Dodaj komentarz

70. rocznica ataku UPA na Cisnę

Pomnik w Cisnej, źródło aodyrcz.blogspot.com

11 stycznia 1946 roku – sotnia „Bira” i dwie czoty z sotni „Chrina” UPA dokonały ataku na miejscowość Cisna w powiecie Leskim w Bieszczadach. W wyniku ataku UPA zamordowała 13 osób, w tym dwie czteroosobowe rodziny wraz z dziećmi, 3 przedwojennych policjantów, w tym żonę jednego z nich oraz 1 milicjanta. UPA zaatakowało także posterunek MO, którego broniło 9 milicjantów. Po 10 godzinach walki, UPA odeszła zabierając ze sobą 27 zabitych.

Cisna widoczna z góry, fot. wikimedia commons

Cisna to przepięknie położona miejscowość w Bieszczadach. Malowniczo położona w dolinie Solinki, ze wszystkich stron otoczona wysokimi szczytami zwanymi „ciśniańskimi”: od południa wnoszą się nad nią Rożki i masyw Jasła, od wschodu grzbiet Ryczego Wołu, od północy Horb, Łopiennik i Łopieninka, na północnym zachodzie rozciąga się Hon i masyw Wysokiego Działu, stanowiący dawną granicę etniczną między Łemkami i Bojkami. Obecnie Cisna posiada status uzdrowiska i miejscowości wypoczynkowej, a przebywając tu trudno się zorientować, jak tragiczną i bolesną historię skrywa ta przepiękna miejscowość.

W okresie międzywojennym Cisna była ludną i zasobną wsią, przyciągającą letników. Podczas spisu w 1921 r. w Cisnej stwierdzono 46 domów zamieszkałych przez 416 osób (132 grek., 166 rzym., 118 mojż.). Cisna była również siedzibą władz największej w powiecie leskim gminy (6500 ludności).

Istniały tu: urząd pocztowy, posterunek policji, placówka straży granicznej i około dwudziestu sklepików, będących – z wyjątkiem jednej spółdzielni polskiej i jednej ukraińskiej – własnością Żydów. Tuż przed wojną Cisna stawała się letniskiem, ale zdążył powstać jedynie duży pensjonat „Pod Beskidem”. Niestety II wojna światowa i wydarzenia, jakie po niej nastąpiły, wyniszczyły ją i wykrwawiły. Po wojnie Cisna była świadkiem zaciętych walk z ukraińskimi nacjonalistami z UPA.

Pierwsza sotnia UPA pojawiła się w Cisnej latem 1944 roku i szybko dała odczuć mieszkańcom, z czym będą mieli do czynienia. Dwóch gospodarzy wyprowadzono do lasu jako podejrzanych o niechętny stosunek do Ukraińców i od tamtej pory nikt ich żywych nie zobaczył, po dłuższym czasie w lesie odnaleziono ich zmasakrowane zwłoki. W październiku 1944 roku w Cisnej ustawiono posterunek w MO. W milicji służyli byli partyzanci doświadczeni w walkach z UPA.

Pierwszy atak UPA miał miejsce 24 lipca 1945 r., kiedy w niejasnych okolicznościach wyleciał w powietrze posterunek Milicji Obywatelskiej, zginęło wówczas 6 funkcjonariuszy milicji. Po tych wydarzeniach milicjanci wybudowali umocniony punkt oporu, w którym odpierali kolejne ataki UPA.

11 stycznia 1946 roku miał kolejny atak UPA w sile sotni „Bira”  oraz dwóch czot z sotni „Chrina”. Banderowcy najpierw podpalili szkołę i urząd gminy, następnie dwór oraz 8 polskich gospodarstw. Żywcem spłonęła 4-osobowa rodzina Macieszków, matka oraz jej dzieci: 19-letnia Ania, 16-letnia Jadzia oraz 10-letni Zbyszek. W kolejnym domu od  wybuchu wrzuconego granatu zginęła kolejna 4-osobową rodzina Jędrzejczaków: matka i trojka dzieci, z których najstarsze liczyło 10 lat. UPA dokonało również grabieży ich dobytku. Zginęli też trzech przedwojennych policjantów, banderowcy bestialsko zamordowali ich masakrując ciała (obdzierając ze skóry, obcinając języki, uszy, genitalia), następnie wrzucili w ogień. Zginęła żona jednego z policjantów, zastrzelili też 1 milicjanta przebywającego w domu.

UPA próbowało też zdobyć posterunek PO na wzgórzu Kamionka (Betlejemka), którego broniła 9 milicjantów. W obronie dużą rolę odegrały miny, które obrońcy detonowali za pomocą rozciągniętych drutów. Szturmy ponawiane były przez całą noc z 11 na 12 stycznia, aż rankiem po 10 godzinach walki banderowcy odstąpili od oblężenia i uciekli w lasy, zabierając 27 zabitych.

Gdy załodze skończyła się amunicja otrzymali informację, że posiłki z Baligrodu nie nadejdą. W związku z tym 12 stycznia milicjanci opuścili posterunek a następnej nocy, nie napotkawszy oporu zajęli go banderowcy – po czym spalili i zniszczyli umocnienia.

Następnego dnia do Cisny wysłano grupę bojową samodzielnego pododdziału Wojsk Ochrony Pogranicza 37. Komendy Odcinka Baligród. Grupa zaatakowała bez powodzenia sotnie UPA w rejonie wsi Jabłonki. Polegli szer. Jan Walawko i szer. Bernard Rytuba. Cisnę zajęły sotnie UPA i przebywały tam do końca stycznia. Dopiero grupa bojowa 8. Dywizji Piechoty odbiła Cisnę. W Ciśnie rozlokowano dwie strażnice, które przystąpiły do odbudowy dróg, mostów i linii telefonicznej Lesko-Baligród-Cisna. Zostały one ponownie zaatakowane 9 kwietnia.1946 roku. Broniły się do nadejścia odsieczy z Baligrodu.

Cisna_pomnik_-poległym_w_walce_o_utrwalanie_władzy_ludowej-_31.08.2010_p

Obecnie w miejscu ataku na Cisnę ustanowiono pomnik upamiętniający tamto wydarzenie.

Pomnik na Betlejemce., fot. I. Jóźwik, źródło bieszady.net.pl

Wokół pomnika na wzgórzu „Betlejemka” zrekonstruowano drewniano-ziemne umocnienia, w których polscy milicjanci z Cisnej odpierali ataki banderowców. Z powstałej tu platformy widokowej rozciąga się warta zobaczenia panorama na Cisną i jej malowniczą okolicę.


Literatura:

Stanisław Myśliński, „Strzały pod Cisną”, Warszawa, 1978

Henryk Dominiczak, „Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa”, Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.

Artur Bata, „Bieszczady w Ogniu”, Rzeszów 1987

Zenon Jackiewicz, „Wojska Ochrony Pogranicza: (1945-1991): krótki informator historyczny”, Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998

Grzegorz Motyka, „Tak było w Bieszczadach. Walki polsko-ukraińskie 1943-1948”, Warszawa 1999

Grzegorz Motyka, „Ukraińska partyzantka 1942-1960. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii”, Warszawa 2006

Stanisław Żurek, „UPA w Bieszczadach”, Wrocław 2007

źródła:

Muzeum Wojska w Białymstoku – tragedia w Cisnej

twojebieszczady.net – Cisna

bieszczady.net.pl – Cisna

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: