Atak WiN i UPA na Hrubieszów 27/28 maja 1946 r.

Atak bandytów WiN i UPA na Hrubieszów

Spalony budynek Polskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego po ataku na Hrubieszów 1946.

W nocy z 27 na 28 maja 1946 roku –  doszło do wspólnego ataku polskiego podziemia WiN i ukraińskich nacjonalistów UPA na Hrubieszów. Celem ataku było zniszczenie lokalnego posterunku Milicji Obywatelskiej, siedziby Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i budynku Ukraińskiej Komisji Przesiedleńczej, a także uwolnienie więźniów z lokalnego więzienia.

Hrubieszów w tym okresie był typowym prowincjonalnym miasteczkiem przedwojennej Polski, gdzie przeważały drewniane domy i jedynie kilka budynków w centrum było murowanych. Miasto z zachodu na wschód przecinała szeroka na ponad 20 metrów rzeka Huczwa. Centrum miasta znajdowało się na południe od rzeki.

Tam miały swoje siedziby Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, Powiatowa Komenda MO, jednostka NKWD (w dworku „Du Chateau”) w sile ok. 150 ludzi, Komitet Powiatowy Polskiej Partii Robotnicznej, Komenda Miasta i siedziba Ukraińskiej Komisji Przesiedleńczej. Na północnym brzegu, ok. kilometra od zabudowań rozlokowane były koszary 5. Kołobrzeskiego Pułku Piechoty Wojska Polskiego i komenda 32. odcinka Wojska Ochrony Pogranicza. Obie części miasta łączył drewniany most, zwany potocznie chełmskim.

Wiosną 1945 WiN i UPA zawiesiły broń. Podziemie poakowskie zawarło z ukraińskimi nacjonalistami wiele lokalnych sojuszy, skierowanych przeciw polskim władzom. Przeprowadzono kilka wspólnych akcji zbrojnych. Atakowano siedziby NKWD i Urzędu Bezpieczeństwa, a także m.in. pociągi, stacje kolejowe, sklepy, starostwa i ludność cywilną.

Najsłynniejszą i największą operacją był atak na Hrubieszów. Plan akcji, ówczesny dowódca UPA w Polsce, płk Myrosław Onyszkiewicz ps. „Orest” otrzymał od dowództwa WiN w kwietniu 1946 roku.

Zaakceptował go i zgodził się na współpracę. Ustalono, że w akcji weźmie udział ok. 300 striłciw z UPA i ok. 150 partyzantów z WiN, dowodzonych przez Wacława Dąbrowskiego ps. „Azja”, komendanta hrubieszowskiego obwodu WiN(Wolność i Niezawisłość).

27 maja w lesie pomiędzy Trzeszczanami i Podhorcami doszło do koncentracji oddziałów. Ustalono, że WiN zdobędzie w Hrubieszowie m.in. budynki Powiatowego UBP, MO i Komitetu Powiatowego PPR, a oddziały UPA dowodzone przez Jewhena Sztenderę ps. „Prirwa” zaatakują siedzibę NKWD.

O zmierzchu WiN i UPA przegrupowały się do lasu w Dęblince, kilka kilometrów od miasta, następnie partyzanci bez przeszkód dotarli do miasta i przed północą zajęli pozycję. Atak rozpoczął się o godz. 1.30 zainicjowany przez UPA ostrzałem budynku NKWD, WiN-owcy zaatakował posterunek MO, próbując się wdzierać środka budynku, lecz milicjanci znajdujący się na parterze od razu otworzyli ogień, a za chwilę zaczęli ich wspomagać inni milicjanci z góry. W końcu opanowano parter, lecz funkcjonariusze MO zarzucili partyzantów granatami, zmuszając do odwrotu. Po chwili nastąpił drugi atak i sytuacja się powtórzyła – partyzanci ponownie opanowali parter, po czym obrzuceni granatami, cofnęli się.

W trzecim ataku członków WiN wsparli banderowcy i gdy milicjantom zaczęło brakować granatów, partyzanci zaczęli wdzierać się na schody. W tej sytuacji komendant posterunku dał rozkaz do kontrataku (według jedynej dostępnej relacji – komendanta MO Stanisława Rząda), po którym partyzanci wycofali się po raz kolejny i zarazem ostatni. Komenda Powiatowa MO nie została zdobyta.

Bandy WiN opanowały budynek Urzędu Bezpieczeństwa i Powiatowy Komitet PPR. W przeprowadzonej akcji zostało uwolnionych 20 więźniów oraz zabitych kilku funkcjonariuszach partyjnych. Atak UPA na na Komisje Przesiedleńczą, nie powiodły się.

Jaruzelski

Na zdjęciu grupa oficerów sztabu 5. kołobrzeskiego pułku piechoty Wojska Polskiego. Od prawej: por. Pietrykowski, kpt. Kotwicki i piąty por. Jaruzelski. Hrubieszów 1946 r.

Nad ranem WiN i UPA wycofały się z miasta, w pościg za nimi bezskutecznie ruszyły oddziały 5. Kołobrzeskiego Pułku Piechoty Wojska Polskiego pod dowództwem ppor. Mariana Fleminga (stacjonujące w Hrubieszowie, na północnym brzegu rzeki Huczwy) i Milicji Obywatelskiej. Ciekawostką jest, że w pościgu uczestniczył ówczesny porucznik Wojciech Jaruzelski pomocnik szefa sztabu pułku do rozpoznania.

Straty po obu stronach były stosunkowo niewielkie:

UPA – 5 zabitych i 3 rannych
WiN – 1 zabity (sanitariuszka „Floresa”)
NKWD – 9 zabitych
WOP – 5 zabitych
PPR – 2 zabitych
UB – 2 zabitych


Na podstawie źródeł:

Rafał Wnuk – Konspiracja akowska i poakowska na Zamojszczyźnie od lipca 1944 do 1956 roku, Lublin 1992;

Grzegorz Motyka, Rafał Wnuk – Atak na Hrubieszów [w:] Zeszyty Historyczne WiN-u, nr 8/1996;

Rafał Wnuk – Lubelski Okręg AK, DSZ i WiN 1944 -1947, Warszawa 2000,

Advertisements

One thought on “Atak WiN i UPA na Hrubieszów 27/28 maja 1946 r.

  1. No i się bandy dogadały by wspólnie mordować funkcjonariuszy Polskiego państwa…Chwała i cześć poległym Milicjantom oraz funkcjonariuszom państwowym z rąk bandytów i zdrajców ojczyzny Polski Ludowej !!!

    Lubię

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s