Masakra w dniu św. Brykcjusza

st. Brice Day Massacre Grunhilde

13 listopada 1002 roku – z rozkazu króla anglosaskiego Ethelreda II Bezradnego w dniu św. Brykcjusza (Brycjusza) dokonano masakry setek osadników skandynawskich. Wśród ofiar znalazła się Gunhilda, siostra króla Danii Swena Widłobrodego, który poprzysiągł zemstę i w 1003 roku dokonał najazdu na Anglię.

Okres świetności Anglii anglosaskiej skończył się wraz ze śmiercią króla Edgara I Spokojnego w roku 975. Po nim tron objęli jego synowie. Najpierw Edward Męczennik, który swój przydomek zyskał stąd, że w 978 roku zamordowali go możnowładcy . O tym, że zbliżają się ciężkie dni dla Anglii oznajmiła kometa, która pojawiła się na niebie na początku rządów Edwarda.

Ethelred II Bezradny (978-1016), fot. Stockfot

Następnym królem Anglii został dziesięcioletni Ethelred II, młodszy syn Edgara Spokojnego. Według kroniki Wilhelma z Malmesbury, Ethelred podczas swojego chrztu nasikał do chrzcielnicy, co udzielający mu tego sakramentu arcybiskup Canterbury Dunstan odczytał jako zapowiedź nieszczęść mających spaść na królestwo.

Po okresie pokoju za czasów Edgara Spokojnego i Edwarda Męczennika, za panowania Ethelreda Anglia po raz kolejny została ofiarą łupieżczych najazdów duńskich i norweskich Wikingów.

W 991 roku do brzegów Anglii przybiła duńska flota pod wodzą norweskiego wikinga Olafa Tryggvasona, największa armia jaka od przeszło 100 lat najechała na Anglię. Tryggvason pokonał wojska angielskie pod Maldon, czym odwiódł Ethelreda od stawiania dalszego oporu.

Król Anglii zmuszony był zapłacić za pokój trybutem na rzecz Duńczyków. W kraju wprowadzono specjalny corocznie ściągany podatek, „danegald”, z którego wpływy szły na opłacenie okupu dla najeźdźców. Tylko dzięki temu Anglia uniknęła groźby podboju. Mimo to kolejne duńskie armie bezkarnie plądrowały źle rządzony kraj.

Nie wiadomo do końca czy w ramach zemsty, czy też z chęci usunięcia z kraju żywiołu skandynawskiego, Ethelred nakazał wymordowanie wszystkich osadników duńskich w Anglii.

st. Brice Day Massacre

Masakra w dniu Św. Brycjusza, obraz from Hutchinsona ze “Story of the British Nation”, 1920 r.

Do masakry doszło w dzień św. Brykcjusza (lub Brycjusza), 13 listopada 1002 roku. Zabitych Duńczyków należy liczyć w setki, wśród nich była Gunhilda, siostra króla Danii i Norwegii Swena Widłobrodego. A tak Kronika o tym wydarzeniu wspomina:

„Król nakazał wymordowanie wszystkich Duńczyków;,którzy byli w Anglii. Stało się to w dzień św. Brykcjusza (13 listopada), ponieważ królowi doniesiono, że (Duńczycy) planują zdradziecko pozbawić życia jego i wszystkich jego doradców, a następnie przejąć królestwo w posiadanie.”[1]

Brak jednakże informacji czy rozkaz króla wykonano i czy represje Æthelreda w istocie sięgnęły całego kraju. Niewiele wnoszą w tej kwestii późniejsze kroniki. Roger z Hoveden w zasadzie powtórzył zapis Kroniki. Henryk z Huntingdon podaje, że Æthelred nakazał zdradziecko wymordować wszystkich Duńczyków, pokojowo według kronikarza żyjącego w Anglii. Kronikarz dodaje, że król rozesłał po całym kraju listy, w których nakazywał dokonać ataku o tej samej porze tego samego dnia. Z kolei Wilhelm z Malmesbury wspomina o „masakrze św. Brykcjusza” tłumacząc motywy Swena Widłobrodego, atakującego Anglię w 1003 r.

Według przekazu Gesta Regum Anglorum, wśród ofiar pogromu znalazła się Gunhilda, siostra króla Danii. Była ona żoną Palliga. Wilhelm sławi urodę i pobożność Gunhildy i w niezwykle dramatycznym tonie opisuje śmierć jej i jej rodziny. Siostra Swena została ścięta, a jej syn przebity czterema włóczniami. Wilhelm winą za to obarcza ealdormana Mercii Eadrica Streonę.

Do wydarzeń tych nawiązał sam Æthelred w jednym ze swoich dyplomów, wydanym 7 grudnia 1004 r. w Headington. W dokumencie tym, król odnowił przywileje klasztoru św. Frideswidy w Oxfordzie i zwrócił zgromadzeniu przynależne mu ziemie. Jak wynika z treści dokumentu, przywilej królewski był efektem interesujących nas wydarzeń, które rozegrały się dwa lata wcześniej. Æthelred przywołuje swoją decyzję o wymordowaniu wszystkich Duńczyków, którzy pojawili się nagle na tej wyspie, niczym kąkol wśród pszenicy. Ci, którzy mieszkali w Oxfordzie, szukając schronienia przed śmiercią, wdarli się siłą do klasztornego kościoła i tam postanowili się bronić. Mieszkańcy miasta, nie mogąc sforsować świątyni, spalili ją wraz z chroniącymi się w niej Duńczykami.[2]

Masakra w dzień św. Brycjusza ściągnęła na Anglię kolejny, tym razem odwetowy, najazd duński. Najeźdźcy plądrowali Anglię przez dwa lata, a do opuszczenia wyspy skłonił ich nie opór Anglików, ale klęska głodu jaka spadła na umęczony kraj bezradnego Ethelreda.

Chcąc uchronić wyspę przed najazdami Ethelred podjął decyzję o zbudowaniu wielkiej floty bojowej. Jednak nie dane jej było sprawdzić się w walce. Jeden jej z dowódców wybrał piractwo zamiast służby królowi Anglii, a Ethelred postanowił nie używać pozostałej jej części w boju. Między rokiem 1009 a 1012 w Anglii nastąpiła niebywała utrata morali i zdolności obronnych kraju.

Swen Widłobrody (ur. ok. 950–960, zm. 1014)– król duński (ok. 987–1014) i norweski (987–994), władca Anglii (1013–1014).

Przekonany już zanadto jak słabym krajem stała się Anglia, w 1013 roku Swen Widłobrody rozpoczął kolejną inwazję, której intencją było zdobycie przez niego angielskiej korony. Nie będąc w stanie stawić czoła duńskim hordom, które wpadły do jego kraju, Ethelred ratował się ucieczką do Normandii. W Boże Narodzenie 1013 roku Swen ogłosił się królem Anglii.

Kanut (Knud) Wielki (ur. ok. 996/997- zm. 1035), źródło: queenslandfamilytrees.com

Jednak tym razem, jak rzadko w jego życiu, szczęście uśmiechnęło się do Ethelreda. Swen zmarł 3 lutego 1014 roku, po zaledwie pięciu tygodniach panowania. Duńscy okupanci uznali natychmiast władzę syna Swena, Kanuta Wielkiego, jednak angielscy możnowładcy wysłali do Normandii delegację po Ethelreda.

Ethelred, dla którego ta sytuacja była pewnie wielkim zaskoczeniem, obiecał możnowładcom wszystko czego chcieli, byleby tylko odzyskać tron. Zadeklarował więc, że jako władca nie zrobi nic przeciwko angielskiej arystokracji, a także dobrodusznie wybaczy im wszystko co zrobili kiedykolwiek przeciwko niemu.

Armia Kanuta zdecydowała się opuścić Anglię bez walki w kwietniu 1014 roku. Ethelred znowu był u władzy. Jednak w sierpniu 1015 roku Kanut powrócił, by odzyskać tron. Być może towarzyszyli mu w tej wyprawie polscy wojowie, wyprawieni na daleką wojnę przez jego wujka Bolesława Chrobrego.

Anglicy po raz kolejny nie mogli oprzeć się najazdowi. Ethelred zmarł w Londynie, broniącym się przed armią duńską, 23 kwietnia 1016 roku. Na krótko królem Anglii został jego syn, Edmund II Żelaznoboki, a po jego rychłej i tragicznej śmierci cała Anglia dostała się w ręce Kanuta Wielkiego.


Literatura:

Richard Vaughan, The Chronicle of John of Wallingford, 1958 s. 66–77

Anglo-Saxon England, Oxford University Press, 3rd edition, 1971, s. 380

Anglo-Saxon Chronicle, Abingdon ms, quoted in Ryan Lavelle, Aethelred II: King of the English, The History Press, 2008, s. 104

Ann Williams, Ethelred the Unready: The Ill-Counselled King, Hambledon Press, Londyn, 2003 r.

Simon Keynes, „Swein Forkbeard”. In Lapidge, Michael; Blair, John; Scragg, Donald. The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England. London: Blackwell Publishing. 2001, s. 437.

Przypisy:

[1] J. Morawiec „Knut Wielki” s. 60-61

[2] Massacre at St Frideswide’s, Oxford Today, The University Magazine, Michaelmas 2002

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s