2 Komentarze

71. rocznica wyzwolenia Krakowa

Styczeń 1945 Kraków Armia Czerwona pod Wawelem

Styczeń 1945 roku, Kraków, Armia Czerwona pod Wawelem, fot. East News

18/19 stycznia 1945 roku –  radzieckie wojska 1. Frontu Ukraińskiego marszałka Koniewa wyzwoliły Kraków spod niemieckiej okupacji. Dzisiaj przypada 71. rocznica.

Niemieckie wojskowe związki operacyjne w roku 1944 zmuszone były na wskutek wielomiesięcznej ofensywy Armii Czerwonej do cofania się. Front wschodni w roku 1944 był bardzo rozciągnięty, po stronie Niemców malała sprawność bojowa, obniżało się morale żołnierzy Wermachtu.

Po ustabilizowaniu się frontu w roku 1944, gdy wygasł impet ofensywy Radzieckiej, a Armia Czerwona opanowała przyczółek Baranowsko – Sandomierski na obszarze obecnego Powiatu Proszowickiego Niemcy na nowo się organizowali by zapanować nad sytuacją. 4 Armia Pancerna, która dysponowała znacznymi siłami pancernymi, zmotoryzowanymi miała utrudnić marsz Armii Czerwonej i opóźnić działania 1. Frontu Ukraińskiego.

Pospiesznie budowane rowy strzeleckie wyposażone w gniazda karabinów maszynowych, moździerze potężne zasieki z drutu kolczastego najczęściej przy rzekach, a na rozległych polach ukryte miny tak wyglądał przygotowany obszar od Wisły do Odry. Zadanie, które mieli tu Niemcy do spełnienia to utrzymanie znacznych obszarów i zapanowanie nad sytuacją, która była dla nich ciężka.

W styczniu 1945 roku wobec zbliżającej się do Krakowa Armii Czerwonej, Hans Frank uciekł do Bawarii, gdzie w Neuhaus am Schliersee urządził filię Generalnego Gubernatorstwa w Polsce. Z Krakowa zabrał, uprzednio zrabowane w Polsce, liczne dzieła sztuki, między innymi dzieła Rembrandta, Rafaela oraz Leonarda da Vinci.

Tymczasem sztab niemieckiej 17. Armii gen. Friedricha Schulza stacjonował w Nowym Wiśniczu, przygotowując się do odparcia ataku Armii Czerwonej z kierunku wschodniego. Na przedpolach Krakowa Niemcy zbudowali trzy pasy obrony, a samo miasto potraktowano jak twierdzę.

Szczególny nacisk kładziono na obronę siedzibę Generalnego Gubernatorstwo czyli okolice AGH i ulicy Królewskiej. Dodatkowo w mieście fortyfikowano niektóre budynki, planując utworzenie wokół nich punktów oporu. Planowano także wykorzystanie części fortów dawnego pierścienia C.K. twierdzy Kraków, szczególnie tych, rozmieszczonych na wzgórzach pomiędzy Kosocicami i Prokocimiem, a Skotnikami. Przygotowano także do wysadzenia kluczowe obiekty infrastruktury miejskiej – elektrowni, gazowni, wodociągów, a także budynków mających bezpośrednie znaczenie dla pozycji obronnych.

Obawy przed zniszczeniem Krakowa były jednak bardzo duże. Jak mówi historyk prof. Andrzej Chwalba, metropolita krakowski arcybiskup Adam Sapieha napisał list do generalnego gubernatora Hansa Franka, prosząc go, by na wzór Florencji i Rzymu Niemcy nadali Krakowowi status miasta niebronionego.  W ten sposób uniknięto by zniszczenia miasta i jego wspaniałych zabytków. – Frank odpowiedział, że to niemożliwe, i zamierzał bronić Krakowa przed Armią Czerwoną – mówi historyk.

Są również domysły, że Sapieha zwracał się do papieża Piusa XII, by Watykan podjął negocjacje z dyplomacją amerykańską i radziecką w sprawie nadania Krakowowi statusu miasta niebronionego. Historycy nie znaleźli jednak takiej korespondencji.

Mapa działań 1. Frontu Ukraińskiego, podczas operacji wiślańsko-odrzańskiej

Marszałek Iwan Koniew dowódca 1 .Frontu Ukraińskiego skierował oddziały 135. Dywizji Piechoty i 4. Korpusu Pancernego Gwardii, dowodzonego przez gen. Pawła Połubojarowa wchodzące w skład 59. Armii. Wojska radzieckie liczyły 40 tys. żołnierzy w tym 12 tys. czołgistów.

Główne natarcie na samo miasto szło od północnego zachodu przez Bronowice oraz od północy przez Prądnik Czerwony.  Bardzo szybko doszło też do zajęcia przez wojska radzieckie przyczółku w Pychowicach co dla Niemców oznaczało to realne zagrożenie odcięcia drogi odwrotu.

