180. rocznica masakry na wyspach Chatham

Maorysi z bronią

19 listopada 1835 roku – na Wyspy Chatham na Pacyfiku przypłynął brytyjski statek z około 500 Maorysami uzbrojonymi w strzelby, pałki i siekiery, którzy rozpoczęli masakrę bezbronnego pokojowego ludu Moriori. Biali Brytyjczycy nie zapobiegli masakrze.

chatham_zl7aaa

Pierwszymi ludźmi, którzy zasiedlili wyspy Chatham, było spokrewnione z Maorysami polinezyjskie plemię, które osiedliło się tu około roku 1500 n.e. i po latach izolacji zaczęło określać się mianem ludu Moriori. Ich liczebność nigdy nie przekraczała 2000 osób. Umiejętności uprawy roli, z jakimi przybyli na Chatham, okazały się nieprzydatne w chłodnym klimacie wysp, w związku z czym zaczęli pędzić życie łowców-zbieraczy, zdobywając pożywienie z morza i miejscowej roślinności.

Nowe otoczenie uniemożliwiło budowę jednostek pływających pozwalających na dalsze podróże oceaniczne, Moriori zbudowali waka korari, na wpół-zanurzoną łódź, zbudowaną z włókna lnianego i pokrytą pęcherzami powietrznymi z morskich wodorostów. Takie łodzie używane były do podróży na bardziej oddalone wyspy archipelagu w celu zbierania jaj ptasich.

Społeczność Moriori należała do wyjątkowo pokojowo nastawionych, a rozlew krwi został zakazany przez wodza Nunuku po wielu latach walk. Być może z uwagi na bardzo ograniczone zasoby i w ogóle trudne warunki życia Moriori porzucili wojownicze obyczaje swoich przodków, a toczenie wojen między rodami i plemionami zostało u nich całkowicie zakazane, w ogóle przestali wytwarzać broń. Ewentualne konflikty rozwiązywano poprzez głosowanie lub poprzez pozorowaną walkę polegającą na okładaniu się krótkimi kijami, bodaj pod okiem sędziów. Okładano się aż do pierwszej krwi, kiedy następował koniec walki.

Wyspy Chatham: Chatham i Pitt, źródło: wikimedia commons

Nazwa wyspy Chatham („Chatham Islands”) pochodzi od statku HMS Chatham, którego kapitan, William R. Broughton wylądował tu 29 listopada 1791 roku, ogłosił przynależność wysp do Zjednoczonego Królestwa i nazwał wyspy imieniem ówczesnego szefa Royal Navy, lorda Chathama, którego krewny, Thomas Pitt, był członkiem wyprawy.

Kiedy w czasie „wojen muszkietowych” w XIX wieku przyciśnięta przez sąsiadów oraz białych kolonizatorów grupa Maorysów usłyszała o wyspach Chatham, które obfitowały w żywność i były zamieszkane przez pokojowy lud Moriori. Maorysi pojmali statek „Lord Rodney” wraz z kapitanem, ładując go zapasami.

p1681ar

Wybrzeże wyspy Chatham, źródło: pinterest

19 listopada 1835 roku dobił do brzegów głównej wyspy archipelagu brytyjski statek „Lord Rodney” z 500 Maorysami z plemion Ngati Tama i Ngati Mutunga na pokładzie, uzbrojonymi w strzelby, pałki i siekiery, a 5 grudnia dobił drugi statek z kolejnymi 400 Maorysami. Rozpoczęła się masakra. W tym czasie odbyła się narada Moriori, niektórzy członkowie ludu proponowali, żeby zaatakować najeźdźców. Choć od dawna nie wojowali i prowadzili pokojowy styl życia, ale mieli znaczną przewagę liczebną. Ostatecznie przeważyło zdanie większości, że byłoby to sprzeczne z ich tradycyjnymi, pokojowymi obyczajami. Szacuję się, że w masakrze zginęło 300 z 2000 Moriorysów. Zabici zostali zjadani przez Maorysów. Jeden z członków z plemienia Moriori, który przeżył, wspominał:

„Maorysi zabijali nas jak owce… byliśmy przerażeni, uciekaliśmy w krzaki, szukając kryjówek w każdej dziurze w ziemi, byle tylko uciec naszym prześladowcom. Nic to nie dawało, znajdowano nas i zabijano – mężczyzn, kobiety i dzieci, bez różnicy”.[1]

A Maoryjscy napastnicy mówili o swej akcji tak:

„Wzięliśmy [wyspę] w posiadanie… zgodnie z naszym zwyczajem i wyłapaliśmy wszystkich ludzi. Nikt [nam] nie uszedł…[2].

Moriorysi, którzy przeżyli, stali się niewolnikami najeźdźców z klanów Ngati Tama i Ngati Mutunga. Zakazano im zawierania małżeństw pomiędzy sobą i posiadania wspólnych dzieci. Wielu zmarło z rozpaczy. Wiele Morioryjskich kobiet miało później dzieci ze swymi panami. Niewielki odsetek spośród nich wszedł w związki małżeńskie z Maorysami lub Europejczykami. Część została wywieziona z wyspy i nigdy nie wróciła. W roku 1843 na Chatham przybyła spora grupa Niemców, misjonarzy luterańskich.

Ok. 1880 r., zdjęcie potomków ludu z Moriori, którzy przeżyli masakrę, źródło: pinterest

Pozostaje pytanie dlaczego biali Brytyjczycy nie powstrzymali masakry? Nie ma na to jednoznacznej odpowiedzi. Prawdopodobnie dla Brytyjczyków wzajemna masakra tubylczych ludów była im na rękę, ponieważ ułatwiło im to dalszą kolonizację oraz łatwiej było im zniewalać i podporządkować sobie tubylców.

chatham_island_waitangi

Miasteczko Waitangi, źródło: wikimedia commons

Dzisiaj lud Moriori przeżywa renesans, zarówno na Rekohu jak i w Nowej Zelandii. Morioryjska kultura odżyła, a w styczniu 2005 roku miało miejsce uroczyste otwarcie domu spotkań Kopinga Marae.

Dom spotknać Moriori „Kopinga Marae”, fot. thebesttravelled.com

Obecne Wyspy Chatham i Pitt są zamieszkane przez 609 mieszkańców z których 66% ma pochodzenia europejskie, a pozostałe 34% ma maoryjskie i morioryjskie korzenie.


Literatura:

M. King, „Moriori A people Rediscovered”, 1989

Ross Clark „Moriori and Māori: The Linguistic Evidence”, In Sutton, Douglas G., ed., The Origins of the First New Zealanders. Auckland: Auckland University Press, 1994

Przypisy:

[1] i [2] J.Diamond, „Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies”, New York, W.W.Norton, 1997 2. 53.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s