warszawska Brygada Pancerna, 4 Pułk Czołgów Ciężkich, 13 Pułk Artylerii Pancernej, 1 Brygada Artylerii Armat, 2 Brygada Artylerii Haubic, 4 Brygada Artylerii Przeciwpancernej, 1 Pułk Moździerzy oraz 8 i 11 bataliony saperów.

WA£ POMORSKI

Przełamanie Wału Pomorskiego, Fot. NAC

9 lutego zgrupowanie przełamało obronę na kierunku Piecnika , a 10 opanowało Mirosławiec. W ten sposób Wojsko Polskie przełamało obronę niemiecka na głębokość 30 km, wyszło na tyły zgrupowania wałeckiego i przecięła mu drogę odwrotu. Do 12 lutego jednostki 1. AWP zostały zatrzymane na rubieży: Łowicz Wałecki, Żabin, Sośnica, Świerczyna, Będlino, płn. skraj Nadarzyc, Borujsko, gdzie Niemcy zorganizowali obronę na pozycji ryglowej. W okresie 1 – 11 lutego w czasie walk o Wał Pomorski polscy żołnierze zdobyli m. in.: Złotów, Jastrowie, Dobrzycę, Nadarzyce, Mirosławiec. W wyniku walk o Wał Pomorski w okresie 29 stycznia do 10 lutego, życie straciło 3420 żołnierzy polskich, 2180 zaginęło, a 8472 zostało rannych. Niemcy stracili ok. 8 tys. żołnierzy oraz ok. 1,5 tys. wziętych przez Polaków do niewoli. Jednostki 1. Armii Wojska polskiego zniszczyły lub zdobyły 30 czołgów i dział pancernych, 130 dział i moździerzy, 630 samochodów, zniszczyły 27 schronów bojowych.

Bitwa o Wał Pomorski była niewątpliwie, pierwszą samodzielną przeprowadzoną operacją Wojsko Polskiego na froncie wschodnim, która odbywała się w trudnych warunkach pogodowych i terenowych. Przełamanie wału Pomorskiego umożliwiło przeprowadzenie Operacji Pomorskiej, polegającej na rozbiciu grup Armii „Środek” i „Wisła” na Pomorzu oraz odzyskanie dostępu do Morza Bałtyckiego.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Rudolf Dżipanow, „1. Armii WP w bitwie o wał Pomorski”, wyd. MON, Warszawa 1980

Czesław Grzelak, Henryk Stańczyk, Stefan Zwolinski, „Armia Berlinga i Żymierskiego”, wyd. Neriton, 2002

Edward Kospath-Pawłowski, „Wojsko Polskie na wschodzie 1943-45”, wyd. Ajaks, 1993.

Edward Kospath-Pawłowski, „Chwała i zdrada. Wojsko Polskie na wschodzie 1943-45”, wyd. Inicjał, Warszawa 2010

K. Kaczmarek „Polskie Wojsko na Wschodzie 1943-45 od Mierei do łaby i Wełtawy”, Lublin 2003

Krzysztof Komorowski (red.): Boje Polskie 1939 – 1945. Warszawa: Bellona Spółka Akcyjna, 2009

Reklamy

One thought on “Walki o przełamanie Wału Pomorskiego 1945

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s