Operacja Praska 1945

polscy zolnierze podczas operacji praskiej w Kamenický Šenov 1945

9 maja 1945 roku, polscy żołnierze 1. Korpusu Pancernego w trakcie Operacji Praskiej  w czeskiej miejscowości Kamenický Šenov. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Radka Andonova

6 maja 1945 roku – rozpoczęła się Operacja Praska, ostatnia europejska strategiczna operacja ofensywna Armii Czerwonej podczas II wojny światowej na froncie wschodnim. Celem tej operacji było wyzwolenie północno-zachodniej części Czechosłowacji, wsparcie powstania w Pradze oraz rozbicie resztek niemieckiej armii „Środek” feldmarszałka Schörnera. W tej operacji obok wojsk radzieckich uczestniczyli, także polscy żołnierze 2. Armii Wojska Polskiego oraz 1. Korpusu Pancernego.

Na początku maja siły niemieckie na terenie Czech liczyły jeszcze ok. 900 tys. żołnierzy wyposażonych w 9700 dział i moździerzy oraz 1900 czołgów i dział samobieżnych. Teoretycznie miały one także do dyspozycji ok. 1000 samolotów, ale do większości z nich brakowało paliwa. Również zapas materiałów pędnych do pojazdów był niewystarczający.

Pražská_operace

Mapa przedstawiająca przebieg Operacji Praskiej 6-11 maja 1945 r., źródło: wikimedia commons

Siły niemieckie składały się w całości z tego co pozostało po Grupie Armii „Środek” dowodzonej przez feldmarszałka Ferdinanda Schörnera. W jej skład wchodziły wtedy 4. i 1. Armia Pancerna oraz 7. i 17. Armia. Część oddziałów niemieckich pochodziła także z Grupy Armii „Ostmark” dowodzonej przez gen. Lothara Rendulica.

Do likwidacji niemieckiego zgrupowania w Czechach Armia Czerwona przeznaczyła 2 mln 28 tys. żołnierzy, w tym 139 500 rumuńskich (wchodzących w skład 1. i 4. Armii rumuńskiej), 69 500 polskich (wchodzących w skład 2. Armii Wojska Polskiego) i 48 400 czechosłowackich (wchodzących w skład 1. Korpusu Armijnego), wyposażonych w 30 452 działa i moździerze, 1960 czołgów i dział samobieżnych oraz 3014 samolotów.

Kapitulacja Berlina i perspektywa szybkiego zakończenia wojny spowodowały, że w wielu czeskich miastach zaczęto atakować niemieckie garnizony. Największe tego typu powstanie wybuchło w Pradze 5 maja. Początkowo powstańcy wyzwolili część miasta, ale Niemcy szybko przeszli do kontrataku. Spowodowało to przyspieszenie rozpoczęcia ofensywy i 1. Front Ukraiński ruszył już 6 maja. Na decyzję tą wpłynął też fakt, iż 4 maja Amerykanie zaproponowali Rosjanom wyzwolenie Czech do Wełtawy i Łaby. Stalin odrzucił tą propozycję i z uwagi na szybkie postępy wojsk amerykańskich w Czechach rozkazał przyspieszyć ofensywę w kierunku Pragi [1].

4 maja 2 Armia Wojska Polskiego otrzymała zadanie od marszałka Koniewa przejścia do natarcia w ogólnym kierunku na Pirnę. Gotowość do natarcia wyznaczono na 7 maja .1945 r. W związku z otrzymanym zadaniem gen. Świerczewski podjął decyzję o ugrupowaniu armii w dwa rzuty. W pierwszym: 5., 8. i 7. Dywizja Piechoty; w drugim 9. i 10. Dywizja Piechoty, 1 Korpus Pancerny i 5 pułk czołgów ciężkich.

Główny wysiłek armii postanowił skupić na prawym skrzydle, tworząc grupę uderzeniową w składzie: 5., 9. i 10. DP. Grupa miała rozwijać operację zaczepną w głównym kierunku na: Crostwiz, Tauer, Bischofswerda, Bad Schandau. Działania tej grupy miały wesprzeć: 1 KPanc. 16 BPanc., 5 pczc, 2 DA. i 29 papanc. Zadaniem 2. Armii Wojska Polskiego wraz z sąsiadującymi oddziałami Armii Czerwonej było zniszczenie zgrupowania drezdeńsko-zgorzeleckiego, a następnie nacieranie i wyjście nad Łabę oraz uderzenie w kierunku Pragi.  Od pierwszych chwil natarcia, mimo trudnych warunków terenowych, tempo było duże. Jednostki polskie przekroczyły Sudety i do wieczora 8 maja osiągnęły Łabę. Walki toczyły się w rejonie Bischofswerda i Neustad. Por. Waldemar Gajewski, dowódca jednej z kompanii w 1. Brygadzie Pancernej, tak opisał działania wojennej:

„Działania przebiegały pomyślnie. 4. Brygada Pancerna mając zadanie osłony głównych sił armii w kierunku Budziszyna do końca dnia opanowała: Rothnaublitz, Medewitz. 2. Brygada Pancerna wprowadzona do walki na nowym kierunku wspólnie z 1. Brygadą Piechoty Zmotoryzowanej, podeszły wieczorem do m. Bischofswerda. Tu napotkały silny opór wroga. 3. Brygada Pancerna po złamaniu oporu nieprzyjaciela w m. Burkau, w godzinach popołudniowych dotarła do m. Rammenau. O tę miejscowość stoczyła zaciekłą walkę. Nie trwało to jednak długo. Nasza przewaga była znaczna. Pod koniec dnia zgrupowanie 3. Brygady Pancernej wyszło na zachód od miejscowości Bischofswerda. W tych działaniach zdobyto wielu jeńców i sprzętu wojennego. Z tymi jeńcami to był zawsze problem. Poddawali się pojedynczo w mniejszych i większych grupach i nie wiadomo było co z nimi zrobić. Piechota przeważnie posuwała się za nami, niekiedy o parę kilometrów. Mieliśmy w zasadzie jedyne wyjście, które stosowaliśmy. Po rozbrojeniu, wyznaczeniu starszego kazaliśmy czekać na podejście naszej piechoty. Podobna sytuacja miała miejsce ze zdobytym sprzętem. Takie „prezenty” piechota chętnie przyjmowała i zapisywała na swoje waleczne konto.”[2]

W tym czasie wojska głównego zgrupowania 1. Frontu Ukraińskiego przełamały obronę niemiecką na zachód od Drezna i wdarły się około 90 km w jej głąb. Droga do Pragi przez Rudawy była otwarta. Opór nieprzyjaciela był zdecydowanie łamany. Niemcy stawiali największy opór przed 5 DP. W jej pas działania w dniu 7 maja dowódca armii wprowadził 1 KPanc.

Sytuacja powstańców w Pradze 7 maja stała się krytyczna. Niemcy ponownie opanowali centrum miasta i zaczęli represje wobec mieszkańców. Zmusiło to wojska 1. Frontu Ukraińskiego do rozpoczęcia działań przed osiągnięciem pełnej gotowości. Jednocześnie z terytorium Węgier ruszyła 7. Gwardyjska Armia, która przerwała front na szerokości 25 km i głębokości 12 km. W powstały wyłom skierowano 6. Gwardyjską Armię Pancerną 2. Frontu Ukraińskiego. Na północ od Wiednia ruszyły także 9. Gwardyjska Armia i 46. Armia. Do wieczora czołgi przebyły 50 km, wyzwalając Jaroměřice nad Rokytnou i Igławę.

Do Pragi było jeszcze daleko, ale sytuację powstańców uratowali inni Rosjanie. Mianowicie na ich stronę przeszły oddziały Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej, co zdecydowanie zmieniło stosunek sił. Była to formacja utworzona z jeńców i dowodzona przez gen. Andrieja Własowa. Na pomoc powstańcom chciał też ruszyć gen. George Patton, którego oddziały znajdowały się znacznie bliżej, ale Rosjanie kategorycznie odmówili [3].

Rano 8 maja 2. Brygada Pancerna razem z oddziałami 3. Brygady Pancernej i 1. Brygady Piechoty Zmotoryzowanej zdobyła Bischofswerda. W dalszych działaniach 1. Korpus Pancerny miał tak szybko jak to możliwe dotrzeć do Łaby i zająć most w miejscowości Bad Schandau. Jednak zanim 1. Korpus Pancerny mógł uderzyć na Bad Schandau musiał zdobyć miasto Neustadt in Sachsen. Jednocześnie 7. i 8. Dywizja Piechoty po złamaniu niemieckiej obrony powinny przekroczyć granicę niemiecko-czeską w Sudetach.

Przeprawa przez Sudety 1945

Maj 1945 roku, przeprawa polskich żołnierzy przez Sudety

Dowódca 1. Korpusu Pancernego wydał rozkaz zajęcia Neustadt z marszu. Jednak wykonanie tego zadanie nie było łatwe. Miasto posiadało silną obronę, broniły go najlepsze oddziały niemieckie znajdujące się w tym rejonie. Jako pierwsza uderzyła 3. Brygada Pancerna, która próbowała zdobyć miasto atakiem frontalnym. Atak ten zakończył się porażką i z tego powodu dowódca korpusu wydał rozkaz oskrzydlenia miasta, aby ograniczyć straty. Od zachodu atakowała 2. Brygada Pancerna, od wschodu 1. Brygada Piechoty Zmotoryzowanej, natomiast od czoła 3. Brygada Pancerna. Walki w mieście trwały godzinę. Z powodu przewagi polskich oddziałów jednostki Wehrmachtu wycofały się do Hohnstein. Po zdobyciu Neustadt 1. Korpus Pancerny ruszył do ataku na Bad Schandau. Jednak żeby dotrzeć do miasta korpus musiał wyjść z wąwozu bronionego przez niemieckie jednostki przeciwpancerne.

Jako pierwszy do Bad Schandau dotarł patrol 2. Brygady Pancernej, który z zaskoczenia zdobył przyczółki na rzece i utrzymał most do czasu przybycia głównych sił korpusu. 9 maja oddziały polskie opanowały miasto. Jednostki niemieckie broniące przeprawy wycofały się do lasów w pobliżu miasta. Wojska 1. Korpusu Pancernego nacierające na Bad Schandau nie poniosły żadnych strat. Por. Gajewski napisał:

„Dzień zakończenia wojny – dzień zwycięstwa i kapitulacji Niemiec hitlerowskich, przywitaliśmy z wielką radością. Cieszyliśmy się z dobrze spełnionego obowiązku wobec Ojczyzny. Nie wszyscy jednak dzień ten mogli obchodzić radośnie i beztrosko. W rejonie Sudetów dowództwo grupy armii „Centrum” nie podporządkowało się aktom kapitulacji, nie chciało złożyć broni. Aby temu zapobiec i ostatecznie rozbić wroga, działania trwały.”[4]

W maju 1945 roku miasto Schirgiswalde, położone na Łużycach, były atakowane przez 8. Dywizję Piechoty. Jednostki niemieckie, broniące tej miejscowości, zostały zmuszone do wycofania się na południe. Kolejną miejscowością na drodze nacierającej polskiej dywizji była wioska Lobendava w pobliżu granicy czesko-niemieckiej. W tej wiosce, 8 maja, już po podpisaniu bezwarunkowej kapitulacji przez III Rzeszę, w walkach poległo 19 polskich żołnierzy z 34. pułku 8. Dywizji Piechoty. Kapitulacja III Rzeszy nie oznaczała jednak końca walk 2. Armii Wojska Polskiego. Jeszcze po 8 maja na terenie Czech zginęło kilkudziesięciu żołnierzy polskich, a kilkuset zostało rannych.

