Rząd Daszyńskiego

TRLRP

W nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku w Lublinie w pałacu Lubomirskich przy placu Litewskim, utworzono Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej. Zrzeszał on przede wszystkim przedstawicieli lewicy niepodległościowej Polskiej Partii Socjalistycznej oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego. Premierem pierwszego polskiego rządu w historii niepodległej Polski został Ignacy Daszyński.

Rozpad Austro-Węgier i przewidywana klęska Cesarstwa Niemieckiego w 1918 r. przyspieszyła działania różnych ośrodków politycznych na rzecz objęcia władzy na terytorium Polski.Podczas obrad konspiracyjnego XIV Zjazdu Polskiej Partii Socjalistycznej we wrześniu 1918 r. uchwalono, iż należy dążyć do usunięcia okupacji i „stworzenia zjednoczonej i niepodległej republiki ludowej”.Tymczasem stworzona przez okupantów Rada Regencyjna 7 października 1918 roku ogłosiła niepodległość Polski.

W tym samym czasie zaczęły tworzyć się zalążki państwowości.19 października powstała Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego. Natomiast 28 października w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna z udziałem Wincentego Witosa oraz Ignacego Daszyńskiego, którzy pokrzyżowali Radzie Regencyjnej próbę podporządkowania Galicji.

W nocy z 1 na 2 listopada w mieszkaniu Artura Śliwińskiego, działacza Stronnictwa Niezawisłości Narodowej, podczas zebrania działaczy niepodległościowych podjęto decyzję o stworzeniu rządu ogólnokrajowego przeciw środowiskom konserwatywnym Rady Regencyjnej. Zdecydowano się na Lublin z uwagi na spodziewaną likwidację okupacji austro-węgierskiej. W dniu 6 listopada większość członków mającego się utworzyć rządu przybyła do Lublin

1918 r., po utworzenie rządu, utworzono w Lublinie polską milicję, źródło: lublin.gosc.pl

Przed przyjazdem Witosa i Daszyńskiego w dniu 7 listopada do Lublina, rozplakatowany został „Komunikat” nr 91, zawierający niepełny skład rządu. Dopiero na konstytuującym zebraniu ministrów, odbytym w nocy z 7 na 8 listopada, formalnie ustalono skład rządu, ogłoszony w „Komunikacie” nr 92. Na posiedzeniu tym nieobecni byli Jędrzej Moraczewski, Gabriel Dubiel i Błażej Stolarski, zaś Wincenty Witos opuścił posiedzenie w trakcie. Informację o odmowie udziału w rządzie lubelskim po powrocie do Galicji Witos przekazał Polskiej Agencji Telegraficzne

Rząd grupował przede wszystkim przedstawicieli lewicy – PPS, PPSD oraz PSL „Wyzwolenie”. Dlatego program rządu można określić jako lewicowy, ale niekomunistyczny – przemiany miały nastąpić nie w drodze rewolucji, ale reform parlamentarnych. W swoim manifeście rząd ten pretendował do miana ogólnopolskiego, nie dzielnicowego, ogłaszając:

„Państwo polskie, obejmujące sobą wszystkie ziemie, zamieszkałe przez lud polski, z własnym wybrzeżem morskim, stanowić ma po wszystkie czasy Polską Republikę Ludową”

W swoim programie politycznym Rząd Daszyńskiego wymieniał:

– natychmiastowe rozwiązanie Rady Regencyjnej,

-zapowiadał zwołanie jeszcze w tym roku Sejmu Ustawodawczego wybranego w demokratycznych wyborach, który obierze Prezydenta

– całkowite polityczne i obywatelskie równouprawnienie wszystkich obywateli bez różnicy pochodzenia, wiary i narodowości, wolność sumienia, druku, słowa, zgromadzeń, pochodów, zrzeszeń, związków zawodowych i strajków

– uznanie wszystkich donacji i majoratów jak również lasów zarówno prywatnych i dawnych rządowych własnością państwową

– ustalał w przemyśle, rzemiosłach i handlu 8-godzinny dzień pracy. Zapowiadał utworzenie armii oraz szeroki program reform, w tym nacjonalizację przemysłu, a także reformy rolne oraz stworzenie ram ochrony socjalnej pracowników.

