Atak UPA na Birczę i Kuźminę

Atak na Birczę i Kuźminę

22 października 1945 roku — sotnie Ukraińskiej Powstańczej Armii dokonały ataków na miasteczka Birczę i Kuźminę w Bieszczadach. W obu napadach łącznie zginęło 25 żołnierzy Wojska Polskiego, 28 było rannych, 11 cywilów zginęło. Staty UPA wyniosły 9 zabitych i 25 rannych.

W Birczy stacjonowały wówczas: ścisłe dowództwo oraz 2. i 3. batalion 28. pułku piechoty 9. Drezdeńskiej Dywizji Piechoty Wojska Polskiego.

Przebywał tam batalion także zbiorczy z 17. Dywizji Piechoty, podporządkowany dowódcy 28 pp , jak również kompania zwiadu dywizyjnego, która operowała w ciągu dnia w terenie, a na nocny odpoczynek przybyła do tej miejscowości. Garnizonem dowodził ppłk Aleksander Wygnański.

Pierwszego napadu na Birczę UPA dokonała z rozkazu Pierwszego napadu na Birczę UPA z rozkazu dowódcy płk Myrosława Onyszkewycza „Oresta” Zapoczątkował go 30-sto osobowy oddział przebrany w polskie mundury.

Wezwany przez straże do podania hasła otworzył ogień. Jednocześnie ze wszystkich stron uderzyło 600-700 uzbrojonych ludzi. Trzon sił stanowiły sotnie „Rena”, „Jara”, i „Suchego” przynależne organizacyjnie do kurenia „Podkarpacie” pod dowództwem „Pruta” oraz kilka okolicznych SKW.

Jednej z grup udało się wedrzeć do miasteczka podpalając kilka zabudowań oraz zabijając cywili. Walki wewnątrz miasteczka trwały 4 godziny. Ostatecznie banderowcy zostali wyparci pozostawiając 5 zabitych i 16 rannych.

Straty Wojska Polskiego to 9 poległych,w tym jeden oficer, kpt. Witold Hryniewicz — pomocnik szefa sztabu 28. pp z 9. DP, 5 rannych, ponadto 11 osób cywilnych mieszkańców zostało zabitych. Spaliło się 10 budynków mieszkalnych, dom ludowy, koszary wojskowe i tartak.
.

Jednocześnie z zaatakowaniem Birczy inny duży oddział UPA, w którym rozpoznano sotnie „Hromenki”, bojówkę SKW „Barona” oraz bojówkę SB „Pieti”, w sile około 300—400 ludzi pod dowództwem „Hromenki”, dokonał ataku na Kuźminę, oddaloną o 10 km na południowy zachód od Birczy, aby powstrzymać ewentualną odsiecz dla Birczy.

W Kuźminie stacjonował w niej wówczas 30 pułku piechoty (LWP), a na skraju tej miejscowości w rejonie poczty rozlokował się jeden pluton 28. pp z 9. Dywizji Piechoty, dowodzony przez ppor. Karola Romanowskiego, wysłany wcześniej do tej miejscowości po odbiór kontyngentu. Większość upowców dla zmylenia na lewym rękawie miała opaski MO.

Główny atak skierowany był w rejon rozmieszczenia sztabu pułku i na tym kierunku udało się sporej grupie wedrzeć do środka wioski.  Doszło do walki wręcz. Po dwu i półgodzinnej walce upowcy wycofali się.

Polskie straty w Kuźminie były dotkliwsze. Spalono większą część wsi, ocalały zabudowania w rejonie poczty.

Zginęło 10 żołnierzy: 1 oficer – dowódca 3 kompanii moździerzy, ppor. Jan Pietroś, 4 podoficerów i 5 szeregowców. 23 żołnierzy zostało rannych: 3 oficerów — dowódca batalionu kpt. Piotr Skakun, dowódca kompanii ppor. Jan Wróblewski i adiutant dowódcy pułku por. Michał Jaskulski oraz 9 podoficerów.

Stracono: 14 koni, 3 wozy, radiostację i 10 km kabla telefonicznego. Straty UPA wyniosły 4 zabitych w tym „Baron” oraz 9 rannych w tym „Hromenko”.

W latach 1945-1946 ogółem miały miejsce 3 ataki UPA na Birczę, w których zginęło kilkudziesięciu mieszkańców Birczy, żołnierzy Wojska Polskiego i funkcjonariuszy MO, ORMO i UB.

O tych tragicznych wydarzeniach przypomina pomnik wzniesiony dla upamiętnienia żołnierzy Wojska Polskiego, Wojska Ochrony Pogranicza, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej, Służby Bezpieczeństwa, Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej poległym w walce z faszystowskimi bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii w latach 1944-1947.

Na tablicy pamiątkowej napisane też jest:
„Żywi to pamiętają. Żywi dziś czuwają”


Literatura:

Edmund Ginalski, Eugeniusz Wysokiński – „Dziewiąta Drezdeńska”, Warszawa 1984

Grzegorz Motyka – „Tak było w Bieszczadach. Walki polsko-ukraińskie 1943-1948”, Warszawa, 1999

Reklamy

One thought on “Atak UPA na Birczę i Kuźminę

  1. Pingback: 70. rocznica III ataku UPA na Birczę |

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s