Dodaj komentarz

Petra – tajemnicze miasto ukryte w skale

Petra 1

Petra, fot. Thinkstock

Wiele starożytnych miast powstało nad dużymi rzekami, które gwarantowały obfitość życiodajnych wód i ochronę. Tymczasem Petra – skalne miasto położone na północno-zachodnim skraju pustyń Półwyspu Arabskiego zawdzięczało swoje znaczenie właśnie brakowi wody. Niegdyś stolica królestwa Nabatejczyków była przed dwoma tysiącami lat, jednym z najsłynniejszych punktów postojowych na Bliskim Wschodzie. Z czasem jednak upadło i popadło w zapomnienie. Mimo to dziś skrywa wiele tajemnic. Zapraszam do lektury.

Petra znajduje się w południowo-zachodniej Jordanii. Położona jest na terenie wyżynnym, półpustynnym, wśród skał ciągnących się na odległość ok. 1,6 km ze wschodu na zachód i z północy na południe, będących zachodnią częścią masywu Dżabal asz-Szara. Jest w odległości 260 km od stolicy Jordanii – Ammanu. W całości została wykuta jest w różowo-czerwonym piaskowcu.

petra-mapa

Mapa starożytnej Petry.

Historia Petry sięga czasów prehistorycznych, jednak miasto zostało dopiero założone w VI p.n.e., przez Nabatejczyków – potężne plemię arabskie władające wtedy terenami późniejszej Transjordanii. Wśród gór umiejscowili swą stolicę, gdzie nie tylko mieszkali, ale także składali w wykuwanych w skałach grobowcach zmarłych. Jej grecka nazwa „petra” znaczy skała, zaś sami Nabatejczycy zwali Petrę Rqm (Rakmu), co oznaczało „wielobarwna”.

petra-01

Fot. Trekeath.com

Miasto znajdowało się na skrzyżowaniu dwóch ważnych szlaków handlowych. Jeden łączył Morze Czerwone z Damaszkiem, a drugi Zatokę Perską z Gazą na wybrzeżu śródziemnomorskim. Korzystne położenie Petry na szlaku handlowym łączącym Arabię z Egiptem i Syrią sprawiło, że Petra stała się głównym ośrodkiem handlu przyprawami, jedwabiem i kadzidłem. Mieszkańcy dzięki handlu wzbogacili się.

Karawany znad Zatoki Perskiej, wiozące cenne ładunki korzeni, całymi tygodniami znosiły trudy podróży po pustyni, zanim w końcu dotarły do wąskiego, chłodnego wąwozu o nazwie Sik, upragnionego wejścia do Petry. Petra oznaczała bowiem żywność, zakwaterowanie, a przede wszystkim chłodną, orzeźwiającą wodę.

Wąwoz As-Sik

Wąwóz As-Sik prowadzący do Skarbca w Petrze, fot. Thinkstock

Oczywiście mieszkańcy Petry nie świadczyli usług za darmo. Według rzymskiego historyka Pliniusza, oprócz opłat za paszę i zakwaterowanie, obowiązywały podarki dla stróżów, odźwiernych, kapłanów i służby królewskiej. Ponieważ jednak korzenie i wonne substancje można było bardzo korzystnie sprzedać w zamożnych miastach europejskich, napływ karawan do Petry nie ustawał i miasto wciąż się bogaciło.

Roczny opad deszczu w Petrze wynosi zaledwie 15 centymetrów, ponadto teren ten jest prawie zupełnie pozbawiony potoków. Skąd więc mieszkańcy Petry czerpali życiodajną wodę, zapewniającą miastu przetrwanie? Otóż w litej skale drążyli kanały oraz mniejsze i większe zbiorniki, tak iż z czasem potrafili zatrzymać i przechować niemal każdą kroplę deszczu, która spadła na miasto lub jego okolice, tworząc system akweduktów. Dzięki mistrzowskiemu gospodarowaniu wodą, tutejsza ludność mogła uprawiać pola, hodować wielbłądy i zbudować centrum handlowe, a miejscowi kupcy — wzbogacić się na pośrednictwie w handlu kadzidłem i mirrą. Do dziś przez całą długość wąwozu Sik ciągnie się kręty, wydrążony w skale kanał, którym płynie woda.

Petra Jordania

fot. kalejdoskop.h2.pl

Ludność Petry umiała zatem gospodarować wodą, a ponadto doskonale znała się na kamieniarstwie. Nawet sama nazwa „Petra”, czyli „masyw skalny”, kojarzy się z kamieniem. Było to istotnie miasto kamienne, niepodobne do żadnego innego w imperium rzymskim. Jego budowniczowie, Nabatejczycy, cierpliwie ciosali z litej skały domy, grobowce i świątynie. Świetnie nadawał się do tego czerwony piaskowiec z gór, na których założono Petrę. W I wieku n.e. było to już monumentalne miasto, wznoszące się pośród szczerej pustyni.

Okres świetności miasta przypada na rządy Aretasa III Filhellene i Aretasa IV Filopatris ( 85 p.n.e. – 40 n.e.). Powstawały tu wówczas takie budowle jak Bint Faraoun „Pałac córki faraona” zwany również świątynią Duszary czy Al Khazneh.

Petra swiatynia Bin Faraoun

Świątynia Bint Faraouun „Pałac córki faraona”, fot. bliskiwschod.ladra.pl

Budowle te charakteryzowały się silnymi wpływami hellenistycznymi, posiadały pilastry lub kolumny w wielkim porządku, choć ich kapitele były wyraźnie miejscowym wytworem. Historycy sztuki nazywają je nawet nabatejskimi w odróżnieniu do greckich, rzymskich czy egipskich. Wtedy też powstały wcześniej wspomniany system akweduktów.

Petra cieszyła się niezależnością do końca panowania jej ostatniego władcy Rabela II, który zmarł w 106 roku. W tym samym roku cesarz rzymski Trajan zajął miasto i ustanowił w nim stolicę rzymskiej prowincji Arabii. Pomimo formalnej zależności Nabatejczycy cieszyli się nadal niezależnością a ich miasto dzięki kontaktom rzymskich jeszcze lepiej zaczęło prosperować. Można by nawet zaryzykować stwierdzenie, że za czasów dynastii Antoninów i Sewerów Petra po raz drugi przeżyła swój renesans kulturowo ekonomiczny.

Zmierzch potęgi Petry powoli następował od III w. n.e. W 363 r. n.e. zostało w dużej mierze zniszczone przez trzęsienie ziemi. Przyczyniło się ono do powolnego upadku Petry i jego opuszczenia przez mieszkańców. Wtedy to, na powstaniu nowych szlaków handlowych skorzystało inne potężne miasto – Palmyra.

W VII w. została podbita przez Arabów. W czasie wypraw wypraw krzyżowych zajęli je krzyżowcy, a następnie wojska Saladyna. Miasto dalej ulegało zniszczeniu oraz popadła w ruinę, z której się już nie podniosła. Petra zaczęła popadać w zapomnienie. Ponownie usłyszano o niej dopiero 1500 lat później. Przez cały ten czas znana była tylko miejscowym plemionom Beduinów, którzy odstraszali (lub zabijali) wszystkich obcych, którzy się tutaj zbliżyli.

Johann_Ludwig_Burckhardt - petra

Johann Ludwig Burckhardt (1784 – 1817) – szwajcarski podróżnik i orientalista, badacz Syrii, Egiptu i Arabii.

W 1812 roku Petre odkrył szwajcarski podróżnik Johann Burckhardt, który słyszał opowieści o zaginionym mieście. Postanowił, że odnajdzie je bez względu na niebezpieczeństwo. Trzeba przyznać, że podszedł do sprawy profesjonalnie: nauczył się arabskiego, przestudiował Koran oraz przeszedł na islam przyjmując nazwisko Ibrahim Ibn Abdullah.

Aby dostać się do Petry postanowił użyć podstępu. Przekonał swojego beduińskiego przewodnika, że obiecał złożyć ofiarę z kozy na grobie Aarona, nieopodal którego leży zapomniane miasto. Przewodnik poprowadził go przez Siq – wąwóz, którym obecnie zwiedzający dostają się do ruin. Ma on 2 km długości, a jego szerokość zwęża się nawet do 2 metrów.

To co Burckhardt zobaczył na końcu wąwozu przeszło jego najśmielsze oczekiwania. Był to Kasneh, czyli Skarbiec. Jego fasada ma 40 m. wysokości i 27 m. szerokości. Jest to najbardziej znana budowla Petry – ale nie jedyna. Archeolodzy swe prace dopiero w ponad 100  później, a w obecnej formie turyści oglądają Petrę od 1958 roku.

Zwiedzanie-Jordanii-Petra-Skarabiec-Al_Khazneh

Skarbiec Al Khazneh

Wędrówka głębokim kanionem kończy się nagle. Zza skał wyłania się jasna szczelina, a w niej różowa budowla. Staję jak urzeczona na widok wykutej w skale fasady z kolumnami, figurami, misternie rzeźbionymi sztukateriami.

