Nosorożec włochaty ze Staruni

Nosorożec włochaty Starunia 1929

1929 r., nosorożec włochaty ze Staruni, tzw. drugi, źródło: wikimedia commons

23 października 1929 roku – w kopalni głębinowej ozokerytu na terenie wsi Starunia koło Stanisławowa na Kresach Wschodnich, został znaleziony nosorożec włochaty. Jest to jedyny na świecie kompletny egzemplarz tego wymarłego gatunku z epoki plejstocenu

Starunia i otaczające ją tereny przeżywały w minionym stuleciu zmienne losy historyczne. Przed I wojną światową należały wraz z południowo-wschodnimi ziemiami Polski (zwanymi Galicją) do Austrii. W okresie międzywojennym należały do niepodległej Polski. Od roku 1945 weszły w skład Związku Radzieckiego, dziś jest częścią  Ukrainy.

Już w XIX wieku wydobywano w okolicach Staruni prymitywnymi metodami ropę naftową oraz produkt jej naturalnych przemian – ozokeryt, zwany również woskiem ziemnym. Na początku XX wieku istniały tu już cztery szyby, z których wydobywano ozokeryt na niewielką skalę przemysłową. Na tym samym terenie znajdowały się wówczas również liczne źródła solanki.

 23 października 1929 r. w sztolni napotkano na głębokości 12,5 m na pokładach wosku ziemnego tzw. ozokerytu prawie nieuszkodzony okaz nosorożca włochatego, zwierzę leżało na grzbiecie.

Zwłoki miały nieliczne uszkodzenia, z których największym był otwór w brzuchu, przez który na zewnątrz ciała wydostały się wnętrzności, częściowo zachowane w osadzie otaczającym ciało. Później stwierdzono, że jest to młoda, trzyletnia samica. Nie zachowała się jej okrywa włosowa poza paroma kępkami, a także kopyta oraz rogi. Samica nosorożca włochatego zmarła około 23-36 tys. lat temu.

Rekonstrukcja nosorożca włochatego, źródło wikimedia commons

W celu wydobycia okazu wydrążono specjalny szyb transportowy, co było możliwe dzięki pomocy Wojska Polskiego.

Nosorożca wydobyto 17 grudnia 1929 r., a 22 grudnia przewieziono go do Krakowa. Ostatecznej preparacji i konserwacji dokonał rzeźbiarz z wykształcenia, a preparator z zawodu, Franciszek Kalkus.

Nosorożec (drugi) ze Staruni, 23 000 – 36 000 lat, źródło: Muzeum Przyrodnicze PAN w Krakowie, fot. Andrzej Kobos, 2004

Skórę zdjęto, a następnie założono na przygotowany model nosorożca, a szkielet oddzielono od mięśni i części miękkich, które zakonserwowano oddzielnie. Sporządzono także formę do wykonywania gipsowych odlewów nosorożca. Kierownikiem tych prac od strony naukowej był Jan Stach.

Szkielet nosorożca (drugiego) ze Staruni, źródło: Muzeum Przyrodnicze PAN w Krakowie, fot. Andrzej Kobos, 2004

Natomiast szkielet tego nosorożca został zaprezentowany w tamtejszym muzeum dopiero w 1948 r. To unikatowe, jedyne tego typu znalezisko na świecie jest obecnie przechowywane w Krakowskim Muzeum Przyrodniczym, gdzie można obejrzeć ten okaz.

Ogółem w okresie od 1907 do 1932 r. na terenie wsi znaleziono pozostałości czterech nosorożców i jednego mamuta.


Literatura:

H. Kubiak, Starunia – w 85. rocznicę pierwszych odkryć paleontologicznych. „Wszechświat”. 12, 1994 s. 295–299

źródła: strona Muzeum Przyrodniczego PAN w Krakowie

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s