Noc Kryształowa – pogrom Żydów

Noc kryształowa

Jeden ze sklepów żydowskich w Berlinie zniszczony podczas Nocy Kryształowej, źródło reuters

W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku – na terenie III Rzeszy miała miejsce tzw. „Noc kryształowa” (niem. Kristallnacht). Niemieccy funkcjonariusze SS, SD i Gestapo zaczęli organizować antysemickie zamieszki głównie na ulicach Frankfurtu, Monachium, Norymbergii i Hamburga.  W skutek tych wystąpień zniszczono tysiące sklepów i domów towarowych należących do Żydów, ponad 1000 synagog. Zamordowano 91 Żydów, setki było rannych, a 35 tys. Żydów trafiło do obozów koncentracyjnych. Noc kryształowa zapoczątkowała okres wzmożonych prześladowań Żydów.

Tak zwana Polenaktion, akcja wydalenia z Niemiec Żydów polskich. Na zdjęciu aresztowania w Norymberdze 28 października 1938 r.

Dnia 28 października na terenie całej Rzeszy aresztowano około 17 tysięcy Żydów posiadających obywatelstwo polskie. Aresztowanych Żydów załadowano do wagonów kolejowych i wywieziono w kierunku granicy polskiej. Przed samą granicą, w pobliżu stacji Zbąszyn, Żydom kazano wysiąść z pociągów i skierować się w stronę granicy z Polską.

Herszel Feibel Grynszpan (1921 – zm. ok. 1942, prawdopodobnie w więzieniu w Magdeburgu)

Wśród tłumów przymusowych uchodźców, znalazł się Sendel Grynszpan – napisał on potem do swego syna w Paryżu, wyrażając głębokie oburzenie z powodu zaistniałej sytuacji. Siedemnastoletni wówczas Herszel Grynszpan, nie mogąc darować krzywdy, jaką wyrządzono jego rodzicom, postanowił na własną rękę dokonać zemsty.

W dniu 7 listopada 1938r. młody Herszel Grynszpan dokonał zamachu na radcę ambasady niemieckiej w Paryżu, von Rath’a. Przesłuchiwany przez francuską policję Grynszpan zeznał, że do zbrodni popchnęła go wiadomość o dokonanej przez nazistów masowej deportacji Żydów z Niemiec do Polski. „Od tego momentu postanowiłem zaprotestować przeciwko temu i zabić pracownika ambasady niemieckiej. Chciałem pomścić Żydów i zwrócić uwagę świata na wydarzenia w Niemczech” – powiedział aresztowany Grynszpan.

Dwa dni po strzałach w ambasadzie, 9 listopada 1938r. w czasie uroczystości rocznicy nieudanego puczu z 1923r., Goebbels w swym przemówieniu powiedział: „Von Rath został zamordowany. To morderstwo nie jest czynem samego tylko Żyda, Grynszpana, lecz akcją której życzyło sobie całe żydostwo. Trzeba, aby teraz coś się wydarzyło.” Był to sygnał do rozpoczęcia programu antyżydowskiego, który w historii zapisał się jako Kristallnacht.

W nocy z 9 na 10 listopada 1938r. na terenie całych Niemiec, hitlerowscy funkcjonariusze SS, SD i Gestapo, zaczęli organizować antysemickie rozróby. Oto jak wspominał te wydarzenia, pisarz Erich Kaestner:

„Dobiegł mnie brzęk tłuczonego szkła. Hałas był taki, jakby przewrócono tuziny wypełnionych szkłem wagonów. Wyjrzałem z taksówki i zobaczyłem po lewej i po prawej, przy co piątym mniej więcej domu, mężczyzn, z których każdy – biorąc potężny zamach – długim stalowym prętem rozbijał okno wystawowe. Ledwo zrobił swoje z jedną witryną, miarowym krokiem szedł do następnego sklepu i, nie nadużywając energii, zabierał się za kolejną, całą jeszcze witrynę. Miasto zdawał się wypełniać tylko brzęk trzaskającego szkła”.

Podpalona synagoga w Wiesbaden na ulicy Michelsberg podczas Kryształowej Nocy, źródło: yadvashem.org

W skutek tych wystąpień zniszczono: 7000–7500 sklepów i 29 domów towarowych należących do Żydów, 267 synagog (według najnowszych danych – nawet ponad 1000), 171 domów mieszkalnych. Zbezczeszczono prawie wszystkie cmentarze (kirkuty) żydowskie.

Niemiecka policja przed zniszczonym sklepem żydowskim, źródło: wikimedia commons

Starty oszacowano na 100 mln marek, przy czym kontrybucją za nie obłożono samych Żydów. Zamordowano wówczas 92 Żydów, a setki poniosło ciężkie obrażenia. Do aresztów trafiło 20  tys. Żydów, siedmiu Niemców – aryjczyków i trzech cudzoziemców. Osadzono w obozach koncentracyjnych około 35 tys. Żydów.

Żydzi aresztowani przez SS, źródło yadvashem.org

Nazwa „Noc Kryształowa” wzięła się od widoku, jaki w nocy z 9 na 10 listopada 1938r. przedstawiały ulice niemieckich miast, zasypane odłamkami produkowanego wówczas wyłącznie w Belgii szkła witrynowego. W ciągu zaledwie jednej nocy, bojówki nazistowskie wytłukły tyle szkła z witryn, ile odpowiadało półrocznej produkcji zakładów belgijskich.

Propaganda III Rzeszy przedstawiała te tragiczne wydarzenia jako żywiołowy protest społeczeństwa przeciw dokonanemu przez Żyda-emigranta zamachowi na życie urzędnika hitlerowskiego von Ratha. Tak naprawdę był to tylko pretekst do pozbycia się Żydów ze społeczeństwa niemieckiego i wykonaniu tym samym planu polityki antysemickiej.

Akty terroru po „kryształowej nocy” miały konkretny cel – obrzydzić ludności żydowskiej pobyt w Niemczech i zmusić ją do emigracji, lecz z pozostawieniem majątku na terenie III Rzeszy. 12 listopada Herman Göring oświadczył, że problem żydowski odtąd będzie rozpatrywany kompleksowo i ostatecznie zostanie doprowadzony do końca. Zaistniał nowy etap w siłowym rozwiązaniu programu antysemickiego przyjętego przez NSDAP, tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej.

Kierownictwo narodowosocjalistyczne III Rzeszy podjęło wiele działań dyskryminujących Żydów. Wywłaszczenia pozbawiły ich środków do życia. Zabroniono im przebywania w kinach, teatrach oraz uczestniczenia w spotkaniach publicznych. Zezwolono na przebywanie tylko w wyznaczonym obszarze (getta). W grudniu 1938 zabrano im prawa jazdy, a lekarzom i adwokatom zabroniono wykonywania zawodu.

„Noc kryształowa” stała się w istocie nowym etapem prześladowania Żydów, włącznie z ich fizyczną eksterminacją. We wrześniu 1941 wprowadzono obowiązek noszenia „Gwiazdy Dawida”. W styczniu 1942 podczas konferencji w Wannsee (dzielnicy Berlina) podjęto program radykalnego rozwiązania kwestii żydowskiej tożsamej z Holocaustem setek tysięcy Żydów, którzy znaleźli swój koniec w obozach zagłady.

Od 1989 roku organizowany jest na arenie międzynarodowej Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem.


Literatura:

Herbert Schultheis, Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten (Bad Neustädter Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde Frankens 3). Bad Neustadt a. d. Saale: Rötter Druck und Verlag, 1985.

Richard Overy. Trzecia Rzesza Historia Imperium. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012

Saul Friendlander, Nazi Germany and the Jews : Volume 1: The Years of Persecution 1933-1939. New York, NY: Perennial, 1998

Eric J. Johnson, Nazi terror: the Gestapo, Jews, and ordinary Germans. New York: Basic Books, 1999

Schwab, Gerald Schwab, The day the Holocaust began: the odyssey of Herschel Grynszpan. New York, 1990

Frei Norbert, Państwo wodzowskie. Rządy narodowosocjalistyczne w latach 1933-1945, tłum. Robert Marszałek, Warszawa 2000.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s