Ceridwen – walijska bogini płodności i mądrości

W mitologii walijskiej, Ceridwen była kobietą o niezwyklej czarodziejskiej mocy. W kulturze walijskiej i irlandzkiej uznawano ją za boginie płodności oraz za symbol mądrości. Jej legenda jest równie ciekawe jak legenda o jej dzieciach.

Ceridwen nazywana też Caridwen, „Białą boginią”. Walijska bogini płodności żyła wśród gwiazd w krainie Caer Sidi. Łączy się ją z wilkami, a niektórzy twierdzą, że jej kult sięga czasów neolitycznych. Miała męża Tegida Foela, z którym żyła w pobliżu jezior Bala (Llyn Tegid) w północnej Walii.

Created by ImageGear, AccuSoft Corp.

Ceridwen, obraz autor ImageGear, AccuSoft Corp.

Była matka pięknej córki Creirwy zaliczaną do trójcy pięknych dziewic dawnej Brytanii oraz szpetnego syna  Morfana nazywanego też jako Afgaddu (w innym źródlae chodzi o Afgaddu, a Morfan, a ma być jego bratem), który uchodził za najbrzydszego człowieka na ziemi. Chcąc wynagrodzić synowi ułomną urodę, wiedźma postanowiła obdarzyć go mądrością. W tym celu sporządziła cudowną miksturę, którą trzeba było gotować w bez przerwy przez rok i jeden dzień w kotle nazywany Awen.

Gwion-attends-to-the-Cauldron-of-Ceridwen

Gwion Bach siedzący czy kotle Ceridwen, źródło: wikimedia commons

Ślepiec o imieniu Morda pilnował, by ogień nie wygasł, a służący Gwion Bach mieszał zawartość kotła. Gdy sparzyło go kilka kropel mikstury,instynktownie włożył palec do ust i wchłonął całą wiedzę i mądrość. Bogini jednak nie spodobało się to, a dostrzegając jej gniew chłopak rzucił się do ucieczki.

Czując, że goni go wiedźma, zamienił się w królika, ale wtedy ona stała się psem. Gdy przybrał postać ryby i wskoczył do rzeki – ona zamieniła się w wydrę. Następnie przemienił się w ptaka – Ceridwen zaś w jastrzębia. Gdy w końcu stał się maleńkim ziarenkiem zboża, jego prześladowczyni, zmieniona w kurę połknęła go. To jednak nie zakończyło wszystkiego.

Cerridwen-cauldron

Ceridwen przygotuwująca magiczną miksturę w kotle, źródło: wikimedia commons

Zapewne niespodziewanie dla niej samej połykając ziarenko zaszła w ciążę. Ponieważ nie miała wątpliwości, że powije syna (Gwiona), postanowiła zabić dziecko od razu po urodzeniu. Lecz kiedy chłopiec przyszedł na świat, był tak śliczny, że nie mogła go uśmiercić własnymi rękami. Zapakowała więc dziecko do skórzanej torby i wrzuciła do oceanu. Jednak dziecko przeżyło, wpadło do sieci zastawionej na ryby, w pobliżu walijskiego wybrzeża Aberdyfi.

Przyszłego poetę odnalazł w wigilię święta Beltine pechowiec książe Elphin (Elffin) syn Gwyddno Garanhira, władcy Ceredigonu. On właśnie, gdy spojrzał w twarz niemowlęcia, rzekł do swych druhów: „Popatrzcie, Promienna Brew.” Tak powstało imię wielkiego barda, gdyż to właśnie w dawnym walijskim języku oznacza słowo Taliesin.

Elphin niósł dziecko w koszyku, zastanawiając się, co usłyszy, gdy pojawi się z nim w domu. Nagle bobas odezwał się i to od razu wierszem. Powiedział, by Elphin nie wątpił w boskie cuda, bo on, choć jest jeszcze mały, ma talent i jest lepsza zdobyczą niż 300 łososi. Wyjaśnił mu tez, skąd się wziął, mówiąc: „Jestem stary, jestem młody. Byłem martwy, byłem żywy.” Postanowił adotpwaoć. niemowlę.

Niemowlę przyniosło mu szczęście, bo i majątek znacznie zaczął wzrastać, jak również jego reputacja w królewskim dworze. Pewnego dnia Elffin poznał i pokochał z wzajemnością piękną pannę, choć sierotę bez posagu. Nie prześladował go pech jak dawniej, stary król ustąpił i tak oto zaczyna się właściwa historia Taliesina, który był kilkuletnim malcem zaledwie w owym znamiennym dniu.