– zapowiadał po ukonstytuowaniu władz rządowych powołanie demokratycznych rad gminnych, sejmików powiatowych i samorządów miejskich, jak również do zorganizowanie milicji ludowej

– wskazywał na konieczność zapewnienia taniej żywności w oparciu o organizacje samorządowe i społeczne.

Ponadto rząd zapowiadał wniesienie pod obrady Sejmu ustawodawczego:

– przymusowego wywłaszczenia i zniesienia wielkiej i średniej własności ziemskiej i oddanie jej w ręce ludu pracującego pod kontrolą państwową

– upaństwowienia kopalń, salin, przemysłu naftowego, dróg komunikacyjnych oraz innych działów przemysłu, gdzie się to da od razu uczynić

– udziału robotników w administracji tych zakładów przemysłowych, które nie zostaną od razu upaństwowione

– prawo o ochronie pracy, ubezpieczeniu od bezrobocia, chorób i na starość

– konfiskaty kapitałów, powstałych w czasie wojny ze zbrodniczej spekulacji artykułami pierwszej potrzeby i dostaw do wojska

– wprowadzenie powszechnego, obowiązkowego i bezpłatnego świeckiego nauczania szkolnego.

Po powrocie Józefa Piłsudskiego z Magdeburga, 12 listopada Ignacy Daszyński udał się wraz z częścią rządu lubelskiego do Warszawy i złożył dymisję na ręce Naczelnika Państwa. Dwa dni później Piłsudski powierzył Daszyńskiemu misję tworzenia rządu.

Rząd Daszyńskiego był atakowany ideologicznie zarówno przez prawicę jak i organizacje rewolucyjne. Wobec nieudanych negocjacji z przedstawicielami Narodowej Demokracji, Daszyński ustąpił. Na jego miejsce Piłsudski powołał 17 listopada Jędrzeja Moraczewskiego, któremu powierzył kierownictwo sformowanego przez Daszyńskiego rządu.

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, pomimo dość epizodycznego charakteru uznawany jest za niezwykle ważny rozdział polskiej państwowości. W swoim postępowym programie wprowadzał demokrację parlamentarną w Polsce na właściwe tory i stanowił mocną zaporę przeciw rozwojowi w społeczeństwie tendencji rewolucyjnych. Podkreślano również niezwykle postępowy charakter rządu, który z jednej strony nadał kierunek zmian społecznych, który został wykorzystany przez rząd Moraczewskiego.

W okresie międzywojennym Polska Partia Socjalistyczna i Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” kultywowały legendę rządu lubelskiego, jako pierwszego rządu ludowo-robotniczego. Do 1937 r. PPS świętowała rocznicę Niepodległości 7 listopada

Pierwsze artykułu historyczne o rządzie ludowym pojawiły się dopiero po 1956 r. (m.in. artykuł Andrzeja Ajnenkiela w „Kwartalniku Historycznym” z 1958 r.). Jednak w PRL ani też w okresie III Rzeczypospolitej nie był żaden sposób eksponowany. Jedynie w Lublinie kultywuje się pamięć rządu.

W 1988 r. zawieszona została tablica pamiątkowa, przed którą w dniu 11 listopada władze składają kwiaty, zaś obecnie w 90 rocznicę Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” wraz Zakładem Praw Człowieka Wydziału Politologii UMCS oraz Stowarzyszeniem Homo Faber organizują wspólnie z lubelską młodzieżą przygotowanie szeregu wydarzeń, które w niecodzienny sposób opowiedzą historię Lublina z 1918 r.


Literatura:

M. Eckert, „Historia polityczna Polski lat 1918-1939”, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, s. 25-26

I. Daszyński, „Pamiętniki”, Warszawa 1957, T.II, s. 322-327.

A. Ajnenkiel , „Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918-1926”, Warszawa 1978

A. Ajnenkiel, Z dziejów Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie, „Kwartalnik Historyczny” z 1958 r., nr 4, s. 1069-1070

źródło: www.lublin1918.tnn.pl

Reklamy

One thought on “Rząd Daszyńskiego

  1. Pingback: Dekret o 8-godzinny czasie pracy |

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s