wyzwolona Praga marszalek koniew 1945

9 maja 1945 roku, – marszałek Iwan Koniew w wyzwolonej Pradze, fot. wikimedia commons

W nocy z 8 na 9 maja, radzieckie jednostki pancerne 3 wykonały ponad 100 km rajd i o godzinie 4.00 wkroczyły do Pragi. Grupa feldmarszałka F. Schörnera została okrążona na wschód od Pragi. Wewnętrzny pierścień okrążenia został zamknięty ostatecznie w ciągu 10 i 11 maja.

W  drugim etapie 9-11 maja., armia gen. Świerczewskiego prowadziła intensywny pościg za uchodzącym nieprzyjacielem i wyzwalała Czechy. W nocy 9 maja gen. Świerczewski wydał zarządzenie zmieniające kierunek uderzenia, całego prawego skrzydła z południowego na południowo-wschodni. Armia miała nacierać wzdłuż Łaby.

7.II_ArmiaWP_Czechosłowacja_EB

Maj 1945 roku, polscy żołnierze podczas Operacji Praskiej na terenie Czechosłowacji

Już 9 maja czołowe dywizje 2. Armii WP, przekroczyły granice niemiecko-czeską. Ludność wyzwolonych kolejno miast i wsi czeskich witała radośnie żołnierzy polskich niosących im wolność. Główne siły 2 Armii nacierały w kierunku na Krasną Lipę, Żandow, Mielnik.

Mimo wiadomości o podpisaniu kapitulacji III Rzeszy feldmarszałek F. Schörner odmówił złożenia broni. W związku z tym zgodnie z rozkazem marszałka Koniewa, 2. AWP miała się dalej bić na terytorium Czech aż do ostatecznego rozbicia wojsk niemieckich. W toku działań, siły 2 Armii wyzwoliły do południa 10 maja następujące miejscowości: Chlum na południe od Decina, Rychnow, Ustek, Sukorady, Tuhan i Libechov.

Dalszy pościg kontynuował jedynie 1. KPanc, który 10 maja wyzwolił Mielnik, a jego pododdział rozpoznawczy – 3 czołgi z 16 BPanc. i 4 działa pancerne z 28 pułku dotarły rano 11 maja do Pragi [5]. To ostatnie zadanie w II wojnie światowej żołnierze Wojska Polskiego wykonali z honorem. W wyzwolonym Mielniku 13 maja odbyła się wielka manifestacja ludności i defilada 1 KPanc.

Melnik19452awp

13 maja 1945 roku Defilada 2. Armii Wojska Polskiego w Melniku

W czasie operacji praskiej 2. Armia Wojska Polskiego zniszczyła oraz zdobyła 13 czołgów i dział szturmowych, wzięła do niewoli ponad 3 tys. żołnierzy Wehrmachtu. Wyzwolono też 4800 więźniów z hitlerowskich obozów śmierci. Straty 2. Armii WP były niewielkie i wyniosły 66 poległych i zaginionych oraz 902 rannych żołnierzy [6]. Operacja praska obok strony wojskowej ma doniosłe znaczenie polityczne. Otworzyła bowiem nowy etap w dziejach narodów Polski i Czech.


Bibliografia:

Czesław Grzelak, Henryk Stańczyk, Stefan Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego. Neriton, 2002.

Piotr Barański, Zbigniew Wawer: Wojsko Polskie – II wojna światowa nr 70. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2011.

Przypisy:

[1] [2][3] P. Barański, Z. Wawer, Wojsko Polskie – II wojna światowa nr 70, s. 8.

[4] P. Barański, Z. Wawer, s. 11.

[5][6] Czesław Grzelak, Henryk Stańczyk, Stefan Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego. Neriton, s.283

Reklamy

One thought on “Operacja Praska 1945

  1. Pingback: Zakończenie Operacji Praskiej 11.05.1945 | Historia mniej znana i zapomniana

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s