Dodaj komentarz

„Bitwa o Brisbane” – amerykańsko-australijska bijatyka

Brisbane Amerykanin i Australijczyk 1942 r.

W dniach 26-27 listopada 1942 roku – w Australii, w mieście Brisbane, doszło do zamieszek i bójki pomiędzy żołnierzami amerykańskimi a australijskim żołnierzami oraz cywilami. W wydarzeniach, w których brało udział kilka tysięcy osób przeszło do historii pod ironiczną nazwą jako „bitwą o Brisbane”. W trakcie zamieszek według oficjalnych, ale ocenzurowanych statystyk zginął 1 Australijczyk, 6 było rannych, a 21 Amerykanów trafiło do szpitala. Nie były to pierwsze tego typu zamieszki i starcia, które burzyły propagandowy mit o wielkiej przyjaźni i sojuszu pomiędzy Amerykami i Australijczykami.

Japończycy po ataku zaskakującym i niszczycielskim ataku na Pearl Harbor w 1941 zaczęli odnosić spektakularne zwycięstwa nad aliantami. Do 1942 roku wyparli oddziały brytyjskie z Birmy i Malajów, a kolejne oddziały w Hongkongu i Singapurze skapitulowały. Zniszczyli również wojska amerykańskie z Filipin i holenderskie z Holenderskich Indii Wschodnich (obecnie dzisiejsza Indonezja). Droga armii japońskiej do Australii była otwarta.

Sytuacja strategiczna kraju z Antypodów była niezbyt korzystna. Większa część najlepiej wyposażonych i wyszkolonych wojsk zostały rozbite w Singapurze lub toczyły walki z Niemcami i Włochami w Afryce Północnej. Australia podobnie jak Nowo Zelandia były słabo zaludnionymi państwami, któremu zaczęło brakować rekrutów. Związku z czym do Australii zaczęły przybywać w pierwszych tygodniach wojny wojska amerykańskie. Szacuje się, że w latach 1941-1945 przewinęło się przez ten kraj nawet milion żołnierzy z USA, w tym 100 tys. Afroamerykanów.

zdjęcie Brisbane z wieza ratuszowa z zegarem

Miasto Brisbane z widokiem na wieżę ratuszową z zegarem. Fot. Brisbane City Council

Pojawienie się bardzo licznych żołnierzy amerykańskich zaburzyło stosunki australijskiej społeczności. Tylko w okolicach Brisbane, w stanie Queensland, w największym zgrupowaniu amerykańskich obozów wojskowych w Australii, stacjonowało w sumie 150 tysięcy żołnierzy, a okresowo 300 tysięcy, podczas gdy miasto zamieszkiwało 330 tysięcy Australijczyków. Tutaj od lipca 1942 roku znajdowała się także kwatera głównodowodzącego siłami alianckimi na obszarze Pacyfiku Południowo-Zachodniego generała Douglasa MacArthura.

U.S.MPs_brisbane_1942

1942 r., Brisbane, amerykańscy żandarmi przed hotelem Central Hotel. Fot. Sunday Truth, Brisbane/State Library of Queensland

Pomimo współpracy i propagandowego podkreślania sojuszu oraz przyjaźni pomiędzy oboma krajami, zaczęło dochodzić do konfliktów i napięć. Wiele czynników podobno przyczyniło się do tego. Cześć Amerykanów traktowało z pogardą sojuszników zarówno australijskich i nowozelandzkich. Ci także traktowali Jankesów ze wzajemnością. Głównym powodem niechęci Australijczyków, było to, iż Amerykanie dostawali wyższy żołd, mieli lepsze racje żywnościowe oraz bardziej eleganckie mundury. Mieli oni także lepszy dostęp do specjalnych sklepów z towarami m.in. alkoholem, czekoladą, szynką konserwową, lodami, papierosami czy pończochami, na które Diggersi mieli zakaz lub mogli nabyć jedynie w ograniczonych ilościach albo były zbyt drogie.

American_soldier_dancing_on_a_table,_Eagle_Farm,_Brisbane,_Queensland_during_World_War_Two_(4924975043)

1942 r., Brisbane, amerykańscy żołnierze tańczący i pijący piwo w lokalu Eagle Farm. Fot, State Library of Queensland

Inną przyczyną zatarć, był duży odsetek żołnierzy pochodzenia afroamerykańskiego. W tamtych czasach Australia nie przyjmowała emigrantów spoza Europy. Nie podobało się miejscowym także, to, iż Amerykańscy żołnierze dawali w prezencie australijskimi kobietom, jedwabne pończochy i czekoladki, w czasie, gdy większość cywili cierpiała z powodu racjonowanie żywności. W rezultacie dochodziło czasem do małżeństw Amerykanów z Australijkami. Szacuję, że do końca wojny ok 12 tys. australijskich kobiet poślubiło amerykańskich żołnierzy. Jednak z gazet „Sunday Truth” pisała, że pewnego wieczoru po ulicach Brisbane, 112 amerykańskich żołnierzy było w towarzystwie 152 kobiet, podczas gdy 60 australijskich było tylko 31 kobiet.

japoński plakat propagandowy o obecność Amerykanów w Australii

Japoński plakat propagandowy z lat 40-tych XX wieku o obecność Amerykanów w Australii.

Australijscy mężczyźni zaczęli odczuwać narastającą frustracje i coraz częściej zaczęło dochodziło do starć między oboma narodami. Większość bójek kończyła się dla uczestników guzami, ale zdarzały się również rany i złamania. W grudniu 1941 r. wybuchał bójką pomiędzy australijskimi żołnierzami a członkami załogi amerykańskiego krążownika „Pensacola”. Między 11 a 20 marca 1942 roku wybuchł konflikt na tle rasowym pośród żołnierzami armii amerykańskiej. Starali ze sobą biali wojskowi z południa USA służący w 208. Pułku Artylerii Nadbrzeżnej (Artylerii Przeciwlotniczej) z Afroamerykanami z 394 Batalionu Kwatermistrzowskiego. Nie chcieli oni wpuścić ich do lokali. Ponadto odmawiali im też praw do kontaktów z białymi kobietami, a także odwiedzanie domów publicznych. Niekiedy były ofiary śmiertelne. W październiku 1942 w Brisbane, Amerykański żołnierz zabił nożem Australijskiego wojaka.

Red Cross Service Club 1943 Brisbane

Amerykański lokal Red Cross Service Club w Brisbane. Fot. State Library of Queensland

Jednak do największych zamieszek, nazwanych później „bitwą o Brisbane” doszło 26–27 listopada 1942 roku. Wzięło w nich udział kilka tysięcy żołnierzy australijskich i amerykańskich, a bezpośrednią przyczyną wybuchu walk była próba wylegitymowania amerykańskiego szeregowego Jamesa Steina z 404 Kompanii Łączności przez żandarmerię amerykańską. Stojący w towarzystwie pijanych Australijczyków żołnierz wdał się w kłótnię z żandarmami. Jeden z żandarmów zaatakował pałką jednego z Australijczyków, co doprowadziło do bójki. W krótkim czasie zasięg walk rozszerzył się. Sytuacje zaogniła śmierć Edwarda Webstera z 2/2 Pułku Przeciwpancernego, który został zastrzelony przez amerykańskiego żołnierza szeregowego Norberta Granta. Kulę zraniły innych australijskich żołnierzy: Kennetha Henkla w policzek i przedramię, Iana Tiemana w klatkę piersiową, Franka Corrie w udo, saper De Vosso, także dostał w udo oraz starszy szeregowy Richard Ledson, którzy otrzymał postrzał w lewe udo i lewą dłoń. Do starć dołączać zaczęli kolejni żołnierze obu krajów, którzy rozładowywali w ten sposób narastające napięcie i niechęć do sojuszników. Amerykański żołnierz, szeregowy Joseph Hoffman doznał pęknięcia czaszkę W bójkę także zaangażowani byli cywile. Starcia w mieście trwały dwa dni. Uczestniczyło w nich ponad 5 tys. osób.

640px-StateLibQld_1_105864_Repairing_broken_windows_at_the_American_canteen,_Brisbane,_November_1942

28 listopada 1942 roku, robotnicy naprawiający zniszczone szyby amerykańskiej kantyny w Brisbane. Fot. State Library of Queensland

Oficjalne statystyki mówią o jednym zabitym żołnierzu australijskim i kilkunastu rannych. Wśród Amerykanów 21 żołnierzy trafiło z obrażeniami do szpitali. Zdaniem świadków ofiary śmiertelnych mogło być więcej. Doniesienia prasowe o tym wydarzeniu został poddane cenzurze. Szeregowy Grant został na początku skazany przez amerykańskie władze wojskowe za zabójstwa australijskiego żołnierza, lecz później uniewinniony, argumentując, iż „działał w obroni koniecznej”. Australijczycy byli niezadowoleni z powodu bezkarności amerykańskiego żołnierza. Tymczasem australijski sąd wojskowy zasądził pięciu Australijczyków karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności.

Ok. 1943 r., Amerykańscy żołnierze w Brisbane. Fot. Brisbane City Council

Ok. 1943 r., Amerykańscy żołnierze w Brisbane. Fot. Brisbane City Council

Dowództwa obu armii wprowadziły po zamieszkach zasadę ścisłej kontroli potencjalnie agresywnych grup żołnierzy, surowo zaczęto egzekwować zakaz posiadania broni w czasie wolnym. Pomimo działań obu stron w celu załagodzenia sytuacji, jeden z amerykańskich kapelanów oskarżył Australijczyków o zaplanowanie zamieszek i bezczynność żandarmerii. Ponadto dowództwo amerykańskie zdecydowało się na segregacje rasową wobec afroamerykańskich żołnierzy, którzy mieli stacjonować na południe Brisbane. Feneralny inspektor służb zaopatrzenia obszaru południowo-zachodniego Pacyfiku generał brygady Charles Heyward Jr. Barnwell zarekomendował 11 kwietnia 1942 roku, aby nie wysyłać do Australii kolejnych jednostek kolorowych żołnierzy.

Także w okresie późniejszym zdarzały się pojedyncze przypadki bójek między żołnierzami bądź zabójstw, np. 19 stycznia 1943 roku w Brisbane zastrzelono australijskiego marynarza, ale w tym jednak przypadku żandarm, który strzelił, został skazany na karę więzienia. Do większych bójek doszło też w innych miastach Australii, m.in. w Melbourne w 1942 roku i Nowej Zelandii, gdzie 3 kwietnia 1943 roku, doszło do tzw. bitwy nad Manners Street. Amerykańscy żołnierze z południowych stanów próbowali zabronić służącym w armii nowozelandzkiej Maorysom wejścia do lokalu, który nazywał się „Klub Sojuszniczy”. W bójce wzięło udział ponad tysiąc osób. Zmarło dwóch Amerykanów. Jednak miały one zdecydowanie mniejszą skalę niż w Brisbane.

Autor: Jacek Czubacki


Literatura:

Peter A. Thompson, Robert Macklin, „The Battle of Brisbane: Australians and the Yanks at War”, Canberra, Australia: BWM Books, 2000.

Kevin Baker, Mutiny, Terrorism, Riots and Murder: A History of Sedition in Australia and New Zealand, 2006.

źródło: Tadeusz Wróbel: Szorstka przyjaźń, W: Polska Zbrojna, 2011

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: