Pocahontas – historia prawdziwa

Pocahontas_1883 1

Bajkę o Pocahontas – słynnej indiańskiej księżniczce, która uratowała przed śmiercią angielskiego kolonistę Johna Smitha zna chyba każdy. Bajka Walta Disneya wyprodukowana w 1995 roku szybko stała się popularna i zyskała rzesze wiernych fanów. Jednak nie każdy wie, że Pocahontas żyła naprawdę, a jej prawdziwe życie niestety niewiele miało wspólnego z bajką.

Urodziła się ok. 1595 roku i tak naprawdę nazywała się Matoaka (czyt. Matowaka) co znaczy „białe piórko”. Była ulubioną córką Powatana, wodza Federacji Powatańskiej – Północnoamerykańskich Indian, kontrolującego tereny obecnej Wirginii. Jej matką była Nonoma Winanuske Matatiske.

Pocahontas_1883

Pocahontas, portret z 1883 wieku, autor nieznany, źródło. wikimedia commons.

W dzieciństwie zyskała przydomek Pocahontas – „mała figlarka”. Młode Indianki uczono od dziecka jak przetrwać i tak jak pozostałe Pocahontas również musiała pracować. Nie była księżniczką w europejskim tego słowa znaczeniu. Społeczność indiańska nie była na tyle zamożna, by pozwalać sobie, aby część jej członków – nawet elity, żyła z pracy rąk innych. Pracować musieli wszyscy.

Tymczasem John Smith, zanim stał się zdobywcą Wirginii i pogromcą Indian, włóczył się po Europie walcząc we wszystkich chyba najemnych armiach, jakie XVII – wieczne dwory angażowały na swe usługi. Był więc John najemnikiem francuskim, holenderskim i węgierskim.

Kapitan_John_Smith_Pocahontas

Kapitan John Smith (1580-1631) – portret z XVIII wieku, namalowany przez Simona de Passe, źródło: wikimedia commons

W armii Siedmiogrodu walczył przeciwko Turkom, którzy wzięli go w jasyr i sprzedali na wybrzeża Morza Kaspijskiego. Uciekł stamtąd i przez ziemie Rzeczpospolitej Obojga Narodów przedostał się do Gdańska, a stamtąd powrócił do Anglii. W czasie swojej długiej wędrówki przez Podole, Małopolskę i Mazowsze zapoznał się nie tylko z gościnnością Polaków, ale także z ich umiejętnościami i rzetelną pracą.

Kiedy król Jakub I Stuart powierzył mu dowództwo wyprawy do Wirginii i John zaczął kompletować skład załóg i zbierać osadników, kategorycznie zażądał, aby sprowadzono mu do Londynu smolarzy i drwali z Polski. Tylko oni według Smitha mogli sprawnie i szybko uporać się z przerobem dużych ilości drewna z wirginijskich lasów. Był więc Smith tym człowiekiem, który otworzył Polakom drogę do Ameryki.

W maju 1607 roku ekspedycja dowodzona przez 27-letniego kapitana Johna Smitha dotarła do wybrzeży Ameryki. W Wirginii założono osadę Jamestown. Zbudowano chaty mieszkalne, magazyny oraz wzniesiono kościół. Jednak osada od początku miała kłopoty z powodu konfliktów z miejscowymi plemionami indiańskimi z federacji Powatanów.

Rekonstrukcja pierwszy osady Jamestown.

Po czterech miesiącach mieli wśród Indian więcej wrogów niż przyjaciół, wymiana handlowa była sporadyczna, a zapasy kolonistom szybko się kurczyły. John był człowiekiem czynu, a w czasie kryzysu przejął dowództwo w całym Jamestown. W kolonii zaczęła obowiązywać zasada: nie pracujesz – nie jesz. Z czasem Smith zaczął posuwać się coraz dalej w głąb lądu szukając Indian, którzy zgodziliby się zaopatrywać kolonię w żywność. Jedna z takich wypraw doprowadziła go na spotkanie z wówczas 11-letnią Pocahontas.

Pocahontas_ratuje_Johna_Smitha

Pocahontas ratująca Johna Smitha, obraz 1870, autor nieznany, źródło: New England Chromo. Lith. Co.

W grudniu 1607 roku John Smith został schwytany przez Indian i postawiony przed obliczem wielkiego wodza Powhatana. Według historii opisanej przez niego samego, Indianka ocaliła go przed śmiercią w przypływie romantycznego impulsu. Oto jak relacjonował swoją przygodę:

„…leżałem już przed wodzem, nagi na dwóch wielkich kamieniach, śmierć była blisko, ale córeczka wodza, kilkuletnia Pocahontas przykryła mnie swoim ciałem…”

Prawdopodobnie, nie jest to jednak historia zgodna z prawdą. W obiegowej opinii funkcjonują dwie wersje tego wydarzenia. Według pierwszej z nich przygotowania do egzekucji były jedynie przedstawieniem mającym pokazać kolonistom kto tak naprawdę rządzi na kontynencie, a według drugiej wersji był to po prostu rytuał adopcyjny. Zarówno Pocahontas, jak i jej ojciec zbliżyli się do Smitha. Ona nazywała go bratem, a wódź swym synem.

Jesienią 1608 roku Indianie przestali dostarczać osadnikom żywność i w kolonii znów zapanował głód. Nie wiadomo dlaczego przerwali oni współpracę oraz dlaczego koloniści nie szukali pożywienia na własną rękę, ale najprawdopodobniej miało to związek z tym, że w latach 1605-1612 w Wirginii panowała susza, w wyniku której nawet Indianie mieli zbyt mało żywności by dzielić się nią z Anglikami. Nastroje pomiędzy kolonistami, a rdzennymi amerykanami zaczęły się zaogniać. W styczniu 1609 roku Pocahontas ostrzegła Anglików, że jej ojciec zamierza ich zabić, gdy przyjdą do wioski na rozmowy w sprawie dostaw zboża.

W kwietniu 1613 roku Pocahontas została ujęta przez kapitana Samuela Argalla – następcę Smitha, który ranny w wyniku eksplozji prochu został odesłany do Anglii. Indiance przekazano, że jej brytyjski przyjaciel nie żyje. W rzeczywistości jednak John wyzdrowiał i wrócił po raz kolejny do Ameryki w 1614 roku, ale tym razem nie do Wirginii. Nie wiadomo kto i dlaczego przekazał Pocahontas wiadomość, że Smith zginął w wybuchu. W tym przeświadczeniu żyła przez kilka lat.

Chrzest_Pocahontas.jpg

Chrzest Pocahontas obraz z 1840 roku, autor:John Gadsby Chapman, źródło: wikimedia commons

Tymczasem Anglicy chcieli wymienić ją na własnych ludzi przetrzymywanych przez Powhatana. Do wymiany nie doszło. Podczas rocznego pobytu w niewoli Pocahontas nauczyła się angielskiego i została ochrzczona przez Aleksandra Whitakera, przyjmując imię Rebecca.

Slub_Pocahontas.png

Ślub Pochoantas , obraz 1855 roku , autorstwa Henry’ego Bruecknera, w książce „Pocahontas: Her Life and Legend” Williama M. S. Rasmussena

Chociaż była już zaręczona z jednym z członków plemienia, Kokumem (cześć historyków uważa, że zginął jeszcze walce z Anglikami), za zgodą ojca i gubernatora Thomasa Dale’a wzięła 5 kwietnia 1614 roku ślub z młodym wdowcem, plantatorem tytoniu, Johnem Rolfe’em, przyjmując jednocześnie nazwisko męża. Małżeństwo nie stało się przyczyną wymiany jeńców, ale rozpoczęło nowy etap w relacjach pomiędzy Indianami a Anglikami. Ustały graniczne incydenty, wzajemne napaści i niepewność jutra. Pokój trwał, aż śmierci jej ojca Powhatana w 1618 roku.

Jednak część badaczy uważa, że okres jej przetrzymywania w obozie Anglików za kontrowersyjny. Poza tym, że nauczyła się wówczas języka swych porywaczy, przejęła ich religię i poznała swojego męża, nie wiele o tym wiadomo. Zazwyczaj mówi się, że doświadczyła „nadzwyczaj miłego traktowania”, tak nie wszyscy w to wierzą. Linwood „Little Bear” Custalow, w swojej książce „The True Story of Pocahontas” (Prawdziwa historia Pocahontas), w czasie niewoli młoda Indianka miała być przez ten czas regularnie gwałcona. Ponadto autor przekonuje, że Powhatanowi udało się wymusić na Anglikach by starsza siostra Pocahontas, Mattachanna, mogła ją odwiedzić. Gdy doszło do spotkania, Pocahontas wyznała jej, że została zgwałcona. Autor uważa, że istnieje również prawdopodobieństwo, że dziewczyna zaszła w ciążę i została siłą zmuszona do przyjęcia wiary swoich porywaczy, nim została oddana swemu nowemu mężowi.

