Historia Teatru Lalek w Olsztynie

Janek Panie Janek 1954 r.

„Janek nie panek”,1954 reż.Mieczysław Czerwiński, scena i lalki wypożyczone z PTL”Guliwer”

13 listopada 1953 roku – w Olsztynie zostało powołane Stowarzyszenie Teatru Kukłowego Ziemi Warmińsko-Mazurskiej „Czerwony Kapturek” pod wodzą Mieczysława Czerwińskiego, które dało początek Olsztyńskiemu Teatru Lalek. Działający początkowo bez stałej siedziby w polowych warunkach, ale pełen entuzjazmu zespół otrzymuje rok później budynek przy Placu Bema. Od tego momentu Teatr zaznacza swoją obecność w Olsztynie, w regionie oraz w kraju wieloma interesującymi premierami i uczestnictwem w festiwalach, co owocuje wieloma ważnymi wyróżnieniami i nagrodami. 

Stowarzyszenie Teatru Kukłowego Ziemi Warmińsko-Mazurskiej „Czerwony Kapturek” tworzyli dziennikarze, działacze i artyści pod wodzą Mieczysława Czerwińskiego,  który był kierownikiem literackim Teatru im. Stefana Jaracz. W Stowarzyszeniu działał między innymi kompozytor Włodzimierz Jarmołowicz.

Budynek teatru przy placu Bema, popularnie zwany Belwederkiem, fot. OTL

Działalność „Czerwonego Kapturaka” zainaugurował spektakl „Piękna była to przygoda”, którego premiera odbyła się w styczniu 1954 roku w ratuszu. 6 miesięcy później teatr otrzymał budynek przy obecnym placu Bema, zwany Belwederkiem.

Pracownicy teatru przed budynkiem na placu Bema; od lewej: Teresa Siemaszko, Jan Ostrowski, Barbara Banaszkówna, Bolesław Bajer, Krystyna Szels, 1954 r.

W pierwszym roku działalności teatr przygotowuje 214 przedstawień. W tym czasie wydawane są programy w formie książeczki w serii Biblioteczka „Czerwonego Kapturka”, opracowane przez Mieczysława Czerwińskiego. Jedną z pierwszych aktorek teatru była Krystyna Szels-Milczarek, która dołączyła do zespołu pod koniec 1954 roku i przepracowała w teatrze 55 lat.

Edukacja-teatralna-po-spektaklu-55ROK

Krystyna Szels po spektaklu w 1955 roku, fot. OTL

W 1958 r. dyrekcję Teatru obejmuje Maria Ławińska, a rok później kierownikiem artystycznym sceny zostaje Melania Karwatowa, a funkcję dyrektora naczelnego pełni Eugeniusz Orłowski. Teatr daje w tym sezonie 12 premier. Od roku 1960 Teatr Lalek „Czerwony Kapturek” jest stale obecny na ważniejszych festiwalach i przeglądach teatrów lalkowych.

W 1961 r. dyrektorem Teatru zostaje Jan Zbigniew Wroniszewski, który doprowadza do upaństwowienia instytucji i modernizacji budynku. W tym czasie kształtuje się grupa lalkarzy, którzy zwiążą się z teatrem na wiele następnych lat. Są to: Urszula Kucharzewska, Krystyna Szels-Milczarek, Maria Szeniawska, Ignacy Dutkiewicz, Andrzej Grzmociński, Gerard Zdziechowicz, Michał Żyłuk a także Aniela Benedyk, Krystyna Laddy, Mira Wroniszewska, Zofia Ziembińska, Edward Czuchnowski, Stanisław Protz, Leszek Śmigielski.

W repertuarze teatru znajduje się przeważnie polska literatura współczesna, reprezentowana przez takich twórców jak m. in.: Maria Kownacka, Jan Wilkowski, Wojciech Żukrowski a obok nich Jan Brzechwa, Kornel Makuszyński, Janina Porazińska. Teatr oferuje głównie bajki „zwierzęce” jak Koziołek Matołek, Tygrys Pietrek, Lis przechera, a także związane z lokalnym folklorem czy użytkowo – dydaktyczne.