żołnierze radzieccy przed Barbakanem

18 stycznia po południu, 317. Pułk Strzelecki zajął Łobzów, 203. Pułk Strzelecki – dworzec towarowy, a 22 Pułk Strzelecki – Olszę i Rakowice. Do Rynku było więc jeszcze parę kilometrów, a zatem trudno mówić o zajęciu miasta właśnie w dniu 18 stycznia.

W Krakowie nie było już niemieckich dygnitarzy, wszyscy którzy jeszcze byli w mieście uciekli w nocy. Na Wawelu, w centrali telefonicznej wybuchł rano niewielki pożar. Przybyli strażacy szybko ugasili ogień i natychmiast ustawili posterunki przed wszystkimi wejściami na wzgórze wawelskie. Później rolę tę przejęły patrole „Żelbetu” AK dowodzone przez ppor. Jana Kowalkowskiego „Halszkę”.

Około południa Józef Hryniewiecki i Władysław Rajpold, asekurowani przez strażaków Feliksa Dubowego i Stanisława Szyrskiego, zawiesili na Baszcie Sandomierskiej Wawelu wywiesili biało-czerwoną flagę. (ostrzeliwani przez Niemców zza Wisły powiesili ją czerwonym pasem do góry).

Flaga w Krakowie 1945

Na Baszcie Senatorskiej Józef Hryniewiecki i Władysław Rajpold wywiesili biało-czerwoną flagę.

Wycofujące się oddziały niemieckie podpaliły siedzibę Generalnego Gubernatorstwa (dzisiaj jest to budynek Akademii Górniczo-Hutniczej), gestapo i policji, a także magazyny kolejowe i skład spirytusowy. Zdołały jeszcze wysadzić w powietrze wszystkie mosty na Wiśle. Jednak 19 stycznia oddziały radzieckie przeszły zamarzniętą rzekę i wyparły Niemców z Podgórza.

W zasadzie do 21 stycznia w południowej części miasta nadal toczyły się walki z wycofującymi się oddziałami niemieckimi, których ofiarą padali również cywile. Ostatnie oddziały niemieckie broniły się na Krzemionkach.

Rozminowanie Krakowa przeprowadzili saperzy z 22, Brygady Inżynieryjno-Saperskiej, którymi dowodził płk. Kostenko. Pomagali im żołnierze AK, którzy dużo wcześniej prowadzili obserwację zaminowywanych obiektów i przekazali te informacje saperom.

Z okazji zdobycia Krakowa w Moskwie oddano 24 salwy z 324 dział, zaś z rozkazu Stalina dowodzona przez gen. płk. Iwana Korownikowa 135. Dywizja Strzelecka (ZSRR) 59 Armii otrzymała miano „krakowskiej”.

Nie wszyscy mogli się cieszyć z wyzwolenia, gdyż zdarzały się przypadki grabieży ze strony żołnierzy Armii Czerwonej oraz represjom byli poddani żołnierze Armii Krajowej pomimo pomocy w trakcie wyzwolenia Krakowa. Przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej Witold Wyspiański wyszedł z konspiracji i nakazał Stefanowi Wolasawi utworzenie Komendy Milicji Obywatelskiej.

O tym, że tak łatwo zajęto Kraków, zdecydowała również obawa Niemców przez okrążeniem, stąd za wczasów wycofywała się z miasta, skupiając później obronę na Śląsku.


Literatura:

Monika Bednarek, Edyta Gawron, Grzegorz Jeżowski, Barbara Zbroja, Katarzyna Zimmerer, „Kraków czas okupacji 1939-1945”, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2010.

Andrzej Chwalba, „Okupacyjny Kraków w latach 1939-1945”, Wydawnictwo Literackie, 2011.

Dieter Schenk, „Hans Frank. Biografia generalnego gubernatora”, Wydawnictwo Znak, 2009.

Samuel W. Mitcham jr., „Niemieckie siły zbrojne 1939-1945 Dywizje strzeleckie i lekkie”, wyd. Bellona, 2010

Ian Baxter, „Od odwrotu do klęski – Ostatnie lata Wehrmachtu na froncie wschodnim 1943-1945”, wyd. Bellona, 2009

Henryk Stańczyk, „Operacja krakowska 1945”, 2001

Światowy Związek Żołnierzy AK pod red. Tadeusza Przyłuckiego: Czas Burzy w 50. rocznicę operacji „Burza”. Warszawa: Zakład poligraficzny Akcydens, 1994.

Źródła:

”Dziennik Polski” z dnia 5 lutego 2006 r.

Wojenne wspomnienia profesora Stanisława Pytko

fortyck.pl

Reklamy

2 comments on “71. rocznica wyzwolenia Krakowa

  1. […] Źródło: 71. rocznica wyzwolenia Krakowa […]

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: