„Czarna procesja” – walka o prawa mieszczan

czarna procesja 1789

2 grudnia 1789 roku – miała miejsce w Warszawie „Czarna procesja” – wystąpienie przedstawicieli 141 miast królewskich, w czasie którego Jan Dekert wręczył królowi prośbę o przywrócenie i rozszerzenie praw dla stanu mieszczańskiego.

Jan Dekert 1738 -1790) – prezydent miasta Warszawy w latach 1789-1790, obraz autorstwa Jana Ksawerego Kaniewskiego

Już z chwilą otwarcia obrad Sejmu Czteroletniego w 1788 r., działacze mieszczańscy czynili starania o wniesienie kwestii miast królewskich pod obrady izby poselskiej.

W celu koordynacji tych działań prezydent Starej Warszawy Jan Dekert zorganizował w Warszawie 27 listopada 1789 spotkanie przedstawicieli 141 miast królewskich I Rzeczypospolitej, którzy wystosowali memoriał do Stanisława Augusta Poniatowskiego, domagający się przyznania praw publicznych mieszczaństwu.

Z inspiracji Hugo Kołłątaja postanowiono zorganizować wystąpienie wraz przedstawicielami 141 miast, a następnie wręczyć pismo królowi.

2 grudnia 1789 roku ubrani na czarno delegaci (stąd nazwa „czarna procesja”) pod przewodem prezydenta Warszawy Jana Dekerta przeszli ulicami stolicy pod Zamek Królewski, miejsce obrad Sejmu Czteroletniego, gdzie złożyli pismo na ręce króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.Sejm wyznaczył 18 grudnia specjalną deputację do miast królewskich, do której wszedł Dekert jako przedstawiciel miejski. Manifestacja przyczyniła się do powołania przez sejm specjalnej komisji do spraw reformy ustroju.

1 marca 1791 roku projekt Deputacji wniesiony został pod obrady sejmu. Przepadły one jednak w toku burzliwych dyskusji, spotykając się z ostrym sprzeciwem konserwatywnej szlachty. Ostatecznie odesłano wszystkie projekty o miastach do Deputacji Konstytucyjnej, która miała się zająć opracowaniem jednego wspólnego projektu. Mimo to przedstawiony 14 kwietnia opracowany przez Deputację projekt nie uzyskał aprobaty posłów.

Niespodziewanie własny projekt prawa o miastach przedstawił poseł Jan Suchorzewski. Koncepcja ta, sprzeciwiająca się przyznaniu przedstawicielom miast bezpośredniego udziału w sejmie, ale uwzględniająca niektóre postulaty mieszczan, została poparta przez króla Stanisława Augusta.

Medal wybity dla upamiętnienia uchwalenia Prawa o miastach w 1791 r.

18 kwietnia 1791 roku uchwalono prawo o miastach, którego założenia oparte były na projekcie Suchorzewskiego. Prawa te pozwoliły mieszczanom na uzyskanie swobód. Należały do nich m. in.:

– mogli wysyłać swoich przedstawicieli na sejm jako plenipotentów w liczbie 24 przedstawicieli, z głosem jedynie w sprawach miasta (jako ciało doradcze)

– dostali prawo do nietykalności osobistej (oprócz bankrutów)

– mogli nabywać majątki ziemskie

– nie mogli być więzieni bez wyroku sądowego

– mogli obejmować urzędy, otrzymywać stopnie oficerskie oraz wstępować w stan duchowny

– mieli prawo do nobilitacji, czyli przyjęcia do grona szlachty,
nie otrzymywali pełni praw tak jak szlachta.

Prawo o miastach zostało następnie włączone in extenso do Konstytucji 3 maja (1791 r.) jako jej Artykuł III. Jednak dwa później rządy konfederacji targowickiej zniosły to prawo.


Literatura:

Władysław Smoleński, „Jan Dekert, prezydent Warszawy, i sprawa miejska podczas Sejmu Wielkiego”, Towarszystwo Miłośników Historii, Warszawa, 1912

Krystyna Zienkowska, „Jan Dekert”, PIW, 1982.

Jerzy Łojek, „Ku naprawie Rzeczypospolitej: Konstytucja 3 Maja”, Wydawnictwo Interpress, 1988

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s