Prawdziwa historia pasa cnoty

tło cnota

Pas cnoty niegdyś symbolizował ograniczenie seksualności kobiet oraz ich całkowitą uległość i podporządkowanie wobec mężczyzn. Wokół pasa cnoty narosło także wiele legend i mitów. Wbrew pozorom nie był to wynalazek rodem ze średniowiecza lecz jego korzenie sięgają czasów starożytnych. W rzeczywistości to urządzenie przypominające narzędzia tortur funkcjonowało bardziej jako symbol niż był w rzeczywistości wykorzystywany.

Fałszywym przekonaniem o tym, że pas cnoty był średniowiecznym wynalazkiem zrodziło w XIX wieku. Przyczynili się do tego ówcześni fałszerze – kowale, którzy kierując się żądzą zysku oraz fascynacją ówczesnych kolekcjonerów średniowieczem, dziwacznymi zabytkami z przeszłości i pełnymi grozy opowieściami o mrocznych zamkach oraz dzielnych rycerzach, masowo tworzyli jak najstraszniejsze – pełne kolców i ostrych krawędzi – pasy cnoty, które niby miały być oryginalne. Przy okazji odnosząc spor zysk W rzeczywistości sama idea zakuwania nieszczęsnych kobiet w żelazne pasy dobrze współgrała też z powszechną – zwłaszcza w oświeconym XVIII wieku – pogardą dla mrocznego, pełnego przerażającego zacofania średniowiecza.

Jednak pierwsze historyczne wzmianki o pasach cnoty pochodzą ze starożytności. Już Homer wspominał w Odysei, że Afrodyta, której do cnotliwej żony było równie daleko, co Helenie Trojańskiej, zdradzała swojego męża Hefajstosa z jego bratem Aresem. Bóg kowali w akcie zemsty miał wykuć pas, który uniemożliwi dalsze zdrady. Jak miał wyglądać? O tym poeta milczy. Nie stwierdzono też, by w swawolnych czasach Antyku ktoś na serio potraktował Homera i próbował wykonać taki pas. Jest pewne, że urządzenie pochodzi z terenów dzisiejszej Afryki: Somalii, Etiopii, Sudanu i Jemenu i było inaczej nazywane jako „opaska syryjska”[1][2]. Później przywędrowała do Europy w średniowieczu.

Rysunek pasa cnoty z kodeksu Bellifortis z XV w.

W średniowieczu też pojawiają się wzmianki o pasach cnoty. Pierwsza pewna pochodzi z 1405 roku z kodeksu Bellifortis, który opisywał średniowieczne uzbrojenie i odzienie bitewne. Jego autor, Konrad Kyeser, faktycznie wspomina o żelaznych majtkach (i nawet przedstawia ich rysunek), rzekomo używanych w Wenecji i Florencji. Historycy dalecy są jednak od uznania stereotypowej roli tego pasa i przekonują, że mógł być sporadycznie noszony zarówno przez kobiety jak i mężczyzn, jako ochrona przed gwałtem. Szczególnie w więzieniach, gdzie przebywało sporo wyposzczonych osadzonych i strażników. Inna teoria mówi o używaniu pasa jako elementu kary na honorze dla kobiet lekkich obyczajów lub jako prześmiewczego rekwizytu teatralnego.

XVI-wieczny satyryczny drzeworyt, którego tematem jest bezużyteczność pasów cnoty. Młoda żona sięga do woreczka z pieniędzmi swojego dużo starszego męża po to, aby kupić za nie wolność i cieszyć się młodym kochankiem (to postać trzymająca klucz do pasa cnoty). Źródło: Wikimedia Commons,

Kolejnym nieprawdziwym mitem, chętnie powtarzanym i najbardziej rozpowszechnionym jest przekonanie, że pasy cnoty były wynalazkiem rycerzy. A dokładnie uczestników wypraw krzyżowych, którzy podczas wieloletniego boju, chcieli mieć pewność, że ich żony będą wierne i nie urodzą im nieślubnych dzieci. Ta bardzo przekonywująca koncepcja, bo bazuje na najbardziej prymitywnych i powszechnych instynktach – mężczyźni od zawsze chcieli mieć pewność, że dzieci, w których wychowanie inwestują, są ich biologicznym potomstwem. Jednakże uciekanie się do tak drastycznych cnoty rozwiązań, jak pas cnoty, wcale nie było domeną krzyżowców. O wiele sprytniejsi okazali się florenccy kupcy, którzy również byli zmuszeni do długiego podróżowania i pozostawiania (często nierzadko dużo młodszych) żon w domach [3]. To właśnie handlarzom przypisuje się wynalezienie tego „zabezpieczenia”.

Pasy cnoty są dziś tematem żartów – zwłaszcza dotyczących przebiegłości kobiet i ich kochanków, umiejętnie pozbywających się przeszkody – jednak prawdziwe historie użycia tego przedmiotu są o wiele mniej zabawne.  Pasy, co do których wiadomo, że są oryginalne (to najczęściej przedmioty pochodzące z czasów renesansu i późniejszych), to ciężkie konstrukcje z żelaza i skóry, których noszenie musiało prowadzić do problemów przy załatwianiu naturalnych potrzeb fizjologicznych, powstawania otarć, ran i zakażeń oraz także.chorób [4].

Były szczególnie niebezpiecznych tych czasach przed wynalezieniem antybiotyków. Historycy uważają, że pasy cnoty nie były szczególnie popularne, niemniej jednak nosiły je setki kobiet, a wiele z nich mogło przypłacić życiem gorliwość mężów w próbach zapewnienia sobie wierności. W XVI wieku odnaleziono pojedyncze egzemplarze były prawdopodobnie popisem rzemieślniczego kunsztu i rodzajem żartu, jakim zabawiała się znudzona arystokracja.

Kolejna satyryczna rycina przedstawiająca kobietę zmuszoną do noszenia pasu z XVI wieku.

Pasy cnoty miały też inne, popularne zwłaszcza w XIX wieku zastosowanie: ich zadaniem było „chronić” dzieci i młodzież (zresztą obojga płci) przed masturbacją i jej „niebezpiecznymi skutkami”– jak się wówczas powszechnie uważano. I jeśli już mowa o realnym, częstym użyciu tego przedmiotu, to prawdopodobnie spełniał on rolę ochronną i wykorzystywano go np. w więzieniach, gdzie istniało duże ryzyko gwałtu albo generalnie dla ochrony przed gwałtem w podróżach, a nawet – jak podają niektóre źródła – przed molestowaniem seksualnym w pracy.

Historyczne wzmianki o pasach cnoty dotyczą często znanych postaci. Według opowieści, Semiramida, legendarna asyryjska królowa, obawiając się uwiedzenia jej syna, ubrała w pasy cnoty wszystkie przebywające na dworze kobiety. W 1889 roku w Austrii, w grobie młodej kobiety, odnaleziono pas wykonany z żelaza i skóry. Grób pochodził z XVI wieku i to właśnie na ten okres – jak twierdzą historycy – przypada najczęstsze użycie tych pasów.

Pas cnoty, który podobno należał do Katarzyny Medycejskiej. Znajduję się w Musée de Cluny w Paryżu.

Dwa pasy cnoty możemy podziwiać w Musée de Cluny w Paryżu. Jeden z nich – prosta obręcz z doczepioną żelazną płytką, ale wyłożona aksamitem – należał podobno do Katarzyny Medycejskiej. Historyków zastanawia jednak fakt, jak taki wąski pas mógł być własnością Katarzyny, znanej mówiąc dyplomatycznie, z mocno kobiecych kształtów. Drugi nosiła rzekomo Anna Austriaczka. Inne pasy cnoty znajdują się w zbiorach Germańskiego Muzeum Narodowego w Norymberdze i w British Museum w Londynie, nie są jednak wystawione w ekspozycjach ze względu na poważne wątpliwości co do ich autentyczności (prawdopodobnie są to sfałszowane przez kowali w XIX wieku przedmioty, które dostały się w ręce ówczesnych kolekcjonerów).

Dlaczego jednak w XIX wieku tak łatwo zaakceptowano istnienie średniowiecznych pasów cnoty? Połączono je bowiem z rodzącą się w średniowieczu ideą celibatu i chwaloną przez kościół cnotą wstrzemięźliwości. Faktycznie niektórzy nosili w średniowieczu ozdobne paski, na znak tego, że pozostają w czystości. Nie były to jednak „żelazne majtki”. Swoją symboliką przypominały raczej pierścienie dziewictwa, jakie dzisiaj nosi część amerykańskiej młodzieży. Podobny rodzaj pasa cnoty nosił święty Tomasz z Akwinu. Obecnie konstruuje się pasy cnoty wyłącznie w branży erotycznej dla zabawy BDSM. Także tworzone są pasy cnoty dla mężczyzn.


Przypisy:

[1]. Waldemar Kuligowski: Miłość na Zachodzie. Historia antropologiczna. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2004, s. 116-119. Cytat: Pas cnoty, nazywany najpierw… opaską syryjską (pierwotnie bowiem narodził się na terenach dzisiejszego Jemenu, Somalii, Sudanu i Etiopii)… zapewnić miał dwie rzeczy: niemożność zażywania pozamałżeńskich rozkoszy z innymi mężczyznami, ale także uniemożliwienie kobiecie praktyk masturbacji.

[2]. Guy Bechter: Cztery kobiety Boga. Ladacznica, czarownica, święta, głupia gęś. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2001, s. 72-73. Cytat: „Około 1280 r. w Padwie wynaleziono pasy cnoty.”

[3]. Marian Filar: Liberalizm i rygoryzm seksualny. Zarys historyczny. [w:] Seksuologia kulturowa, (red.) Kazimierz Imieliński. Warszawa: PWN, 1984, s. 250. Cytat: „To nie wyjeżdżający na wyprawy krzyżowe rycerze, lecz podróżujący w interesach kupcy florenccy wymyślili przecież pasy cnoty.”

[4]. Elizabeth Abbott: Historia celibatu. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2003, s. 281-282. Cytat: „W rzeczywistości pasy cnoty spotykało się wyjątkowo rzadko. Nie były mitycznym jednorożcem, istniały naprawdę, ale o wiele częściej występowały w literaturze i wyobraźni ludu, a w Europie jedynie najokrutniejsi i najbardziej opętani wizją niewierności mężowie zmuszali żony do noszenia tych przyrządów. Jednak faktycznie tych nieszczęśliwych niewiast były setki. Skrępowanie, niewygoda, upokorzenie, a nierzadko bolesne otarcia – oto straszna cena gwarancji wyłączności w dostępie do ich ciała. Pas cnoty torturował kobiety z krwi i kości, ale jako metafora w literaturze i kulturze ludowej podniecał miliony ludzi.”


Literatura:

Elizabeth Abbott: Historia celibatu. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2003

Eric John Dingwall: The Girdle of Chastity: A Medico-Historical Study: London: Routledge and Sons: 1931.

Albrecht Classen: The Medieval Chastity Belt: A Myth-Making Process (New Middle Ages): Palgrave Macmillan: 2007.

Marian Filar: Liberalizm i rygoryzm seksualny. Zarys historyczny. [w:] Seksuologia kulturowa, (red.) Kazimierz Imieliński. Warszawa: PWN, 1984

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s