Noc św. Bartłomieja

W nocy 23 na 24 sierpnia 1572 roku – doszło w Paryżu do masakry dokonanej przez katolików na francuskich ewangelikach nazywanych hugenotami. Wydarzenie przeszło do historii jako Noc św. Bartłomieja. W ciągu dwóch dni w Paryżu zginęło około 3 tys. hugenotów, a do końca września w całej Francji około 30 tys. Jak doszło do niej?

W roku 1572, gdy zdawało się, że ugoda między hugenotami a katolikami dojdzie do skutku, miał miejsce symboliczny akt braterstwa między tymi dwoma wyznaniami: Małgorzata de Valois, katolicka księżniczka, wyszła 18 sierpnia za mąż, za Henryka Burbona, króla Nawarry, jednego z przywódców hugenotów. Na ten uroczysty ślub i wesele zjechała do Paryża szlachta hugenocka z całego kraju.

Od dawna uważa się, że do masakry doszło z inspiracji Katarzyny Medycejskiej, matki króla Karola IX. Miała ona miejsce sześć dni po ślubie siostry króla Małgorzaty de Valois z protestantem Henrykiem IV Burbonem (przyszłym królem Francji). Z tej okazji wielu bogatych francuskich hugenotów przybyło do „katolickiego” Paryża.

Dwa dni przed masakrą próbowano przeprowadzić zamach na admirała Gaspard de Coligny, przywódcę wojskowego i politycznego hugenotów. Młody król Francji Karol IX de Valois, pod naciskiem swej matki Katarzyny Medycejskiej i księcia Henryka Gwizjusza (przywódca Ligi Katolickiej) zażądał zamordowania grupy 50 przywódców hugenockich, w tym admirała Coligny, spowodowało to upowszechnienie rzezi. W całym Paryżu zabijając w ciągu dwóch dni ok. 3 tys. hugenotów. Sam Henryk Burbon przeżył tylko dzięki pomocy Małgorzaty. Trwając kilka tygodni masakra rozprzestrzeniła się na mniejsze ośrodki miejskie oraz na obszary wiejskie.  Współcześnie szacuje się, że zginęło wówczas łącznie około 30 tys., choć inne źródła podają, że mogło być nawet 100 tys.

Można powiedzieć, że w pewnym sensie ruch hugenocki we Francji doznał „paraliżu” na skutek utraty wielu ze swoich przywódców pochodzących z wpływowych rodzin arystokratycznych. Doszło także do wielu konwersji na katolicyzm wśród szeregowych członów ruchu. Ci, którzy pozostali wierni swojemu wyznaniu zradykalizowali swoją postawę. W całej Europie „w świadomości protestantów wydarzenie to odcisnęło niezatarte przekonanie, że katolicyzm jest religią zdradziecką i żądną krwi.”

Wydarzenia nocy św. Bartłomieja odbiły się szerokim echem w całej Europie – wielu katolików (np. Filip II, król Hiszpanii) cieszyło się. Papież Grzegorz XIII odprawił mszę dziękczynną i wybił medal z tej okazji. Natomiast środowiska protestanckie wyrażały niepokój i oburzenie. We Francji wojny religijne rozgorzały wtedy z nową mocą – teraz francuscy kalwini skierowali się nie tylko przeciw katolikom, a także przeciw królowi, wobec którego przedtem starali się być lojalni.

Reakcja papieża najprawdopodobniej opierała się na fałszywych informacjach dostarczonych przez posłów francuskich. Francuscy katoliccy wysłannicy zaprezentowali siebie ponoć jako ofiary napaści hugenotów.

Na pamiątkę wydarzeń Nocy św. Bartłomieja w wielu Kościołach protestanckich (głównie tradycji reformowanej) obchodzone jest święto (23 sierpnia) o tej samej nazwie. Rocznicy towarzyszy zwykle uroczyste nabożeństwo. W Polsce święto obchodzone jest m.in. przez Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP.

Do najbardziej znanych nawiązań w kulturze opartych na tych wydarzeniach należą: opera Giacomo Meyerbeera Hugenoci (1836) oraz wielokrotnie ekranizowana powieść Aleksandra Dumasa (ojca) – Królowa Margot. Wśród ekranizacji powieści Dumasa należy wymienić choćby film z 1994 roku pod tym samym tytułem, który wyreżyserował Patrice Chéreau.


Literatura:

Barbara B. Diefendorf, The St. Bartholomew’s Day Massacre: A Brief History with Documents. 2008.

Kazimierz Chłędowski, Ostatni Walezjusze. PIW, Warszawa, 1958

Arlette Jouanna and Joseph Bergin. The Saint Bartholomew’s Day massacre: The mysteries of a crime of state, 2015

Robert Kingdon. Myths about the St. Bartholomew’s Day Massacres, 1572-1576, 1988

James R. Smither, „The St. Bartholomew’s Day Massacre and Images of Kingship in France: 1572-1574.” The Sixteenth Century Journal (1991), s. 27-46.

N. M Sutherland. The Massacre of St. Bartholomew and the European conflict, 1559-1572, 1973

Przypisy:

[1]. Fragmenty książki Kazimierza Chłędowskiego „Ostatni Walezjusze.” o Nocy św. Bartłomieja

[2]. Crouzet, D. La Nuit de la Saint-Barthélemy. Un rêve perdu de la Renaissance, Paris: Fayard, 1994, s.34-35

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s