W 1616 roku Pocahontas zdecydowała się na podróż do Anglii wraz z mężem i nowo narodzonym synkiem Thomasem (ur. 1615 r.), by tam zabiegać o fundusze na budowę szkoły dla indiańskich i angielskich dzieci. W Londynie wzbudziła niemałą sensację. Młoda, śliczna Indianka ubrana w wytworne europejskie stroje, mówiąca biegle po angielsku, została wkrótce okrzyknięta „indiańską księżniczką” i przyjęta na dworze króla Jakuba I Stuarta. Dzięki wizycie Pocahontas w Anglii obraz „Indii Zachodnich”, czyli Ameryki, uległ całkowitej zmianie. Indian przestano postrzegać tylko jako nieokrzesanych barbarzyńców.

Spotkanie Pocahontas z królem Jakub I, źródło: virginiaplaces.org.

Jednak w Londynie wydarzyło się coś jeszcze. Pocahontas spotkała się z Johnem Smithem. Co prawda nie wszystkie źródła potwierdzają ten fakt i są pewne sprzeczności co do przebiegu samego spotkania. Ponoć Pocahontas była w ogromnym szoku dowiedziawszy się, że Smith żyje, a jej uczucia względem niego zmieniały się od wściekłości na to, że nigdy więcej nie pojawił się w Nowym Świecie po żal, że zostawił ją z myślą, że zginął. Nie wiadomo jak zakończyło się ich spotkanie i co sobie powiedzieli.

Pomnik Pocahontas w Gravesend.

Wiadomo natomiast, że po kilkumiesięcznym pobycie w Anglii Pocahontas zachorowała i nim zdążyła wsiąść na statek powrotny do domu. Nigdy nie dane jej było dotrzeć do domu. Zmarła 17 marca 1617 roku w wieku 22 lat.

Według niektórych zmarła na czarną ospę, jak wielu ludzi w tamtych czasach, według innych źródeł przeziębiła się i zapadła na zapalenie płuc. Prawdopodobnie niesprzyjająca angielska pogoda i słaba odporność Indianki, której obce były wirusy i bakterie, z którymi wcześniej nie miała styczności, okazały się dla niej zabójcze. Tuż przed śmiercią ponoć poprosiła męża, by ich syn pozostał w rodzimym kraju Rolfe’a. Pocahontas została pochowana w kościele św. Jerzego w Gravesend w Anglii. Jak widzicie prawdziwy obraz Pocahontas jest nieco mniej bajkowy, za to niesamowicie ciekawy.

Pocztówka z 1907 roku, źródło: virginiaplaces.org

Nieznany jest grobowiec, w którym została pochowana Pocahontas, ponieważ doszło do pożaru w 1727 roku, a wiele grobowców został przeniesiono poza mur kościoła. W 1923 roku brytyjscy archeolodzy, dokonali ekshumacji ciał, ale nie odnaleźli jej. Przed kościołem w Gravesend jest pomnik poświęcony niej.

Po jej śmierci powstała liczne legendy, napisano o niej wiele książek i powieści. Było też kilka adaptacji filmowych jej historii. Choćby już wspomniany wcześniej  film animowany z 1995 roku czy też filmy przygodowy z 2005 „Podróż do Nowej Ziemi” w reżyserii Terrence’a Malicka. W ramach ciekawostki należy dodać, że do dzisiaj żyją krewni Pocahontas, jedną z nich była Edith Bolling Galt Wilson, która byłą drugą żoną prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona.

Pocahontas wykazała się niezwykłą odwagą – najpierw pomagając osadnikom przetrwać w Nowym Świecie, później wyjeżdżając do Anglii, kraju nieznanego i odległego. Zarówno jako dziewczynka jak i kobieta Pocahontas stanowiła pomost pomiędzy dwiema zwaśnionymi stronami, umożliwiając współpracę. Jednak szansa ta została zaprzepaszczona, a konsekwencje złych decyzji w stosunkach ludów rdzennych z kolonizatorami ciągną się do po dziś dzień.


Bibliografia

Linwood Custalow”Little Bear” and, Angela L. Daniel „Silver Star”, „The True Story of Pocahontas”, Fulcrum Publishing, Golden, Colorado 2007.

źródła:

virginiaplaces.org

bayjournal.com

Advertisements

One thought on “Pocahontas – historia prawdziwa

  1. Pingback: Strajk polskich rzemieślników w Jamestown w 1619 roku |

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s