„Dekemvriana” – masakra w Atenach

Dekemvriana Ateny 1944

3 grudnia 1944 roku, Ateny, 3 z 28 greckich cywilów, zastrzelonych przez siły brytyjskie za domaganie się demokracji.

3 grudnia 1944 roku – doszło do krwawego stłumienia demonstracji w Atenach przez Brytyjczyków, greckie formacje, uprzednio kolaboracyjnych z SS oraz przez żołnierzy oddziałów specjalnych, wierne królowi Grecji. Zginęło co najmniej 28 demonstrantów, głównie chłopców i dziewcząt, popierający lewicowy ELAS-EAM. To doprowadziło do wybuchu 35-dniowych walk w mieście między wojskami brytyjskimi i królewskimi oraz byłymi greckimi oddziałami kolaboracyjnym z jednej strony a lewicowo-republikańskimi i komunistycznymi partyzantami z drugiej. Wydarzenia stały się preludium do wybuchu wojny domowej w Grecji.

Pierwszy etap wojny domowej rozpoczął się tuż po zakończeniu okupacji niemieckiej w listopadzie 1944. W czasie prawie czteroletniej okupacji Ruch Oporu skupiał się wokół dwóch organizacji:

– EAM-ELAS (Ethnikón Apeleftherotikón Métopon-Ethnikós Laikós Apeleftherotikós Strátos Front Wyzwolenia Narodowego – Ludowa Armia Narodowo Wyzwoleńcza ) – składał się praktycznie w całości z osób o poglądach lewicowych i był najsilniejszą greckim ruchem oporu.

Lewicowi partyzanci EAM-ELAS, w czasie II WŚ.

– EDES (Ellínikos Dímokratikos Ethnikón Strátos – Narodowo Demokratyczna Armia Grecji) – skrajne prawicowe podziemie wierne rządowi emigracyjnemu i królowi, drugie co wielkości ruch oporu w Grecji.

Grecki prawicowy EDES wierny królowi

Niekiedy obydwa podziemia współdziałały w walce z wrogiem z niemieckim okupantem.

Po wyeliminowaniu pomniejszych organizacji wojskowych EAM-ELAS na początku 1944 rozpoczęła operację wyzwolenia północnej i środkowej Grecji, a w roku 1945 sformowała w górskich rejonach Grecji rząd tymczasowy. EDES pozostawała podporządkowana oficjalnym władzom Grecji: działającemu na wygnaniu (w Londynie) Królowi oraz rządowi.

Po wycofaniu Niemców w Grecji wylądowały wojska brytyjskie. W Atenach utworzono koalicyjny rząd, który rozpadł się w początkach grudnia 1944, wskutek bojkotu wobec sześciu ministrów, pochodzących z EAM. Bezpośrednim powodem było wyjście zeń ministrów EAM, nie godzących się na bezwarunkowe rozbrojenie ELAS i bez uzgogdnionego wcześniej, jednoczesnego rozbrojenia także wszystkich innych ugrupowań. 3 grudnia 1944 roku wybuchły gwałtowne, 35-dniowe walki w Atenach zapowiadając niebezpieczeństwo przyszłej, długotrwałej wojny domowej.

3 grudnia 1944 roku, wojska brytyjskie wraz wojskami rządowymi oraz greckimi kolaborującymi krwawo stłumiło protest nieuzbrojonych zwolenników ELAS-EAM

Już 5 grudnia Winston Churchill zlecił brytyjskiemu dowódcy w Atenach potraktowanie stolicy Grecji jak zbuntowanego miasta wroga, a nie miasta sojuszniczego. Churchil obawiał się rosnącego w Grecji poparcia dla partii EAM. Brytyjczykom zależało na tym, aby Grecja była monarchią będącą pod strefą jej wpływów, więc pod koniec wojny postanowiła zmienić sojusznika. Przestali popierać lewicowy ruch oporu ELAS-EAM i wsparli grecką skrajną prawicę.