Gdy Taliesin skończył 13 lat  Maelgwn zażądał przyprowadzenia  go na dwór, by dowiódł swego talentu. Urządzono zawody, podczas których bardowie w 20 minut musieli ułożyć poemat. Potrafił to tylko Taliesin, a kiedy recytował, wiatr przebiegł po komnatach zamku. Przestraszony król posłał straż po Elphina, lecz następna piosenka Taliesina sprawiła, że z więźnia opadły łańcuchy. Gdy Maelgwn zarządził wyścigi koni, Taliesin przybył na nie ze starą, słaba szkapą. Już po wystartowaniu minął ją każdy z królewskich koni. Wtedy Taliesin dotknął jej zadu gałązką ostrokrzewu, a wówczas królewskie konie zawróciły i zaczęły tańczyć przy ostrokrzewie. Tymczasem chabeta Taliesina przekroczyła linię mety i w ten sposób bard wygrał wyścig. W ten sposób Taliesin ośmieszył bardów.

Taliesin był słynny na całą Brytanię. Łączył zdolności magiczne z darem poetyckim. Oba czyniły z niego także wybitnego wieszcza i mędrca.  Jako grób Taliesina wskazuje się na szczyt wzgórza. Nosi on nazwę Bedd Taliesin. Miejsce to znajduje się w pobliżu Ceredigionu. Poniżej wzgórza znajduje się wieś nazwana na cześć poety Tre-Taliesin

tale-of-Cerridwen

Galahad, Bors i Percival znalazcy świętego Graala, obraz William Morrisa, znajduję się w Birmingham Museum and Art Gallery

Niektórzy badacze mitologii i literatury uważają, że legenda o Ceridwan, kotle Awen i Taliesinie miały bardzo silny wpływ na legendę o królu Arturze i świętym Graalu. Kocioł odrodzenia stał się inspiracją dla świętego Graala. Sam kocioł i Graal są związane z wodą, która miała magiczny wpływ.

Liczne legendy dotyczą poczynań Taliesina w późniejszym wieku łącząc jego przygody z królem Arturem oraz innym wielkim bardem Walii Merlinem. Dzieje Merlina i Taliesina są często w legendach niezwykle podobne. Zresztą często nie rozróżniano obydwu sławnych mężów. W „Księdze Taliesina” jest bowiem taki fragment:

„Jestem naczelnym bardem u Elffina – pochodzę z kraju południowych gwiazd. Idno i Heinin nazywają mnie Merddinem, lecz wszyscy królowie zwą mnie na wskroś Taliesinem.”

Taliesin jest uważany za prekursora Merlina, który często gościł na dworze króla Artura. Merlin był znany z niezwykłej mocy oraz mądrości.

W legendzie o królu Arturze pojawia się też postać Morfana, syna Ceridwen, według innych źródeł był drugim synem i bratem Affgadu. Morfan walczył po stronie króla Artura, w jego ostatniej bitwie pod Kamlan i początkowo żaden z ludzi Mordreda, nie chciał się z nim zmierzyć, gdyż jak uważali, tak brzydki mógł być tylko diabeł.

Ceridwen jako samą przedstawia się bardziej jako postać matki, choć w niektórych przypadkach nazywa się ją Panią Jeziora – Nimue –  opiekunki króla i jego rycerzy. W walijskiej sadze poświęconej Taliesinowi pełni Ceridwen rolę matki, która ściga swojego syna dopóki ten nie osiągnie pełni wiedzy. Obecnie jest czczona przez neopogan Wicca, wedle nich reprezentuje matczyne poświęcenie, boskie odrodzenie, a jej kocioł symbolizuje wiedzę.


Literatura:

P. F. Botheroyd, S. Botheroyd ,  Słownik mitologii celtyckiej, 1998.

C. Matthews, J. Matthews, Mitologia Wysp Brytyjskich, 1997.

Mitologie świata. Celtowie, pod red. Kałużna-Ross J., Mitologie świata. Celtowie, Kraków 2007.

Sarah Bartlett, „The Mythology Bible”, Sterling, New York, 2009.

Rodney Castleden, „The Element Encyclopedia of the Celts, HarperCollins”, United Kingdom, 2012.

Jeffrey Gantz,, „Early Irish Myths and Sagas”, Penguin Classics, London, 1981.

Jeffrey Gantz, The Mabinogion, Pengiun: New York, 1987.

M. Green, „Gods of the Celts”, Sutton Publishing Limited, United Kingdom, 1986.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s