Amerykańsko-czeska stuletnia wojna o piwo

Dziewczyna Budweisera 1900

Amerykańsko-czeska stuletnia wojna był to spór, który toczył się od 1907 roku pomiędzy czeskim browarem Budějovický Budvar a amerykańskim Anheuser-Busch. Spór dotyczył prawa do korzystania z marki piwa Budweiser, do którego rościły sobie obydwie strony. Doszło z tego powodu do ponad setek postępowań sądowych i administracyjnych. Jak doszło do tego konfliktu? Zapraszam do lektury.

Historia ta ma dwa wątki – jeden toczy się w Europie, a drugi w USA. Wątek pierwszy to historia wytwarzania piwa w Czechach, a jedną z miejscowości w których robiono najlepsze piwo były właśnie Budziejowice, które nazywały się wówczas Budweis. Tradycyjnie na terenach Czech piwa nosiły nazwę miasta pochodzenia z dodatkiem końcówki –er, tak stało się też w Budweis, podobnie było w Pilznie (słynny czeski Pilzner).

Początki piwowarstwa na terenie Czeskich Budziejowic wiążą się z założeniem przez niemieckojęzyczną ludność w 1795 roku Budziejowickiego Browaru Mieszczańskiego. Piwo budziejowickie stopniowo zyskiwało renomę – trafiało min. na dwór austriacki i wirtemberski

Plakat z 1952 stulecie browaru w St. Loius

Plakat z 1952 r. zrobiony z okazji stulecia browaru Budweiser koncernu Anheuser-Busch w St. Loius

W międzyczasie akcja przenosi się za ocean. W 1852 roku niemiecki emigrant zakłada mały browar w St.Louis. W 1860 r. Eberhard Anheuser, wcześniej parający się wyrobem mydła i świec, wykupuje zakład, a rok później jego córka wychodzi za mąż za innego niemieckiego emigranta – Adolfa Buscha. Oto początek koncernu Anheuser-Busch. Od 1872 roku Budějovické pivo  było eksportowane do Stanów Zjednoczonych.

Budweiser-Beer-School-Jacksonville-281

W 1876 roku ówcześni właściciele Browaru Mieszczańskiego z Budziejowic sprzedali prawa do marki „Budweiser” Amerykanom z firmy Anheuser-Busch. W tym samym roku amerykański browar rozpoczyna ważenie piwa z inspiracji Buscha i Carla Conrada. Piwo pod nazwą Budweisera, które świetnie sprzedaje się na amerykańskim oraz światowym Wkrótce browar w 1882 roku zarejestrował własne marki, np. Budweiser Export-Lager-Bier, który kilka lat później otrzymał także przymiotnik Original. Postanowiło sobie konsorcjum zastrzec prawo do nazwy.

XIX-wieczna widokówka przedstawiająca czeski Budějovický Budvar.

Tymczasem czeska ludność bojąc się niemieckiej dominacji w tej narodowej jakby nie było dziedzinie, postanowiła  w 1895 roku założyć (m.in. przez piwowarzy August Zátka i František Hromada) kolejny drugi browar – Budějovický Budvar (niem. Budweiser Budvar). Warto dodać, że browar ten produkował piwo zwane budziejowickim w opozycji do piwa pilzneńskiego oraz bawarskiego lokalnego konkurenta. Marka Budweiser Budvar do dzisiaj uznawana jest za ostoję piwnej czeskiej niezależności.

Piwo to produkowane w St. Louis różniło się i różni od swojego europejskiego konkurenta – przede wszystkim tym, że jest to piwo typu lager light – warzone na słodzie jęczmiennym z dodatkiem niesłodowanego ryżu. Dodatek chmielu jest stosunkowo niewielki w porównaniu z czeskim pilznerem, piwie o wyraźnej chmielowej goryczce.

Eksport piwa

Eksport piwa Budweiser XIX wiek.

Potrzeby rynku i wzmożony eksport doprowadziły do tego, że w pewnym momencie na rynku pojawiły się trzy różne Budweisery. Wtedy doszło do konfliktu. Browar Mieszczański i Budvar twierdziły, że marka Budweiser nie jest nazwą gatunku piwa, ale przymiotnikiem od nazwy Budweis (czyli Czeskich Budziejowic), co za tym idzie nie przysługuje ona browarowi założonemu i prowadzonemu w Saint Louis. Co na to strona amerykańska?

Anheuser-Busch powiadał, że produkuje piwo pod nazwą Budweiser od 1876 roku, podczas gdy browar Budvar dopiero od roku 1895, na to Czesi rzekli, że nazwa Budweis sięga roku 1265, kiedy to Budziejowice ufundował Przemysł Ottokar. Trudno z tym argumentem polemizować. Jednak amerykanie jednak w 1907 roku postanowili wnieść wniosek do sądu w sprawie nazwy „Budweiser”.

budweiserad reklama

Reklama amerykańskiego Budweisera, lata 50/60.

Konflikt amerykańsko-czeski początkowo się udało się na chwilę załagodzić dzięki dwóm umowom, z roku 1911 i 1939, w których to czeska i amerykańska firma postanowiły podzielić się prawami do nazwy w poszczególnych krajach. Granicą był Atlantyk (chociaż nie do końca).

W Ameryce Budweiserem miano nazywać produkty amerykańskiego browaru – a w Europie czeskiego (czyli Budvara, bo pierwszy budziejowicki browar wówczas już praktycznie wypadł z gry). Wtedy pojawiła się nazwa Bud – tak amerykańskie piwo miało się nazywać w niektórych krajach „przyznanych” Czechom.

W roku 1939 amerykański koncern dostał wyłączne prawo użycia oznaczeń Budweiser wyłącznie na rynku w USA i w Kanadzie, w zamian udzielając podobnej gwarancji co do Europy. Do dziś problemem są nieprecyzyjne sformułowania dotyczące chociażby znaków towarowych. Wszystko jednak zmieniła wojna.

1942 Budweiser

Browar Budvar w 1942 roku, podczas okupacji niemieckiej.

Po zakończeniu II WŚ oba browary z Budziejowic zostały znacjonalizowane, a potem de facto połączone przemianujac na Browar Samon.

Samson – nazwa piwa stosowana po II WŚ zaraz po nacjonalizacji i połączeniu obu browarów.

Jednocześnie zrezygnowano z marek Budweiser Bier, zastępując je nowymi markami piwa: Samson i Crystal. Jednak do sądu ponownie trafiła sprawa o prawo do nazwy w latach 50. XX wieku, co czyni ów spór jednym z najdłużej trwających w historii stosunków gospodarczych.

Puszka czeskiego Budweisera, lata 70. XX w.

W 1958 roku po podpisaniu porozumienia lizbońskiego, Budvar uzyskał prawa do korzystania z nazw: Budweiser Budvar, Budweiser, Budwar oraz Bud. Zastrzeżono także krój pisma i biało-czerwone barwy. Co jednak warto zauważyć, sygnatariuszami powyższego porozumienia było pierwotnie jedynie dziewięć państw (obecnie obowiązuje w 27 państwach świata, w tym w 11 europejskich).

W 1990 roku w Budziejowicach istniał już tylko Budvar (należący zresztą do dziś do państwa). W międzyczasie poprzednia ustalenia się mocno rozmyły, przez co w latach 90. spór odżył z nową siłą.

W 1991 roku browar ponownie otrzymał prawa do nazw Budějovický měšťanský var i historycznej Budweiser Bürgerbräu, a dwa lata później Budějovické pivo i jej odpowiedników w językach niemieckim, angielskim i francuskim (Budweiser Bier, Budweis Beer – sporna z browarem Budvar – i Bière de Budweis).

W 1997 roku wydawało się, że konflikt został zażegnany – wszelkie prawa do znaku towarowego Bud zostały przeniesione na Amerykanów. W zamian zostali oni zobowiązani do kupowania przez okres dziesięciu lat wyprodukowanego w Czechach chmielu. Mimo pozornego porozumienia, spór trwał dalej, a kolejne europejskie sądy przyznawały rację Czechom.

W roku 2000 praski Sąd Najwyższy, w oparciu o porozumienie lizbońskie o ochronie i międzynarodowej rejestracji nazw pochodzenia, potwierdził ponownie prawa browaru Samson do nazw Budějovické pivo i Budweiser Bier.

Pozorny kres tej batalii położył dopiero pod koniec lipca 2010 roku Trybunał Europejski w Strasburgu, który orzekł, że Anheuser-Busch nie może w UE zarejestrować słowa „Budweiser” jako zastrzeżonej marki. Amerykanie mogą za to rejestrować swoją markę w poszczególnych krajach UE. Z praktycznego punktu widzenia jest to jednak bardzo trudne, ponieważ czeski browar ma prawo do nazwy Budweiser w 19 europejskich krajach.

Jednak ostateczne starcie miało miejsce w w grudniu 2013 w Portugalii, gdzie miejscowy sąd nie ma wątpliwości i orzekł – Budweiser to czeskie piwo produkowane przez Budejovicky Budvar i zabronił konkurencyjnemu Anheuser-Busch InBev sprzedawania u siebie piwa pod tą marką. To punkt dla Czechów w trwającym już ponad sto lat konflikcie o prawa do nazwy legendarnego piwa

Amerykański (po lewej) i czeski Budweiser na jednej sklepowej półce, źródło: wikimedia commons.

Sąd ponownie w Lizbonie orzekł, że prawo do sprzedawania piwa pod marką Budweiser na portugalskim rynku przysługuje czeskiemu browarowi Budejovicky Budvar, a nie – należącemu obecnie do Belgów – Anheuser-Busch InBev, który również chce sprzedawać piwo pod tą nazwą. Na rynkach, na których Anheuser-Busch nie posługuje się nazwą Budweiser, browar sprzedaje piwo o zbliżonej nazwie Bud. W Stanach Zjednoczonych sprzedaje je natomiast właśnie pod nazwą Budweiser.

Łącznie miały miejsce ponad 126 rozpraw sądowych z czego 91 wygrali Czesi.


Literatura:

Leszek Rum, „Ilustrowany leksykon piwa”, wyd. Kurpisz , Poznań, 2005, s. 80

źródło: browary-polskie.pl – Budweiser, Budvar czy BudBudweiser Budvar – history

Advertisements

One thought on “Amerykańsko-czeska stuletnia wojna o piwo

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s