Alan Turing – ojciec światowej informatyki

 

Alan Turing.jpg

Alan Turing, fot. Piinterest

Alan Turing brytyjski geniusz, matematyk, który ocalił miliony istnień. Udoskonalił maszynę do łamaniu kodów Enigmy, korzystając z doświadczenia polskich kryptologów, dzięki czemu prawdopodobnie skrócił II wojnę światową co najmniej o dwa lata. Po wojnie stworzył jeden z pierwszych komputerów oraz stał się pionierem badań nad sztuczną inteligencją. Niestety zamiast orderów za zasługi doczekał się sądowego wyroku za homoseksualizm i publicznego zniesławienia. W wyniku szykan wpadł w depresję i popełnił samobójstwo. Wkrótce został też zapomniany. Dopiero po ponad 60 latach został zrehabilitowany.

turing-alan2

Alana Turing podczas studiów, fot. Pinterest

Alan Turing urodził się 23 czerwca 1912 roku w Londynie e dość zamożnej rodzinie urzędnika brytyjskiej służby cywilnej w Indiach Juliusa Turinga i jego żony Ethel. Rodzice Alana wkrótce po jego narodzinach wrócili do Indii, zostawiając syna pod opieką nianiek. W 1926 roku Alan Turing rozpoczął naukę w Scherbone School w Dorset.  Szybko zaczął zdradzać nadzwyczajne talenty. – Zmarnuje się w państwowej szkole – mówili nauczyciele. Na szczęście się nie zmarnował.

Podjął studia w King’s College w Londynie, a potem na uniwersytecie w Princeton. W 1936 roku opublikował przełomowy esej „O liczbach obliczalnych”, w którym padły dwa terminy, na zawsze zmieniające dzieje matematyki. Pierwszym był „algorytm”. Drugim – „maszyna licząca”, po angielsku „computing machine”. Z czasem maszyny liczące zaczęły być nazywane maszynami Turinga. Dziś mówimy na nie komputery.

Trzy lata później wybucha II wojna światowa. 3 września 1939 roku Wielka Brytania wypowiada Niemcom wojnę, a niemiecki U-boot zatapia brytyjski statek pasażerski „Athenia”. W tym samym roku Rządowa Szkoła Kodów i Szyfrów zaproponowała Turingowi podjęcie pracy kryptoanalityka w Bletchley. Właśnie tutaj w Bletchley na przełomie 1939 i 1940 roku zaprojektował tzw. bombę Turinga, urządzenie służące do łamania kodu Enigmy. Stworzył maszynę w oparciu o prace polskich kryptologów Mariana Rejewskiego, Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego, którzy złamali szyfr Enigmy już w 1932 roku Polacy.Sześć lat później Rejewskiemu udało się opracować urządzenie, nazywane bombą kryptologiczną, które automatycznie łamało szyfr. Wkrótce Polacy mieli już takich bomb 60. Niestety w 1939 roku Niemcy udoskonalili sposób szyfrowania, a Polaków przestało stać na ponoszenie dalszych kosztów badań, wiec przekazali swoje dokumenty Brytyjczykom. Turing w oparciu o polskie materiały udoskonalił maszynę, dzięki czemu odczytywanie wiadomości stało się skuteczniejsze i bardziej efektywne.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Muzealna repilika „bomby Turinga” – maszyny do łamania kodów Enigmy, źródło: wikimedia commons.

W 1941 roku nastąpiła zmiana na stanowisku dyrektora Bletchley. Nowy szef, komandor Edward Travis zablokował kryptoanalitykom dostęp do funduszy na badania i budowę bomb. Wówczas Alan Turing i jego współpracownicy zwrócili się bezpośrednio do Winstona Churchilla po dotacje na prace związane z kryptoanalizą. Dotacje te otrzymali i w rok później Bletchley posiadało już czterdzieści dziewięć bomb. Powstała także stacja bomb w Gayhurst Manor. Wówczas (pośrednio) publicznie ogłoszono rekrutację do Bletchley, publikując w Daily Telegraph krzyżówkę. Sześciu czytelników, którzy poprawnie ją rozwiązali i przeszli specjalny test zorganizowany przez MI-6, zostało zatrudnionych razem z Turingiem w Bletchley. W 1943 roku bomby kryptologiczne w rozszyfrowywały już 84 tys. wiadomości miesięcznie. Średnio dwie na minutę.

Zdaniem historyków odczytywanie wiadomości wysyłanych przez załogi U-bootów było szczególnie istotne dla Brytyjczyków. Niemieckie okręty podwodne regularnie zatapiały bowiem konwoje z żywnością dla cierpiących głód Brytyjczyków, co skróciło wojnę w Europie o 2-4 lata. Gdyby nie praca Turinga i analityków z Bletchley, także lądowanie w Normandii mogło nie dojść do skutku w 1944, ale nawet rok później, co dałoby Hitlerowi o wiele więcej czasu na przygotowanie się na atak. Niemiecka armia prawdopodobnie czekałaby na normandzkim wybrzeżu i szybko zepchnęła aliantów z powrotem do morza, a na angielskie plaże spadłby grad pocisków. Idąc tym tropem – zdaniem historyków – Berlin broniłby się bardziej zaciekle, a jego zdobycie mogłoby nastąpić znacznie później niż 2 maja 1945 roku. Wojna trwałaby zatem dłużej – przyjmijmy, że o wspomniane dwa lata. Zakładając, że w każdym jej roku ginęło około 7 mln ludzi, Turing ocalił życie około 14 milionom Europejczyków.

