Dodaj komentarz

Jaksa z Kopanicy

Dziś będzie o legendarnym Jaksy z Kopanicy – księciu słowiańskim. Kim był? Co o nim wiemy? 

Jaksa z Kopanicy czasem jest znany jako Jaksa z Kopaniku (zm. po 1168/1178?), był słowiańskim księciem połabskich Stodoran. W kronice wielkopolskiej nazwany księciem serbskim: dux Sorabie, na denarach „Lacza de Cpnic, Iaczo de Copnic lub Iakza Coptnik Cne(s)”

Niektórzy historycy w uważa go za postać identyczną z pojawiającym się w źródłach tego samego okresu Jaksą z Miechowa, możnym małopolskim z rodu Gryfitów, aktywnym w Małopolsce w latach 60. XII w., zmarłym 1176 r.

Są wątpliwości dotyczące łączenia tych postaci (wymieniany jest również i trzeci Jaksa mający żyć w tym samym okresie) a związane z ewentualnym szerokim zasięgiem geograficznym tłumaczyłaby wysoka pozycja.

Obydwaj Jaksowie wymieniani są w dokumentach na pierwszym miejscu wśród świadków i opatrywani tytułem dominus, a także książę np. Jacza, qui cognominatus erat dux (cognominatus = uchodzący za/używający tytułu księcia )na przywileju Bolesława Wstydliwego z 1252 r. dla klasztoru sieciechowskiego, a dotyczącego Jaksy z Miechowa.

Pomimo rozlicznych powiązań zarówno z krajem Stodoran, jak i Małopolski, stałym miejscem pobytu Jaksy był Wrocław.

Pierwsza wzmianka o Jaksie dotyczy jego małżeństwa z Agatą, córką potężnego komesa Piotra Włostowica w 1145. Zgłaszał pretensje do Brenny (Brandenburg) po Przybysławie Henryku.

Posiłkowany przez Polaków ok. 1154 odebrał ją Albrechtowi Niedźwiedziowi, by po trzech latach stracić ją na rzecz tegoż – wówczas to schronił się na Śląsku. W 1157 zmarł w Pradze jego syn, będący zakładnikiem cesarza Fryderyka Barbarossy.

Kopanica, z której Jaksa jest pisany (Copnik – kopa, góra, hałda), najprawdopodobniej znajdowała się na obszarze dzisiejszej dzielnicy Berlina – Köpenick.

Nazwa dzielnicy jest pochodzenia słowiańskiego, rekonstruowane połabskie Kop’nik pochodzi z prasłow. kopa czyli pagórek bądź wzniesienie. W języku polskim oddawana jako Kopnik, Kopanica lub Kopanik.

Początkowo Kopnik był grodem słowiańskim znajdującym się na terytorium plemienia Sprewian. Badania archeologiczne stwierdziły, że gród wzniesiono na początku IX wieku, który po zniszczeniu został w końcu X wieku rozbudowany.

W XII wieku był siedzibą władcy słowiańskiego księcia Jaksy z Kopanicy. W 1200 roku zdobyty przez margrabiów miśnieńskich Wettynów, a następnie przeszedł w ręce brandenburskie.

Brandenburczycy w miejsce grodu słowiańskiego zbudowali niewielki gródek. Na początku XIII wieku na północ od niego rozwinęła się osada miejska.

W roku 1906 miasto przeszło do historii za sprawą szewca Wilhelma Voigta, zwanego później Kapitanem z Köpenick. W 1920 Köpenick włączono do Berlina.

Wracając do Jaksy z Kopanicy był kako udzielny władca Stodoran, który bił nawet własną monetę – “brakteaty Jaksy”.

Monety te zdobił wizerunek męża (woja) z mieczem w jednym ręku i z palmą (będącą zapewne symbolem sprawiedliwości) w drugim i okolony był napisem Iaczo de Copnik.

Później pojawiają się w prawej ręce chorągiew, w lewej krzyż, a napis okalający brzmi: Jakza Kopnik kneź. W sumie znanych jest pięć wzorów monet bitych w Kopanicy za czasów Jaksy.

Co do imienia istnieje mnogość wariantów zapisu nie ułatwia rozwiązania: Iaczon, Iazko, Iazco, Iacxo, Iaxa, Iacza, Iaczo, Iakza.

Niektórzy autorzy zbyt literalnie trzymając się jednej z form jego zapisu (Iacza należałoby jednak odczytywać jako Jakza) opowiada się za Jacza będącym skróceniem od Jaczemir, Jaczewoj, od psł. *jakъ(jь) “silny, mocny”, porównaj scs. jačajь “znakomitszy, mocniejszy”.

Inni są z kolei za wariantem imion Jazon, Jacek (Jacko), jednak najprawdopodobniejszy wariant fonetyczny sugeruje bliskość do Jaks(z), Jaks(z)a, Jaks(z)o będących staropolskimi wariantami chrześcijańskiego imienia Jakub.

Jaksa (Jaxa, Jaxo, Jacza, Jaczo, Jazko), fundator klasztoru Kanoników Stróżów Grobu Chrystusowego (Bożogrobców) w Miechowie oraz domu Panien Norbertanek na Zwierzyńcu w Krakowie, to postać której tożsamość od 850 lat z górą jest wciąż spowita mgłą tajemnicy.

Kontrowersje budzi nawet kwestia objaśnienia imienia Jaksa. Niektórzy badacze twierdzą, iż pochodzi ono od nazwy osobowej Jan. Inni opowiadają się za poglądem, iż mamy tutaj do czynienia ze skróconą wersją imienia Jakub.

Trudno jednak udowodnić, że źródłosłów “jak” jest wyprowadzony od tego imienia, gdyż istnieje słowo słowiańskie “jak”s, oznaczające człowieka dzielnego, silnego.

Zarówno od imienia Jakub, jak i apelatywu “jak” mogła więc powstać owa forma, czyli imię Jaksa. Przyrostek “-sa” (wyprowadzony od “-sza”) występuje w języku polskim nader rzadko (np. Borsza, Radsza, Bogusza, Nietyksza).

Imię Jaksa, dziś już zupełnie zapomniane, było w użyciu jeszcze w XVI wieku.


źródła:

https://bialczynski.wordpress.com/co-to-za-strony/klan/straznicy-wiary-slowianskiej-wiary-przyrodzoney/polabscy-i-luzyccy-straznicy-wiary-slowian-oraz-bohaterowie-narodowi-ksiaze-obodrytow-niklot-1090-1160/jaksa-z-kopanicy-1120-1176/

http://jaxa.blox.pl/html/1310721,262146,21.html?106189

http://jaxa.blox.pl/html/1310721,262146,21.html?107093

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: