Pacyfikacja Puchaczowa 2/3 lipca 1947 roku

 

pomnik puchaczow

Pomnik ofiar zbrodni w Puchaczowie, fot. andjas.bikestats.pl

2/3 lipca 1947 roku – zbrojne oddziały powojennego podziemia WiN „Wiktora”, „Ordona” i „Żelaznego” – podległe „Uskokowi”, dokonały zbrodni na mieszkańcach wsi Puchaczów. Impulsem dla jej dokonania była zemsta za złożenie doniesienia nowym władzom przez jednego z mieszkańców o miejscu ukrywania się trzech winowców. Zginęło łącznie 25 osób, w tym 11 kobiet oraz 7 letnią dziewczynkę. Jak wyglądało tło i przebieg wydarzeń?

Po ogłoszeniu 22 lutego 1947 ustawy o amnestii, kpt Zdzisław Broński „Uskok” był gotów ujawnić się, pozostawiał też wolną rękę swoim ludziom. Namawiali go do tego też kolejni komendanci Okręgu WiN „Lublin” płk Wilhelm Szczepankiewicz ps. „Drugak” i Franciszek Żak ps. „Wir”. Ostatecznie jednak z niej nie skorzystał i postanowił dalej prowadzić walkę zbrojną z nową władzą. Jego akcje były jednak wymierzone nie tylko w funkcjonariuszy państwowych Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, ale również w ludność cywilną, współpracującą bądź też sympatyzującą z władzą.

Przykładowo, dnia 1 maja 1947 grupa „Uskoka” rozstrzelała członków Związku Walki Młodych, wracających z pochodu 1-majowego. Zginęli wtedy Paweł Budka (lat 20), Zdzisław Czubacki (lat 19), Zygmunt Duda (lat 18), Mieczysław Jesionek (lat 15), Bolesław Lipta (lat 22), Bolesława Skrzypaczka (lat 27) oraz Zygmunt Żembski (lat 23) [1]. Najgłośniejszym echem odbiło się jednak dokonanie mordu na mieszkańcach wsi Puchaczów. Puchaczów to nieduża wieś 30 kilometrów za Lublinem. Łatwo trafić skręcając z drogi na Chełm.

26 czerwca 1947 r. o godz. 8.00 Państwowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie otrzymał doniesienie, że w zabudowaniach Michała Króla we wsi Turowola, pow. Lublin, kwaterowało 3 partyzantów, ponieważ mieszkańcy byli zmuszani do ich utrzymywania. Natychmiast zorganizowano grupę operacyjną złożoną z szefa urzędu por. Mikołaja Joszczuka, 2 pracowników i 23 żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Grupa dojechała samochodem do Puchaczowa, a następnie przemaszerowała do Turowoli. Grupę podzielono na dwie części, które okrążyły podejrzane zabudowania. Walka trwała ok. 40 minut. Partyzanci korzystając, że w wojskowym erkaemie zabrakło amunicji, ostrzeliwując się, wydostali się ze stodoły i zaczęli się wycofywać. Podczas pościgu wszyscy zostali zabici. Poległ też żołnierz KBW Antoni Zawierucha. GO zdobyła erkaem diegtariew, elkaem niemiecki, automat pepesza, 2 pistolety i skrzynkę amunicji.

Stanisław Kuchcewicz ps. „Wiktor” postanowił – bez wiedzy „Uskoka” dokonać aktu zemsty. „Wiktor” wydał polecenie swemu informatorowi Feliksowi Demkowskiemu z Puchaczowa, by ten sporządził listę osób. Ten przygotował wykaz około 20-30 osób. Umieścił na nich głównie członków PPR oraz ich krewnych. Na liście znalazły się również osoby, które miały bliskich w milicji i w Wojsku Polskim. Jednak „Wiktor” nie zweryfikował otrzymanych danych, działał pod wpływem emocji, co ostatecznie doprowadziło do tragedii i dużej liczby ofiar. Wkrótce rozstrzelano m.in. dwóch przewodników, którzy oprowadzali po wsi grupy „Żelaznego” i „Wiktora”. Była to najprawdopodobniej likwidacja niewygodnych świadków.

W nocy z 2 na 3 lipca 1947 r., 20 osobowe oddziały „Wiktora”, Józefa Struga „Ordona” i Edwarda Taraszkiewicza „Żelaznego” zaatakowały wieś, kiedy mieszkańcy byli pogrążeni w głębokim śnie. W wyniku zbrodni w Puchaczowie zginęły  25 osoby (ostatnia ofiara zmarła z ran w połowie sierpnia) w tym 10 członków PPR, a reszta była bezpartyjna.

Wśród ofiar było 11 kobiet, w tym 18-letnia dziewczyna przebywająca tu na wakacjach, a także została oraz śmiertelnie ranna 7-letnia dziewczynka, porażona odłamkami granatów, które partyzanci wrzucili do domu. Ofiarami także byli Władysław Augustowicz i Franciszek Ukalski – obydwaj podejrzewani o poinformowanie władz o pobycie we wsi winowców. Nie znaleźli trzeciego z poszukiwanych Henryka Grota, ale rozstrzelali w domu jego żonę Franciszkę i córkę Barbarę. Oględziny zwłok wskazywały, że ofiary mordu były przed śmiercią bite. Po dokonaniu zbrodni, odziały spaliły most na rzece Śwince, wiodący z Łęcznej do Puchaczowa. „Uskok” mimo, że nie wiedział o akcji, nie potępił jej.

Zaraz po tej zbrodni powstała Grupa Operacyjna „Puchaczów”, która udała się w pościg za oddziałami „Uskoka”, „Ordona” i „Żelaznego”. GO liczyła 486 ludzi, powstała z połączenia grup operujących w pow. Lubartów i Włodawa, wydzielonych z 10. Samodzielnego Batalionu Operacyjnego WBW – Lublin. Działalność jednostek KBW nadzorował mjr Włodzimierz Kożan.

30 lipca 1947 roku podczas potyczki z KBW zabito „Ordona”. Dwaj pozostali w starciach z KBW zginęło później: „Żelażny” 6 października 1951 roku, a 10 lutego 1953 roku „Wiktor”.20 lipca 1958 roku został odsłonięty pomnik pomordowanym mieszkańcom. W 2013 roku nieznani sprawcy oblali pomnik biała farbą.

pomnik w puchaczowie 2

Pomnik w Puchaczowie, fot. Puchaczow.pl

Lista ofiar:

Władysław Augustynowicz (PPR), Edward Górski (PPR), Barbara Grot (uczennica gimnazjum), Franciszka Grot (PPR), Balbina Kogutowska, Krystyna Kogutowska, Stefania Kogutowska, Apolonia Kwaśniewska, Bronisława Krzychowiec (PPR, zmarła w połowie sierpnia), Marceli Krzychowiec, Janina Kwaśniewska, Kazimiera Kwaśniewska (PPR), Elżbieta Piaseczna (PPR), Aleksander Skoniecki, Tadeusz Skoniecki, Wanda Skoniecka, Apolonia Skórniewska, Franciszek Skórniewski (PPR), Józef Tuszewski (PPR), Franciszek Ukalski, Mieczysław Ukalski, Marian Wójcik (PPR), Bolesław Żmurek (PPR), Mieczysław Żmurek, Zofia Żmurek.[2]


Przypisy:

[1]. Czesław Kozłowski: Związek Walki Młodych (1943-1948). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 164.

[2].(AIPN Lu, 0136/7, Karty na czyny…, k. 127; AIPN Lu, 17/1263, Akta sprawy Ludwika
Szmydke i in., t. 1, k. 1–4; I. Caban, E. Machocki, op. cit., s. 414–416).

Bibliografia:

G. Motyka, R. Wnuk, Pany i rezuny: współpraca AK-WiN i UPA 1945-1947, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1997.

R. Wnuk, Lubelski Okręg AK. DSZ i WiN 1944-1947, 2000.

Advertisements

One thought on “Pacyfikacja Puchaczowa 2/3 lipca 1947 roku

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s