„Pierścień i Róża” 1961 r., reż.Melania Karwatowa, scen. Zbigniew Burkacki

Jan Wroniszewski wprowadza do repertuaru także pozycje trudniejsze adresowane do młodzieży i widzów dorosłych np. „Pierścień i róża” Williama Thackeray’a czy Niebieski ptak Maurice Maeterlincka. Znacząco wzrasta częstotliwość premier, a liczba widowisk (w tym baza i teren) – to blisko 500 w sezonie. Teatr nie tylko gra na miejscu ale prowadzi także działalność objazdową, obejmującą okoliczne wsie i miasteczka.

Zespół bajki ‚Szu-Hin’ A. Świerszczyńskiej. Reż. Z. Jarocki, scen. F. Kosmala, prem. 27.01.1962 r., fot. OTL

W roku 1962 widowiska teatru przedstawione zostają na I Festiwalu Teatrów Lalkowych Polski Północnej w Toruniu. Zdobywa wiele nagród w różnych kategoriach m.in. na festiwalu w Opolu w 1967 r. nagroda aktorska dla Lecha Gwita za role Padyszacha i Dewa w przedstawieniu Allem Kallem czy Wielka Nagroda Widzów oraz nagroda aktorska dla Tomasza Brzezińskiego na I Telewizyjnym Festiwalu Widowisk Lalkowych dla Dzieci w 1972 r. W trakcie dwudziestoletniej dyrekcji Jana Zbigniewa Wroniszewskiego Teatr „Czerwony Kapturek” realizuje klasyczną formułę teatru dla dzieci o funkcji społecznej. Jest przede wszystkim placówką objazdową. W terenie grane jest 73% przedstawień.

Edward Dobraczyński funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego teatru Czerwony Kapturek pełnił w latach 1981-1989. Fot. arch. OTL

W 1981 r. dyrekcję Teatru obejmuje Edward Dobraczyński.  Funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego pełnił do 1989 r.  Celem teatru w tym okresie było budowanie w dziecku poczucia ciągłości tradycji poprzez repertuar odwołujący się do polskiej historii i kultury.

Dobraczyński wyreżyserował na olsztyńskiej scenie wiele znakomitych i głośnych spektakli, m.in. „Betlejem Polskie” Lucjana Rydla, O „Piaście i Popielu” Anny Świrszczyńskiej, „Baśń o pięknej Parysadzie” Bolesława Leśmiana. czy Szopka Krakowska Tadeusza i Stanisława Estreicherów.

Pojawiają się sygnały zapowiadające nową estetykę na scenie teatru – grę w żywym planie, podkreślanie konwencji w teatrze np. w spektaklu „Mały Tygrys Pietrek”.

W 1984 r. teatr uczestniczy w I Międzynarodowym Festiwalu Teatrów dla Dzieci i Młodzieży w Montrealu (Kanada) ze spektaklami: „Betlejem polskie” Lucjana Rydla oraz „O Kasi co gąski zgubiła” M. Kownackiej, oba w reżyserii Edwarda Dobraczyńskiego.

Scena ze spektaklu „Betlejem Polskie” w reżyserii Edwarda Dobraczyńskiego. Fot. Arch. OTT

W owym czasie z Olsztyńskim Teatrem Lalek współpracują wybitni scenografowie: Ali Bunsch (O Piaście i Popielu, Betlejem Polskie), Adam Kilian (Szopka Krakowska) oraz plastyczka i reżyserka Alicja Chodyniecka-Kuberska (Tymoteusz wśród ptaków), która w późniejszym okresie została dyrektorem artystycznym OTL., a także Mieczysław Antuszewicz (m.in. Książę Portugalii, Malutka czarownica).

Teart Lalek 1981

Olsztyński Teatr Lalek – lata 1980-81. Fot. prywatne archiwum Jaromira Wroniszewskiego

Od 6 października 1986r. Teatr Lalek „Czerwony Kapturek” zmienia nazwę na Olsztyński Teatr Lalek. Wraz z nową nazwą pojawiają się także nowe formy promocji np. zapoznawanie dzieci i młodzieży z teatrem od strony kulis, organizowanie dni otwartych, kiermaszy, imprez okazjonalnych. Teatr obecny jest na wielu znaczących festiwalach (Wałbrzych, Opole, Białystok).

Olsztyński Teatr Lalek, lata 70.

Niestety niszczejący budynek teatru lalek w Olszynie przy pl. Bema popadał w ruinę, grożąc zawaleniem, więc teatr jest zmuszony  do puszczenia gmachu i przez kilka lat funkcjonuje jako teatr lalkowy bez stałej siedziby.

Trudny czas bezdomności tej sceny przypada na dyrekcję Leszka Grada, Alicji Chodynieckiej-Kuberskiej i Mariana Juszczyńskiego, który szczęśliwie zakończył okres tułaczki teatru. Teatr otrzymuje salę konferencyjną przy ul. Głowackiego 17 z przeznaczeniem na salę widowiskową.

Za sprawą kierownika artystycznego teatr zyskuje opinię sceny poszukującej. Widoczne stają się w tym czasie: fascynacja teatrem przedmiotu, różnorodność technik lalkarskich, wyjście aktora zza parawanu, gra w żywym planie. Ważnym elementem działalności teatru jest edukacja młodego widza. W repertuarze można zobaczyć zarówno dramat klasyczny jak i współczesny.

‚Czarnoksiężnik z Krainy Oz”, fot. OTL

29 stycznia 1994 roku oficjalnie otwarto nową siedzibę OTL przy ul. Głowackiego. Uroczystość połączono z jubileuszem 40-lecia teatru. Na to jubileuszowe otwarcie Zbigniew Marek Hass przygotował „Czarnoksiężnika z Krainy Oz” Franka Bauma.

Scena boryka się z kłopotami finansowymi związanymi z nową sytuacją polityczno-gospodarczą, czego wynikiem jest ograniczenie liczby premier. Mimo to Olsztyński Teatr Lalek jest stale obecny na najważniejszych przeglądach teatralnych w kraju oraz zagranicą, ze swoją sztuką dotarł nawet w tak odległe miejsca jak Władywostok.

Obecna siedziba Olsztyńskiego Teatru Lalek

W ponad sześćdziesięcioletniej działalności OTL odbyło się 230 premier dla dzieci, młodzieży i widzów dorosłych. Od roku 2000 istnieje oficjalna Scena dla Młodzieży i Widzów Dorosłych. Z OTL współpracują różne pokolenia reżyserów, scenografów, kompozytorów, choreografów. W repertuar teatru na stałe wpisane są takie wydarzenia kulturalne jak Studencka Trzydniówka Teatralna oraz Olsztyński Tydzień Teatrów Lalkowych ANIMA.

Ważnym elementem działalności teatru jest edukacja młodego widza. Po spektaklach odbywają się lekcje teatralne, dyskusje i spotkania z twórcami. Widzowie mają okazję zobaczyć scenę od strony kulis, dowiedzieć się jak powstaje przedstawienie teatralne, kim są jego twórcy, zaznajomić się z magicznym językiem teatru. Poznają rodzaje lalek od pacynki do marionetki, odwiedzają kabinę elektroakustyczną i pracownię plastyczną, w której powstają dekoracje, lalki i rekwizyty do wszystkich spektakli. Podczas lekcji teatralnych każdy widz uzyska odpowiedź na nurtujące go pytania dotyczące teatru lalek.

Przy teatrze działa Szkolna Rada Teatralna skupiająca dzieci i młodzież zainteresowaną teatrem. W ramach współpracy ze szkołami na łamach Gazety Olsztyńskiej wydawana jest Gazeta Teatralna OTL redagowana przez Międzyszkolną Redakcję pod opieką przedstawiciela teatru. Jest to miejsce na trwałe wpisane w powojenną historię miasta.


Bibliografia:

Krystyna Szels-Milczarek, „Warmia i Mazury”. – 1976, nr 3, dod. „Olsztyński Teatr Lalek”.

Krystyna Szels-Milczarek, „Teatr życia / Krystyna Szels-Milczarek” , rozm. Beata Waś, „Gazeta Olsztyńska”. – 2003, nr 265, dod. „Olsztyn Dzień po Dniu”, nr 45, s. 2.

Beata Waś, „Teatr na całe życie”, aut. Beata Waś, „Gazeta Olsztyńska”. – 2005, nr 83, s. 14.

Beata Brokowska, „Teatr jak hazard. Na obrotowej scenie.”, Beata Brokowska, „Dziennik Pojezierza”. – 1996, nr 9, s. 6. :

Na podstawie Olsztyński Teatr Lalek

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s