Early Computers

Jeden z pierwszych komputerów „ACE” – stworzony przez Alana Turinga, 1950 r., fot. Pinterest

Po wojnie Turing zajął się projektowaniem pierwszych komputerów, nazywanych „Ace” (od Automatic Computing Engine). Dla Turinga komputer miał być przede wszystkim odwzorowaniem ludzkiego mózgu. Mimo że do skonstruowania pierwszych komputerów, które mogłyby choć trochę zbliżyć się do sprawności ludzkiego umysłu, było jeszcze niewyobrażalnie daleko. Jednak już wtedy pracował nad zagadnieniem sztucznej inteligencji.  Uznał, że najważniejsze jest, na ile sposób myślenia i rozumowania maszyn jest podobny do ludzkiego. – Można to będzie sprawdzić, wyłącznie konfrontując komputer z człowiekiem niewiedzącym, że ma do czynienia ze sztuczną inteligencją – ogłosił światu uczony.

Tak narodził się słynny test Turinga. Aby komputer mógł zostać uznany za inteligentny, musi posługiwać się językiem w sposób jak najbardziej zbliżony do ludzkiego. Dzięki temu człowiek nie byłby w stanie rozróżnić, czy rozmawia z maszyną, czy z człowiekiem. Wymaga to od komputera nie tylko opanowania reguł składni i gramatyki, ale także czysto ludzkiej gry skojarzeń słownych, poczucia humoru, rozpoznawania kłamstwa i odczytywania ukrytych intencji. Turing zakładał, że komputer prowadząc konwersację z zespołem sędziów, przekona co najmniej 30 proc. z nich, że jest żyjącą osobą, a nie sztuczną inteligencją. Po raz pierwszy w historii superkomputer oszukał ludzi i przeszedł test Turinga. Program „udawał” 13-letniego Eugene’a Goostmana i po kilkuminutowym czacie przekonał tzw. sędziów, że jest człowiekiem.

Jest rok 1952. 39-letni Turing angażuje się w związek z młodszym o 20 lat mężczyzną. Kilka tygodni po ich pierwszym spotkaniu ktoś włamuje się do domu naukowca. Zgłaszając sprawę napadu na policję Turing przyznaje się, że jest homoseksualistą. Wówczas został oskarżony o naruszenie „moralności publicznej”, wytoczono przeciwko niemu proces. Sąd dał mu wybór: więzienie lub terapię hormonalną. Turing wybrał terapię – konsultacje z psychiatrą i roczną kurację hormonalną, polegającą na przyjmowaniu estrogenu (kastracja chemiczna). Skutkiem ubocznym kuracji była między innymi ginekomastia, czyli choroba polegającą na przeroście gruczołu piersiowego. Terapie znosi ją z kwaśnym uśmiechem. Wskutek skazania stracił certyfikat dostępu do poufnych informacji oraz odsunięto go od badań związanych z konstrukcją komputera. Wkrótce popadł w głęboką depresję.

Pomnik Alana Turinga Sackville Gardens w Manchesterze

Pomnik Alana Turinga trzymający jabłko. Znajduję się w Sackville Gardens w Manchesterze. Został odsłonięty w 2001 roku, w rocznicę urodzin uczonego. Fot. Wikimedia commons

7 czerwca 1954 roku Gospodyni Alana Turinga jak zwykle wchodzi do mieszkania, by doprowadzić je do ładu. Zagląda do sypialni i zamiera: jej chlebodawca leży martwy w łóżku. Obok, na szafce nocnej, widzi na nagryzione jabłko. Zwykle zjadał jedno przed snem. Biografowie Brytyjczyka Andrew Hodges i David Leavitt sugerują jednak, że Turing popełnił samobójstwo i zafascynowany „Królewną Śnieżką”, odegrał scenę z baśni, gdy Zła Królowa zanurza jabłko w trującym eliksirze.

Alan Turing posag Bletchey

Rzeźba przedstawiająća Alana Turinga w Bletchey Park, fot. wikimedia commons

Premier Gordon Brown we wrześniu 2009 roku przeprosił w imieniu rządu Wielkiej Brytanii za całkowicie niesprawiedliwe i straszne potraktowanie Turinga, a w 2013 roku królowa Elżbieta II pośmiertnie ułaskawiła Turing.

_TFJ0226.NEF

Film „Gra Tajemnic”,  Benedict Cumberbatch jako Alan Turing, fot. Forum Film Poland

29 sierpnia 2014 roku miała miejsce premiera filmu ” Gra tajemnic” (ang. The Imitation Game) w reżyserii Mortena Tylduma, który opowiada o historii życia Alana Turinga. W rolę głównej postaci wcielił się brytyjski aktor Benedict Cumberbatch. W 2015 roku film dostał Oscar za najlepszy scenariusz.


Bibliografia

Andrew Hodges, Wiktor Bartol: Enigma: życie i śmierć Alana Turinga. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002.

Simon Singh, Piotr Amsterdamski: Księga szyfrów. Warszawa: Świat Książki, 2003.

Alan Turing, Maszyna licząca a inteligencja, w: Filozofia umysłu, red. Bohdan Chwedeńczuk, Aletheia, Warszawa 1995 (oryg. 1950)

Andrew Hodges Alan Turing: The Enigma. Princeton University Press., 2014 (originally published in 1983); basis of the film The Imitation Game,

George Dyson, Turing’s Cathedral: The Origins of the Digital Universe. Vintage, 2012

Alan Turing, Can a machine think?, 1956.

Przypisy:

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s