18 grudzień 1944 r., wojska brytyjskie wspierająca skrajny prawicowy rząd grecki oraz grecką monarchię

Z wielkim trudem wojska brytyjskie, używając także oddziałów byłych greckich nazistów, ściągając posiłki z Włoch oraz używając w mieście brygad komandosów, czołgów i bombardując robotnicze dzielnice stolicy Grecji z artylerii okrętowej i samolotów zdołały opanować sytuację. Walki przerywane były negocjacjami, w których uczestniczył nawet premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill. Lewica musiała pogodzić się z porażką i w lutym 1945 przystąpili do rokowań.

Winston Churchill opuszcza pokład HMS „Ajax” udając się na spotkanie w Atenach w grudniu 1944

Na mocy porozumienia z 12 lutego 1945 roku zawartego w Warkizie ELAS została rozwiązana a w kraju przeprowadzono wybory powszechne w marcu 1946 r., które odbyły się jednak w atmosferze głębokiego terroru osobistego oraz urzędowych prześladowań wobec byłych uczestników lewicowego ruchu partyzanckiego ELAS.

Rozbrojenie ELAS na mocy porozumienia w Warkizie

W szczególności w dniu przeprowadzenia wyborów, w więzieniach przebywało około 40 tysięcy osób skazanych, spośród co najmniej 80 tysięcy aresztowanych od chwili umowy z Warkizy, podejrzewanych o udział w lewicowym ruchu oporu. 767 biur i punktów informacyjnych lewicy EAM zostało uprzednio napadniętych i zdewastowanych.

Okres pomiędzy starciami w Atenach a ponownym wybuchem walk partyzanckich, określany jest w greckiej historiografii mianem „białego terroru”, pojęciem tym posługują się również polscy autorzy Historii Grecji.

EAM zbojkotowała wybory, które zakończyły się sukcesem sił rojalistycznych reprezentowanych przez partię Populistyczną. Premierem zostaje lider tej partii Konstantyn Tsaldaris, bratanek Panajotisa Tsalaradisa. 1 września 1946 w wyniku ogólnonarodowego plebiscytu zapada decyzja o restauracji monarchii, 27 września 1946 roku król Jerzy II Glücksburg powraca na tron. Pół roku później w kwietniu 1947 król Jerzy II umiera a jego następcą zostaje syn Paweł.

Lewica przechodzi do podziemia a wojna domowa wybucha ponownie z całą siłą. Powstaje nowa armia komunistyczna – Armia Demokratyczna, której dowództwo objął gen. Markos Vafiadis. W 1948 roku liczyła ponad 35 000 żołnierzy zorganizowanych w 9 dywizjach i mniejszych jednostkach. Armia rządowa została zorganizowana i uzbrojona przez Brytyjczyków. Od 1947 r. zadania zaopatrywania armii rządowej przejęli amerykanie działający w myśl doktryny Trumana.

Wojska brytyjskie wspomagające wojska rządowe w walce z lewicowym podziemiem 1944-49

Armia rządowa szybko zaczęła rosnąć w siłę osiągając stan ponad 200 000 żołnierzy, żołnierzy i policjantów, w tym byłych żołnierzy i oficerów kolaborujących z Niemcami Batalionów Bezpieczeństwa. Pod koniec 1947 r. komuniści i lewica panują nad północnymi terenami Grecji formują tam ponownie rząd tymczasowy. Silniejsza i lepiej uzbrojona armia rządowa wyposażona w lotnictwo i artylerię zaczęła odnosić sukcesy wypierając komunistyczną partyzantkę w coraz bardziej w górzyste tereny

Po odcięciu dróg zaopatrzenia wiodących z Jugosławii (po „schizmie” Tito) komuniści musieli skapitulować. W wyniku bardzo okrutnej wojny zginęło ponad 100 000 żołnierzy i ludności cywilnej. M.in. straty armii rządowej wyniosły 12 777 zabitych (w tym 1032 oficerów), 4527 zaginionych, 27 000 rannych.

Greccy emigranci w Szczecinie

Wielu związanych z lewicą udało się na emigrację, wywieziono też wiele małych dzieci. Około 12,5-14 tys. spośród tych emigrantów osiedliło się w Polsce. Polska wspierała grecką partyzantkę, dostarczając materiałów opatrunkowych oraz organizując transport materiału wojennego, drogą morską, przekazywanego Grekom przez Komintern.

Greczynki w Szczecinie początek lat 50. FOT. META.ORG.GR

Ponadto dla ciężko rannych greckich partyzantów, zorganizowano tajny szpital wojskowy w Dziwnowie na wyspie Wolin oraz zaopiekowano się ok. 3050 małymi sierotami. Grecka strona rządowa, na forum organizacji międzynarodowych, utrzymywała, że chodzi o dzieci uprowadzone za granicę, porywane przez obce osoby. Szczęśliwie, już wkrótce po wojnie, większa część spośród sierot greckich w Polsce odnalazła jednego, lub oboje swych biologicznych rodziców, wśród emigrantów politycznych – partyzantów DSE

Na terenach swej dominacji, DSE wspierało działalność kulturalną i edukacyjną, w tym także aktywność słowiańskojęzycznej mniejszości. Rojaliści przedstawiali tę okoliczność jako akt zdrady narodowej.


Literatura:

Solon N. Grigoriadis – Historia Współczesnej Grecji, tom.2 „Wojna Domowa – Uporczywa” (Σόλον Νεοκ. Γρηγοριάδης – Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974, τόμος Β „Εμφύλιος-Ανένδοτος” ), wyd I 1973 r., wyd.II 2010 r. oficyna Polaris (POLARIS ΕΚΔΟΣΕΙΣ)

Julian Juźków, „Tagma Thanatu” (pol.) wspomnienia dowódcy polskiego oddziału, greckiego Ruchu Oporu, 1977, Wydaw. Min. Obrony Narodowej (Warszawa)

C.M. Woodhouse, „The Struggle for Greece, 1941-1949”, Hurst&Company, London, wydanie 2002,

Nikos Marantzidis – Demokratyczne Wojsko Grecji, Ateny 2010, seria Tematy Historyczne – nr 2, wydawnictwo Alexandria

B. Jelavich: Historia Bałkanów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005

D. Close: The Greek Civil War – Studies of Polarization. London: Routledge, an imprint of Taylor & Francis Books Lt, 1993.

Foivos N. Grigoriadis Historia Wojny Domowej 1945-49, wyd.gr., wydawnictwo Kamarinopoulos.

Reklamy

5 thoughts on “„Dekemvriana” – masakra w Atenach

  1. Pingback: „Dekemvriana” – masakra w Atenach « Dziennik gajowego Maruchy

  2. 3 grudnia 1944 roku – doszło do krwawego stłumienia demonstracji w Atenach przez Brytyjczyków, greckie formacje, uprzednio kolaboracyjnych z SS oraz przez żołnierzy oddziałów specjalnych, wierne królowi Grecji. ————–a tak jeszcze raz , z przełożeniem na j.polski , bo nie wiem kto do kogo strzelał ??

    Polubienie

    • Piszę\e wyraźnie „Zginęło co najmniej 28 demonstrantów, głównie chłopców i dziewcząt, popierający lewicowy ELAS-EAM.” czyli Brytyjczycy, rojaliści i kolaborujące formacje z Niemcami strzelały do demonstrantów z ELAS-EAM. Czytanie ze zrozumieniem się kłania.

      Polubienie

  3. Pisze Pan bardzo dobre teksty – nie oceniam (nie odważyłabym się), lecz piszę o moim odczuciu względem nich. Łączę wyrazy szacunku i uznania.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s