Angkor Wat – świątynia pośród dżungli

Angkor-Wat-in-Siem-Reap 1

Angkor Wat, źródło: vietnamdhtravel.com

Kambodża to kraj najstarszej cywilizacji na Półwyspie Indochińskim – Imperium Khmerów. To tajemnicze zapomniane potężne imperium ze stolicą w Angkorze niegdyś, oprócz Kambodży, obejmowało tereny Tajlandii, Laosu i Wietnamu. Potomkami dawnych Khmerów są dzisiejsi mieszkańcy Kambodży. To tutaj zachowało się najwięcej zabytków dawnego imperium. Wśród nich czołowe miejsce zajmuje słynny kompleks świątyń Angkor. Jedna z nich Ankgor Wat to największa świątynia świata i jeden z ósmiu cudów świata.

Legenda mówi, że państwo Khmerów powstało w wyniku mariażu przybyłego z Indii bramina Kaudinji i miejscowej księżniczki, córki króla węży (naga). Stąd wszechobecny w sztuce wizerunek wielogłowej kobry. Najstarszym zapisem historycznym wspominającym te tereny, jest wzmianka o państwie Funan w chińskich kronikach z IV w.n.e. Są jednak dowody archeologiczne, że Funan istniał już na długo przed narodzeniem Chrystusa. W VI w. Funan w wyniku secesji rozpadł się na Wodną i Lądową Czenlę (Chenla), a te z kolei zostały w VIII w. podbite przez Jawajczyków. Wyzwolenie kraju daje początek temu, co dziś określamy jako imperium Angkoru.

Współczesna mapa Kambodży, źródło: kompas.travel.pl

Współczesna mapa Kambodży, źródło: kompas.travel.pl

Według paleografii, wyzwoliciel przybywa z Jawy, zwycięża najeźdźców i w 802 r. koronuje się jako Dżajawarman II. Tłumaczenie inskrypcji jest wciąż obiektem sporu. Oficjalnie się dopuszcza, że Jawa, to niekoniecznie wyspa Jawa, ale są też głosy, że może to być jedynie odbicie legendy o Kaudinji – obcym księciu, który zakłada państwo.

Najbardziej prawdopodobna może być wersja, w której przyszły król przybywa z Czampy, kraju położonego na wybrzeżu – na obszarze obecnego Wietnamu Środkowego – mającym również problemy z Jawajczykami. Wspierany przez wojska czamskie, Dżajawarman II wyzwala kraj i ustanawia swoją stolicę niedaleko dzisiejszego miasta Siem Reap.

Potężne Imperium Khmerów, nazywane także Królestwem Angkoru, stworzył w 802 r. Dżajawarman II wywodzący swój ród z legendy o hinduskim księciu: wygnany przez ojca z Delhi miał pojąć za żonę córkę króla-węży, a od teścia dostać w prezencie nowe ziemie zwane Kambudżą. Królestwo rosło w siłę, a jego kolejni władcy przyłączali do niego nowe ziemie.

wierze_Angkot_Wat_flickr

Charakterystyczne wieże Angkor Wat widnieją także na fladze Kambodży, flickr: alicepopkorn

Na początku XII wieku rozpoczęto budowę kompleksu świątyń Angkoru. Termin angkor wywodzi się z sanskrytu i oznacza „miasto”, „stolicę” lub „święte miasto”. Najważniejsza świątynia kompleksu nosi nazwę Angkor Wat, co tłumaczyć można jako „Miejska Świątynia”, zaś położony w jej pobliżu zespół miejski określany jest mianem Angkor Thom, czyli „Wielkie/Wspaniałe Miasto”. Dziś nazwę Angkor stosuje się jako określenie dawnego państwa Khmerów lub sławnego na całym świecie zespołu ruin znajdującego się w pobliżu Siem Reap.

Ruiny świątynnej bramy, fot. Darek Kozicki

Ruiny świątynnej bramy, fot. Darek Kozicki

Początki budowy pierwszej świątyni Ankgor Wat datuje się na 1113 r., gdy władca imperium khmerskiego Surjawarmana II, postanowił zbudować świątynię ku czci hinduskiego boga Wisznu. Szacuje się, że całość trwała ponad 30 lat, a efektem były budowle o powierzchni ponad 2 km kwadratowych.

Kambodża Monumentalne budowle Angkoru

Kambodża Monumentalne budowle Angkoru, fot. Darek Kozicki

Prostokąt 1025 na 800 metrów, otoczony szeroką na 195 m fosą i murem, zawiera wewnątrz właściwą świątynie, trzypiętrową, otoczoną licznymi galeriami budowlę. Konstrukcyjnie świątynia jest obrazem hinduistycznego świata ze świętą górą Meru w centrum, otoczoną niższymi szczytami, oraz dziedzińcami i fosami symbolizującymi kontynenty i oceany.

Budda w szafranowej szacie zagubiony wśród ruin Angkoru, fot. Darek Kozicki

Budda w szafranowej szacie zagubiony wśród ruin Angkoru, fot. Darek Kozicki

Magiczne płaskorzeźby okalające zewnętrzne mury świątyni stanowią o jej niesamowitości, o precyzji i drobiazgowości w wykonaniu. Pisma podają, że ciągnące się kamienne arrasy przez ponad 900 metrów ukazują ponad 20 tys. postaci wykonanych z dbałością o największy detal reprezentujących sceny z eposów Ramajany i Mahabharaty.

Po śmierci Suryawarmana II ok. 1145 r., państwo podupada i następuje okres wyniszczających wojen domowych i walk o władzę. I tu znów pojawia się nie wiadomo skąd dzielny książę, jednoczy kraj, koronuje się na króla i doprowadza państwo do niesamowitej potęgi, obejmującej większą część Indochin, od Birmy po Czampę.Nazywa się Dżajawarman VII. Pod koniec XII w. Imperium Khmerów było kilka razy większe od dzisiejszej Kambodży, a jego stolica liczyła sobie milion mieszkańców.

angkor-angkor-wat-detal-korytarze

Spacer tajemniczymi korytarzami khmerskiej świątyni to niezapomniane przeżycie, fot. Darek Kozicki

Klasyczna historia opierająca się o pracę francuskiego historyka G. Maspèro opisuje ten okres jako zmagania Khmerów z wrogimi sąsiadami – głównie Czampą. Ostatnio jednak historycy skłaniają się do poglądu, że rozkład sił był inny i bardziej przypominał wojnę domową. Wg współczesnego badacza M. Vickery’ego to Dżajawarman VII poprowadził do Kambodży połączoną armię khmersko-czamską, a broniąca Angkoru koalicja składała się również z Khmerów i Czamów.

angkor-bayon-calosc

Kompleks świątynny Bayon wzniesiono w XII w. , źródło: fot. flickr, robertnyman

Bunty i rebelie trwają jeszcze długo, co znajduje odbicie w indochińskich legendach. Wg Maspèro główną rolę odgrywał ruch oporu Czamów, ale obecnie panuje pogląd, że sytuacja nie wyglądała tak prosto. Walczące armie składały się bowiem zarówno z Czamów, jak i Khmerów. Po śmierci Jayavarmana VII ok. 1220 r. unia między Czampą i Kambodżą rozpada się bez większych perturbacji.

angkor-bayon-kamienne-twarze

Świątynię Bayon wyróżniają monumentalne kamienne twarze , źródło: flickr

Po Dżajawarmanie VII zostaje najbardziej niesamowita i pokręcona świątynia – Bayon. Plątanina korytarzy i schodów przenika przez 54 wieże ozdobione 216 smutno uśmiechającymi się twarzami Buddy Avalokiteśwary.

Wejście do Angkor Thom, fot. C. Karras

Wejście do Angkor Thom, fot. C. Karras

Ta sama twarz, będąca prawdopodobnie podobizną samego króla, została umieszczona na gopurach, czyli wieżach bramnych otoczonego murem miasta Angkor Tom, w którego centrum znajduje się Bayon.

Światynia Baphuon, fot. C. Karras.

Światynia Baphuon, fot. C. Karras.

W pobliżu ogromna świątynia-piramida Baphuon i pałac Dżajawarmana VII – Phimeanakas.

Pałac Phimeanakas, fot. C. Karras

Pałac Phimeanakas, fot. C. Karras

Nieco dalej tarasy: Słoni i Trędowatego Króla na których odbywały się uroczystości państwowe.

Taras Słoni, fot. C. Karras

Taras Słoni, fot. C. Karras

W XIII wieku powstała świątynia Ta Prohm. Przy jej budowie pracowało niemal 80 tys. robotników. Ciężka i wyczerpująca praca sprawiła, iz wielu z nich pozostało już na zawsze na placu budowy.

Potężne korzenie oplatające mury Ta Prohm, źródło: flickr

Potężne korzenie oplatające mury Ta Prohm, źródło: flickr

Świątynia ta od wieków prowadzi nierówną walkę z siłami natury. Niestety dżungla zrobiła swoje, olbrzymie drzewa porastające kamienie i wdzierające się do wnętrz budowli sprawiały, iż świątynia Ta Prohm popadła w ruinę. Niektóre jej fragmenty wyłączono z możliwości zwiedzania ze względu na ryzyko zawalenia.

Potęga natury bywa zadziwiająca, fot. Darek Kozicki.

Potęga natury bywa zadziwiająca, fot. Darek Kozicki.

Mimo zniszczeń – a może nawet za ich sprawą – budowla ta sprawia niesamowite wrażenie. Kamienie oplecione korzeniami tworzą sieć tajemniczych korytarzy, które wydają się być iście filmową scenerią. Między innymi właśnie dlatego przestrzenie Ta Prohm, stały się tłem akcji filmów o przygodach Indiany Jonesa i Tomb Raider.

W XIII w. za przyczyną imperialnej żądzy Wielkiego Chana Kubilaja pojawia się siła, która będzie przyczyną upadku Angkoru. Uciekający przed mongolskimi hordami Tajowie przenoszą swoje państwo Nanżao z Yunnanu na południe Indochin. Powoli wypierają Khmerów na południowy-wschód, ostatecznie zmuszając ich w 1432 r. do przeniesienia stolicy z Angkoru do Phnom Penh. Datę tę uważa się za kończącą dzieje Angkoru, chociaż było później jeszcze kilka okresów świetności, o czym świadczą na przykład pochodzące z XVI w. reliefy w Wielkiej Świątyni.

Nad tym, dlaczego mieszkańcy opuścili Angkor, naukowcy głowią się do dziś. Według jednej z najnowszych teorii może za tym stać zbyt intensywne użytkowanie gleby i problemy z wodą – gdy miasto upadało, jej poziom w sztucznych zbiornikach i glebie był bardzo niski. Angkor wspaniałe kamienne miasto i kompleks świątyń popadły w zapomnienie.

Buddyjscy mnisi w Angkor Wat, źrodło mandalay.pl

Buddyjscy mnisi w Angkor Wat, źrodło mandalay.pl

W 1586 r. do Angkor dotarł kapucyn Antonio da Magdalena, a niedługo po nim inni portugalscy misjonarze: Marcello de Ribadeneyra, Gabriel de San Antonio, Antonio Dorta, Luys de Fonseca. <nisi trafili do zagubionej pośród dżungli metropolii zastając w niej jedynie kilku buddyjskich mnichów: choć popadała już w ruinę, jej ogrom i wspaniałe budowle zrobiły na nich takie wrażenie, że uznali, iż to pozostałości dalekich rubieży imperium rzymskiego. Ponownego odkrycia Angkor dokonał dopiero w latach 60. XIX w. francuz Henri Mouhot.

Henri_Mouhot_1

Henri Mouhot ( 1826 – 1861) – francuski przyrodnik i podróżnik z połowy XIX w., źródło: wikimedia commons.

Francuski podróżnik Henri Mouhot w 1861 roku wyruszył  do Indochin z zamiarem przepłynięcia Mekongiem na północ, w kierunku Chin. Na miejscu zdecydował jednak zamienić łódź na zaprzęgnięty w woły wóz i wyruszyć na wędrówkę przez dżunglę w poszukiwaniu tajemniczego miasta, o którym od lat opowiadali europejscy podróżnicy.

Po trzech tygodniach mozolnej wędrówki Muhout dotarł do kamiennego miasta, zobaczył jedynie zarośnięte przez bujną zieleń ruiny: dawną stolicę potężnego Imperium Khmerów dżungla niemal pożarła. Żeby zrozumieć, z jakim rozmachem ją wybudowano, trzeba było wielu kolejnych lat: na terenie 400 km kwadratowych odkryto niemal setkę starych świątyń i królewskich pałaców. To największy sakralny kompleks świata – wciąż tajemniczy, ale coraz łatwiej dostępny.

Po sensacyjnym odkryciu Mouhota, Indochiny opanowała gorączka poszukiwaczy skarbów. Wiele bezcennych zabytków wywieziono, a wiele też zdewastowano i bezpowrotnie zniszczono. W tym czasie też rozdzierane między Tajów i Wietnamczyków marionetkowe królestwo Kambodży oddało się w 1868 r. pod protektorat Francji, stając się na długie lata francuską kolonią.

Bardziej cywilizowany okres eksploatacji skarbów Angkoru nastąpił po rozpoczęciu działalności przez Francuską Szkołę Dalekiego Wschodu (EFEO). Prace badawcze i konserwatorskie prowadzone są od początku XX w. do chwili obecnej. W konserwacji brały udział również polskie Pracownie Konserwacji Zabytków (świątynia Bajon).

W czasie rządów Czerwonych Khmerów prace zostały wstrzymane, cudzoziemscy konserwatorzy wyrzuceni, a część dokumentacji zniszczona. Po upadku reżimu archeologowie stanęli przed zadaniem poukładania największych puzzli świata – budowli uprzednio rozebranych dla umożliwienia innych prac.

Angor Wat, źródło: Shutterstock

Angor Wat, źródło: Shutterstock

Obiekt obecnie znajduję się na liście światowego dziedzictwo UNESCO oraz na liście współczesnych 8 cudów świata. Dzisiaj Angkor Wat jak i cały kompleks wzbudza ciekawości i skrywa wciąż wiele tajemnic.


Literatura:

Praca zbiorowa: Wielka Historia Świata – Cywilizacje Azji – Dolina Indusu – Indie – Kambodża. T. 5. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2005

Andrew Forbes, David Henley, „Angkor, Eighth Wonder of the World”, Chiang Mai: Cognoscenti Books, 2011

Maurice Glaize, „The Monuments of the Angkor Group”, Sajgon, 1944

Charles Higham, „The Civilization of Angkor”, Phoenix, 2011

Claude Jacques and Michael Freeman, „Ancient Angkor”,River Books, 1999

Jacek Pałkiewicz: Angkor. Zysk i S-ka, 2007

źródła:

abckambodza.pl

kompas.travel.pl

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s