To wcześniej wspomniany Skarbiec Al Khazneh, w którym według legendy piraci ukrywali bajeczne skarby. Skarbiec był prawdopodobnie grobowcem jednego z nabatejskich władców. Dawne budynki mieszkalne znikły bezpowrotnie, gdyż budowane były z materiałów, które pod wpływem wiatru i deszczu znikły wieki temu.

Wielka swiatynia w Petrze

Wielka świątynia w Petrze, fot. flickr

Mijamy Grobowce Królewskie, Grób z Urną, Grób Pałacowy, Grób Koryncki, po czym znajdujemy się w zupełnie innej epoce. Nagle bowiem pojawia się typowy dla czasów rzymskich amfiteatr, w którym mogło zasiadać 7 tysięcy widzów.

rzymski teatr w petrze

Amfiteatr założony przez Rzymian w Petrze, fot. famouswonders.com

Spacerujemy ulicą kolumnową, by znaleźć skrawek cienia w upale.

ulica kolumnowa petra

Ulica kolumnowa, fot. travelpod.com

Największą budowlą Petry jest al Deir, czyli Monastyr.

Petra in Jordan tourism destinations

Monastyr Al Deir w Petrze, fot. bestourism.com

Prace archeologiczne trwają cały czas i z każdym rokiem dochodzi do nowych odkryć. W czasach świetności miasto zamieszkiwane było przez ponad 40 tysięcy ludzi. To, co pozostało do dziś jest odbiciem dawnej świetności i potęgi miasta.

Od 1985 r. Petra wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz znajduje się na nowej liście 7 cudów świata i od tego czasu jej popularność wśród turystów znacznie wzrosła. Największą popularność Petrze przyniósł także nakręcony tutaj w 1989 roku film przygodowy „Indiana Jones i Ostatnia Krucjata”, w którym Indy Jones (Harrison Ford) znalazł Świętego Graala.

indiana-jones-and-the-last-crusade

Kadr z filmu „Indiana Jones i Ostatnia Krucjata” z 1989 roku. Na zdjęciu od prawej strony Harrison Ford  oraz Sean Connery, For. Paramount Pictures

Obecnie Petre rocznie odwiedza około 1 mln turystów. Niestety zwiedzania miasta jest bardzo kosztowne. Jeśli uzależniona od tego ile czasu spędzamy w Jordanii. Ceny biletów wahają się cena biletu wynosi od 50 JD (jordańskich denarów) czyli 220 zł za dzień, a jeśli jest to dłużej to od 90 JD czyli 400 zł. Pięknie widoki jakie tutaj doświadczymy warte są każdych pieniędzy.

Współcześni Beduini, potomkowie Nabatejczyków, oferują mniej wytrzymałym turystom przejażdżkę na wielbłądzie, a prócz tego sprzedają pamiątki i poją stada kóz u zbiorników Petry, gdzie mogą ugasić pragnienie ludzie i zwierzęta.

Zachodzące nad miastem słońce uwydatnia czerwonawy odcień masywnych fasad — pora, żeby skłonny do refleksji turysta podumał przez chwilę, czego uczą nas dzieje Petry. Niewątpliwie jest ona świadectwem pomysłowości człowieka w dziedzinie przechowywania ograniczonych zasobów, i to w środowisku bardzo niegościnnym. Ale stanowi też wymowną przestrogę: bogactwo materialne potrafi szybko odlecieć ku niebiosom.


Literatura:

W.Machowski, Petra – skalna stolica Nabatejczyków, „Nowy Filomata” R. I, 4/1997, s.293-308

W.Machowski, Petra, Wrocław-Warszawa-Kraków, 2007

M.Sartre, Wschód rzymski. Prowincje i społeczeństwa prowincjonalne we wschodniej części basenu M.Śródziemnego w okresie od Augusta do Sewerów (31 r. p.n.e. – 235 r. p.n.e.), Wrocław 1997

F.Bourbon, Petra. Sztuka i historia. Przewodnik po stolicy Nabatejczyków, Warszawa 2001

Oxford. Wielka historia Świata, t. IV. Cywilizacje Bl.Wschodu. Arabia-Cypr. Cywilizacje Azji. Chiny-Korea, 2005

B.Sobieraj, Petra – skalne miasto Nabatejczyków, „Archeologia Żywa” 1/2005 (31), s. 30-34.

M.Piccirillo, L’Arabia cristiana – dalla provincia imperiale al primo periodo islamico, Milano 2002.

P.Kaswalder – E. Bosetti, Sulle orme di Mosè – Egitto, Sinai, Giordania, nuova guida biblica e archeologica, Bologna 2000.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: